I SA/Gd 703/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że wraz z żoną są bezrobotni i nie mają stałych źródeł dochodu. Wnioskodawca podejmuje się jedynie dorywczych prac osiągając dochód w wysokości 1500 zł. Małżonkowie mają na utrzymaniu studiującego syna oraz korzystają z pomocy najbliższej rodziny. Poniesienie kosztów opłaty sądowej znacznie uszczupli możliwości finansowe i skromną egzystencję rodziny. Małżonkowie posiadają dom jednorodzinnych o pow. 180 m2 o wartości 1.200.000 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca nie posiada jakichkolwiek oszczędności ani przedmiotów wartościowych Wnioskodawca ponosi miesięcznie koszty alimentów w wysokości 350 zł, koszty prądu i gazu w wysokości około 600 zł oraz koszty rehabilitacji w wysokości około 100 zł. W związku z tym, że oświadczenie zawarte w formularzu PPF było niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 27 lipca 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; w przypadku, gdy skarżący dochody uzyskiwane w roku 2015 rozliczał zagranicą – dokumentu potwierdzającego ich wysokość oraz kwotę zapłaconego podatku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 maja 2016 r.; w przypadku nieposiadania kont – przedłożenia oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; c) dokumentu potwierdzającego, że małżonka ma status osoby bezrobotnej (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); d) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, w szczególności wydatków związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.) oraz wskazanych we wniosku kosztów odpłatnej rehabilitacji; e) dowodu potwierdzającego przekazywanie przez skarżącego alimentów w kwocie 350 zł miesięcznie; f) wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości pomocy udzielanej małżonkom przez członków najbliższej rodziny wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy). g) oświadczenia, czy małżonkowie w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej). W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 24 sierpnia 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawca nie wyjaśnił m.in. wysokości uzyskiwanej pomocy finansowej od członków najbliższej rodziny, czy on albo małżonka korzystają z pomocy społecznej, jakie ponoszą wydatki w skali miesiąca na utrzymanie siebie i rodziny, jak również wysokość kosztów rehabilitacji, czy udokumentowania wysokości przekazywanych alimentów, nadto nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości dochodów). Wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, nie przedstawił referendarzowi sądowemu opisanych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca został pouczony, jakie dokumenty i oświadczenia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów i oświadczeń takich nie przedstawił. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, albowiem nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawcy, że jego dochody są niewystarczające do pokrycia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.