I SA/Gd 708/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2001 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. B. K. wnioskiem z dnia 4 grudnia 2007 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 1 126 zł. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem utrzymania małżonków są dochody z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz z działalności świadczonej osobiście przez jego żonę (tłumaczenia), jednakże w okresie ostatnich trzech miesięcy nie uzyskali oni dochodów z ww. tytułów, korzystają z pomocy finansowej rodziców, posiadają mieszkanie o powierzchni 44 m2, które obciążone hipoteką przymusową na rzecz Skarbu Państwa. Skarżący oświadczył, iż jego żona posiada oszczędności w kwocie 30 000 zł, lecz nie wyraża ona zgody na finansowanie toczących się przed sądem spraw wnioskodawcy powołując się na istniejący w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, niepewną przyszłość oraz zły stan zdrowia, który w przyszłości może spowodować konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie. Do wniosku dołączył wyciągi z posiadanych przez każdego z małżonków rachunków bankowych, obrazujące salda na dzień 4 grudnia 2007 r. Wynika z nich, iż z kont bankowych należących do wnioskodawcy (osobistego i firmowego) prowadzona jest egzekucja. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z dołączonych do wniosku wyciągów bankowych, zawierających historię operacji na nich dokonywanych wynikało, że żona skarżącego posiada więcej niż jedno konto. W dniach 1 lutego, 18 lutego, 10 marca i 28 marca 2008 r. wnioskodawca przedłożył na wezwanie z dnia 27 grudnia 2007 r. (doręczone w dniu 21 stycznia 2008 r.) dodatkowe dokumenty, obrazujące jego sytuację finansową. Na podstawie nadesłanej dokumentacji ustalono, iż skarżący w okresie od stycznia do grudnia 2007 r. nie osiągnął dochodów z tytułu działalności gospodarczej (dowód: zestawienie sporządzone na podstawie księgi przychodów i rozchodów), łączna kwota ciążących na wnioskodawcy zobowiązań z tytułu należności publicznoprawnych na dzień 28 stycznia 2008 r. wynosiła 1 564 727,16 zł (wraz z odsetkami za zwłokę). Małżonka wnioskodawcy w styczniu 2008 r. posiadała oszczędności w łącznej wysokości 32 443,77 zł – zgromadzone na dwóch lokatach oraz na pięciu rachunkach bankowych (dowód: wyciągi z kont bankowych). Ze złożonego przez skarżącego dodatkowego oświadczenia wynika, że do kosztów utrzymania małżonków zaliczyć należy składki na dobrowolne ubezpieczenia w łącznej wysokości 612,20 zł miesięcznie, opłatę za energię w kwocie 112,60 zł za okres dwóch miesięcy, wydatki na odpłatne leczenie średnio 100 zł miesięcznie oraz na jedzenie w kwocie 400-500 zł. Żona wnioskodawcy podtrzymała oświadczenie współmałżonka zawarte we wniosku w świetle, którego posiadane oszczędności są środkami będącymi zabezpieczeniem jej przyszłości, w tym mogącej wystąpić konieczności sfinansowania kosztownego leczenia. Na wstępie należy podkreślić, że o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu powoływana przez skarżącego okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny, uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż małżonka wnioskodawcy posiada znaczne oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych, których wysokość (32 443,77 zł) wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadmienić przy tym trzeba, że względem majątku żony skarżącego nie jest prowadzona egzekucja. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, iż stan oszczędności w zasadzie nie uległ zmianie od czasu rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 929/06. Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 lutego 2007 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych wskazując m.in. na oszczędności małżonków w kwocie 33 469,05 zł. W tych okolicznościach przyjąć należy, że pomimo zadeklarowania braku dochodów małżonkowie kwot zgromadzonych na rachunkach bankowych nie przeznaczają na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Tym samym w żaden sposób nie można przyjąć, iż skarżący nie dysponuje środkami finansowymi, z których może pokryć koszty sądowe bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Nadto wskazać należy, że małżonkowie nie mają na utrzymaniu osób trzecich, a nadto korzystają z pomocy finansowej rodziców. W odniesieniu do argumentacji skarżącego co do potencjalnych i przyszłych znacznych wydatków związanych z odpłatnym leczeniem żony stwierdzić należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy badana jest aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy. Stąd też bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy pozostają zdarzenia niepewne, mające wystąpić w przyszłości. Podkreślić należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego wydatki małżonków na odpłatne leczenie żony wynoszą średnio 100 zł miesięcznie. Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa przeznaczoną tylko dla osób, które nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania, zaś ustalone okoliczności faktyczne nie pozwalają zaliczyć skarżącego do ww. kręgu osób. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.