I SA/Gd 652/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za czynności kontrolne postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 4 lipca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący T. C. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku oddalającego skargę wnioskodawcy koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie); 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia); 4) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz 4) wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, jest właścicielem domu o powierzchni 188 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 3,77 ha oraz samochodu osobowego marki [...] z 1989 r., na dzień 1 lipca 2014 r. na rachunku bankowym zgromadził środki w wysokości około 7.000 zł, natomiast majątek jego matki stanowią jedynie grunty rolne o powierzchni 0,5 ha, wnioskodawca utrzymuje się z działalności gospodarczej (prowadzi sklep wielobranżowy), z której – jak wynika z dołączonego do skargi odpisu zeznania podatkowego PIT-36 – w roku 2013 osiągnął dochód w kwocie 2.345,66 zł (deklarując przychód w wysokość 1.243.130,39 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 1.240.784,73 zł), zaś obecnie jego miesięczny dochód z tego tytułu wynosi około 3.500 zł, matka wnioskodawcy otrzymuje rentę w wysokości 620 zł, wnioskodawca ze względu na chorobę matki ponosi dodatkowe koszty związane z jej rehabilitacją i zakupem leków. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawca podniósł, że jego trudna sytuacja finansowa wynika z trudności związanych z utrzymaniem firmy, wśród których wymienił wysokie koszty prowadzenia działalności takie jak wysokie podatki i bardzo duża konkurencja. Wskazał także, że w roku ubiegłym osiągnął niewielki dochód, a w roku bieżącym nie uzyskał dochodu, zwolnił jednego pracownika. W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pozwala na zaliczenie go do kręgu osób uprawnionych do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Zdaniem orzekającego wnioskodawca nie tylko nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ale także nie można przyjąć, że nie ma on możliwości ich uiszczenia w części. Przede wszystkim zauważyć należy, że wnioskodawca pomimo – jak twierdzi – bardzo złej sytuacji ekonomicznej, w jakiej znajduje się jego firma, poczynił oszczędności, których kwota znacznie przewyższa wysokość kosztów niniejszego postępowania, o których już była mowa powyżej. Natomiast obecnie jego miesięczne dochody z tytułu wykonywanej działalności handlowej kształtują się na poziomie około 3.500 zł. W tym miejscu referendarz sądowy zwraca uwagę, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11). Ponoszone przez przedsiębiorcę koszty są związane bowiem z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją; nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Zatem bez znaczenia na ocenę zasadności żądania wnioskodawcy pozostaje podnoszona przez niego okoliczność "niewielkiego dochodu" (2.345,66 zł), jaki osiągnął on w roku ubiegłym, w sytuacji gdy przychód z tego tytułu wyniósł ponad milion złotych. Stałe dochody osiąga także matka wnioskodawcy, której przyznana została renta z tytułu choroby. Wprawdzie kwota wypłacanego z tego tytułu świadczenia nie jest wysoka (wynosi 620 zł miesięcznie), to jednak w takim przypadku przyjąć należało, że matka wnioskodawcy jest w stanie zaspokoić część kosztów związanych ze swoim bieżącym utrzymaniem, w tym związanych z leczeniem, zatem nie pozostaje ona na wyłącznym utrzymaniu wnioskodawcy. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.