I SA/Gd 700/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF i dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skarżący zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach a także dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego z dnia 7 maja 2015 r., wynika że skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami, nie ponosi kosztów swojego utrzymania, w szczególności tych związanych z zajmowanym lokalem oraz wyżywieniem, które wynoszą 1.000 zł, pozostając na utrzymaniu ojca, posiada źródło przychodu – od 20 lipca 2004 r. jest aktywnym przedsiębiorcą, wykonuje działalność gospodarczą pod nazwą "A", w okresie od lutego do kwietnia 2015 r., mimo że nie osiągnął przychodów z tego tytułu, to poniósł wydatki na zakup usług obcych w łącznej kwocie 14.487,05 zł (skarżący również w roku ubiegłym nie osiągnął przychodu – w zeznaniu rocznym PIT-36L zadeklarował stratę w wysokości 42.453,08 zł), skarżący nie posiada nieruchomości, pojazdów mechanicznych (w tym samochodów osobowych i dostawczych), na rachunku bankowym w [...] S.A. na dzień 30 kwietnia 2015 r. zgromadził środki pieniężne w kwocie 2.845,46 zł, posiada zadłużenie z tytułu kredytu obrotowego w kwocie 450.000 zł, przy czym przedłożone wyciągi z rachunku kredytowego obejmują okres od 2 października 2013 r. do 26 listopada 2014 r. i na ich podstawie, poza kwotą zadłużenia, która na dzień 26.11.2014 r. wynosiła 423.572,82 zł, nie sposób ustalić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej wysokości skarżący dokonuje jego miesięcznej spłaty. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skoro skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie ponosi kosztów z tym związanych, a jednocześnie dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości przekraczającej wysokość kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie oraz tych, które mogą powstać w przyszłości (a których wysokość została już przedstawiona), to brak jest podstaw, aby zwolnić go z obowiązku ich uiszczenia. Podkreślić należy, że z nadesłanego wyciągu z konta wynika zaś, że od 1 lutego do 30 kwietnia 2015 r. ze środków na nim zdeponowanych pobierane są jedynie prowizje za jego prowadzenie oraz za kartę w łącznej kwocie 65 zł miesięcznie. Zatem w sytuacji, gdy skarżący środków tych nie przeznacza na swoje konieczne utrzymanie, to należało przyjąć, że stanowią one jego oszczędności. Natomiast bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie pozostaje okoliczność zadłużenia skarżącego z tytułu kredytu obrotowego. Zobowiązania z tego tytułu nie mają bowiem pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Co więcej, jeżeli skarżący, będąc przedsiębiorcą, nadal korzysta ze środków udostępnionych mu w ramach rachunku kredytowego, to brak jest przeszkód, aby przeznaczył je na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Kredyty obrotowe pozwalają bowiem przedsiębiorstwu zapewnić płynność finansową, umożliwiając regulowanie bieżących zobowiązań przy braku gotówki. Podnieść przy tym należy, że niniejsza sprawa jest bezpośrednio związana z wykonywaną przez skarżącego działalnością gospodarczą – jej przedmiotem jest należny podatek od towarów i usług. Zatem koszty niniejszego postępowania można zaliczyć do zobowiązań związanych z działalnością przedsiębiorstwa. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 września 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając naruszenie przepisów art. 245 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W jego ocenie zarówno ze złożonego wniosku, jak i z dokumentów załączonych do pisma z dnia 25 maja 2015 r. bezsprzecznie wynika, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych powstałych na obecnym etapie postępowania, a także nie dysponuje możliwością zgromadzenia środków finansowych na poczet ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Skarżący nie posiada żadnego majątku, tj. nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych czy pojazdów mechanicznych. Nadto nie osiąga żadnego dochodu – z zeznań rocznych PIT-36L oraz z rachunków zysków i strat wynika, że deklaruje jedynie straty. Co więcej skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami i otrzymuje od nich pomoc rzeczową w postaci kosztów koniecznych do jego utrzymania w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Skarżący nie osiąga także żadnych wpływów na rachunki bankowe i jest zobowiązany do uiszczania należności z tytułu zaciągniętego bankowego kredytu obrotowego w kwocie 450.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). Jak wynika z akt sprawy skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami, nie ponosi kosztów swojego utrzymania, w szczególności tych związanych z zajmowanym lokalem oraz wyżywieniem, które wynoszą 1.000 zł, pozostając na utrzymaniu ojca, posiada źródło przychodu – od 20 lipca 2004 r. jest aktywnym przedsiębiorcą, wykonuje działalność gospodarczą pod nazwą "A", w okresie od lutego do kwietnia 2015 r., mimo że nie osiągnął przychodów z tego tytułu, to poniósł wydatki na zakup usług obcych w łącznej kwocie 14.487,05 zł (skarżący również w roku ubiegłym nie osiągnął przychodu – w zeznaniu rocznym PIT-36L zadeklarował stratę w wysokości 42.453,08 zł), skarżący nie posiada nieruchomości, pojazdów mechanicznych (w tym samochodów osobowych i dostawczych), na rachunku bankowym w [...] S.A. na dzień 30 kwietnia 2015 r. zgromadził środki pieniężne w kwocie 2.845,46 zł, posiada zadłużenie z tytułu kredytu obrotowego w kwocie 450.000 zł, przy czym przedłożone wyciągi z rachunku kredytowego obejmują okres od 2 października 2013 r. do 26 listopada 2014 r. i na ich podstawie, poza kwotą zadłużenia, która na dzień 26.11.2014 r. wynosiła 423.572,82 zł, nie sposób ustalić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej wysokości skarżący dokonuje jego miesięcznej spłaty. W tym stanie sprawy Sąd uznał, że skoro skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie ponosi kosztów z tym związanych, a jednocześnie dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości przekraczającej wysokość kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie oraz tych, które mogą powstać w przyszłości, to brak jest podstaw, aby zwolnić go z obowiązku ich uiszczenia. Podkreślić należy, że z nadesłanego wyciągu z konta wynika zaś, że od 1 lutego do 30 kwietnia 2015 r. ze środków na nim zdeponowanych pobierane są jedynie prowizje za jego prowadzenie oraz za kartę w łącznej kwocie 65 zł miesięcznie. Zatem w sytuacji, gdy skarżący środków tych nie przeznacza na swoje konieczne utrzymanie, to należało przyjąć, że stanowią one jego oszczędności. Natomiast bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie pozostaje okoliczność zadłużenia skarżącego z tytułu kredytu obrotowego. Zobowiązania z tego tytułu nie mają bowiem pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Co więcej, jeżeli skarżący, będąc przedsiębiorcą, nadal korzysta ze środków udostępnionych mu w ramach rachunku kredytowego, to brak jest przeszkód, aby przeznaczył je na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Kredyty obrotowe pozwalają bowiem przedsiębiorstwu zapewnić płynność finansową, umożliwiając regulowanie bieżących zobowiązań przy braku gotówki. Podnieść przy tym należy, że niniejsza sprawa jest bezpośrednio związana z wykonywaną przez skarżącego działalnością gospodarczą – jej przedmiotem jest należny podatek od towarów i usług. Zatem koszty niniejszego postępowania można zaliczyć do zobowiązań związanych z działalnością przedsiębiorstwa. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.