I SA/Gd 71/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2008 r. i od stycznia do marca 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, pełnomocnik J. P. doradca podatkowy K. K. zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności od wpisu od skargi, oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego K. K. Argumentując przedmiotowy wniosek pełnomocnik podniósł, że sytuacja jego mocodawcy jest ciężka; skarżący zatrudniony jest jedynie w wymiarze ½ etatu i ze względu na zły stan zdrowia nie możliwości podjęcia pracy w większym wymiarze (skarżący cierpi na poważną chorobę serca, po serii zabiegów operacyjnych utracił widzenie w jednym oku). Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 4 lutego 2014 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie zmodyfikował (ograniczył) dotychczasowe żądanie wskazując, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K. K. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest zatrudniony na ½ etatu, a uzyskiwany z tego tytułu dochód (którego wysokości nie zadeklarował) nie pozwala mu na ponoszenie wydatków, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe – nie zamieszkuje wspólnie z żoną, z którą pozostaje w konflikcie i nie korzysta z jej pomocy finansowej (emerytury). Podniósł także, że cierpi na nadciśnienie i z tego powodu od 8 lat stale przyjmuje leki, przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych oraz dnę moczanową; jest po operacji krwiaka mózgu i utracił widzenie w oku na skutek odklejenia się siatkówki. Dnia 4 lutego 2014 r. skarżący złożył wypowiedzenie pełnomocnictwa doradcy podatkowemu K. K. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 7 lutego 2014 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 24 marca 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2013 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone); 2) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją czy ww. okresie świadczenie to było terminowo wypłacane i czy jest z tego świadczenia prowadzona egzekucja, a jeżeli tak podania wysokości potrąceń dokonanych w okresie trzech ostatnich miesięcy; 3) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez małżonkę wnioskodawcy z tytułu emerytury, tj. ostatniego odcinka emerytury, a w przypadku otrzymywania emerytury na konto bankowe – odpisu decyzji o przyznaniu/waloryzacji tego świadczenia; 4) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2013 r. oraz za styczeń 2014 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą "A" oraz odpisów złożonych za okres od października 2013 r. do stycznia 2014 r. deklaracji VAT-7, a w przypadku zawieszenia/wyrejestrowania tej działalności stosownego dowodu na tę okoliczność; 5) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 6) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie wraz z dokumentami potwierdzającymi zamknięcie rachunków związanych z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą; 7) oświadczenia, czy małżonkowie otrzymali w 2013 r. świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie – wskazania, czy o taką pomoc się ubiegali, a jeśli tak przedłożenia odpisów decyzji odmownych w tym przedmiocie; 8) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę świadczeń rodzinnych wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość; 9) w związku z zadeklarowanym przez wnioskodawcę brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania, z jakich środków ponosi on konieczne koszty utrzymania (wyżywienie i opłaty za media); 10) oświadczenia małżonków w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 11) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy lub jego małżonki prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątków; 12) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy i jego małżonki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); 13) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); 14) oświadczenia wnioskodawcy, gdzie aktualnie zamieszkuje i jaki ma tytuł prawny do zajmowanej nieruchomości oraz przedłożenia stosownego dowodu na tę okoliczność (przedłożenia umowy najmu, użyczenia, oświadczenia właściciela lokalu); 15) dokumentów (rachunków i faktur) potwierdzających wydatki poniesione przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków); 16) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jak również wskazania wszystkich źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z stosownymi dokumentami je potwierdzającymi. Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: - wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że z dniem 14 stycznia 2014 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A"; - odpis informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2013 (PIT-11) wystawionej przez płatnika "B" Sp. z o.o. i podpisanej przez wnioskodawcę jako Prezesa Zarządu, w której zadeklarowano dochody wnioskodawcy ze stosunku pracy w kwocie 7.332,50 zł oraz z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 14.400 zł; - wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 r., z zapisów której wynika, że wnioskodawca z tytułu sprzedaży towarów i usług osiągnął przychód w kwocie 226.164,98 zł oraz poniósł wydatki (koszty) w łącznej wysokości 133.853,77 zł; - wydruk podliczenia podatku dochodowego za grudzień 2013 r., w którym wykazano dochód brutto (tj. przed odliczeniem starty za lata 2010-2011) w kwocie 92.311,21 zł; - kopie faktur VAT z dnia 31 października i 7 grudnia 2012 r. wystawionych na kwoty 58.105,20 zł i 146.308,50 zł z adnotacją: "nie zapłacono w październiku" i "nie zapłacono w XII"; - ewidencję środków trwałych za rok 2013, w której – na dzień bilansu otwarcia –wykazano: komputer o wartości 4.097,54 zł oraz dwa samochody o wartości 51.500 zł i 41.245 zł, które zostały sprzedane odpowiednio w dniu 30 sierpnia 2013 r. i 3 grudnia 2013 r.; - deklaracje VAT-7 za miesiące od października 2013 r. do stycznia 2014 r., w których za październik i listopad zadeklarował jedynie nabycie towarów i usług pozostałych w kwotach 3.978 zł i 993 zł, za grudzień – dostawę towarów i świadczenie usług w kwocie 14.000 zł i nabycie towarów i usług pozostałych w kwocie 1.114 zł, a za styczeń 2014 r. nie zadeklarował żadnych czynności podlegających opodatkowaniu VAT; - zaświadczenie od pracodawcy z dnia 28 marca 2014 r., z którego wynika, że wnioskodawca jest zatrudniony w "B" Sp. z o.o. w wymiarze ½ etatu od dnia 22 lipca 2013 r. i z tego tytułu jego średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie ostatnich trzech miesięcy wyniosło 1.111,86 zł netto (1.500 zł brutto); wyjaśniono także, że wynagrodzenie wypłacane jest terminowo i nie podlega zajęciu egzekucyjnemu; - wyciąg z rachunku bankowego firmowego prowadzony przez [...] za okres od 1 stycznia do 31 marca 2014 r.; - odpis umowy kredytu konsolidacyjnego zaciągniętego przez wnioskodawcę i jego żonę w dniu 16 czerwca 2005 r. wraz z harmonogramem spłat w CHF; - oświadczenie J. G. z dnia 28 marca 2014 r., z którego wynika, że udostępnił on wnioskodawcy nieodpłatnie pokój w mieszkaniu położonym w [...]; - odpis decyzji ZUS o waloryzacji emerytury żony wnioskodawcy, która od dnia 1 marca 2014 r. wypłacana jest w kwocie 2.991,65 zł netto; - oświadczenie żony wnioskodawcy, która wyjaśniła, że: utrzymuje się z emerytury – jedynego źródła jej utrzymania; w 2013 r. nie korzystała i nie ubiegała się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz nie pobierała świadczeń rodzinnych; nie posiada żadnego majątku, w tym pojazdów samochodowych, ani też zobowiązań; poinformowała również, że wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne; - dodatkowe oświadczenie własne, w którym podał, że: od dnia 1 stycznia do momentu zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej nie osiągnął dochodu z tego tytułu; obecnie utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę; w 2013 r. nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz nie pobierał świadczeń rodzinnych; nie posiada pojazdów samochodowych; posiada zobowiązania wobec urzędu skarbowego (w wysokości wynikającej z zaskarżonej decyzji), ZUS w kwocie 5.200 zł oraz z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego; względem jego majątku prowadzona jest egzekucja, co potwierdzają tytuły egzekucyjne; w związku z nieodpłatnym udostępnieniem mu pokoju przez znajomego nie ponosi kosztów związanych z eksploatacją mieszkania; ponosi znaczne wydatki na zakup niezbędnych leków i odpłatną opiekę lekarską, które kształtują się na poziomie około 400 zł miesięcznie, co wynika z zaświadczeń lekarskich. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Przedłożony materiał dowodowy nie usunął bowiem wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych, w szczególności w zakresie dotyczącym posiadanych przez niego środków pieniężnych oraz stanu rodzinnego. Wnioskodawca, pomimo wyraźnego zobowiązania, nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Z historii operacji dokonanych na koncie o numerze [...] wynika zaś, że posiada on drugi rachunek bankowy o numerze [...] (operacja dokonana w dniu 1 lutego 2014 r. zatytułowana została jako przelew własny – przelew środków). Z tego powodu nie można ustalić środkami, w jakiej wysokości wnioskodawca rzeczywiście dysponuje i ocenić, czy faktycznie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego z wyboru (doradcy podatkowego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153). Powyższe wątpliwości uzasadnia także wysokość udokumentowanych przez wnioskodawcę bieżących dochodów w kontekście ponoszonych przez niego wydatków. Zauważyć należy, że miesięczne dochody wnioskodawcy ze stosunku pracy wynoszą 1.111,86 zł netto. Jeśli przyjąć za wiarygodne oświadczenie wnioskodawcy, że nie prowadzi on z żoną wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiada oszczędności ani też innych źródeł dochodów, to nasuwa się pytanie, z jakich zatem środków wnioskodawca dokonuje chociażby spłaty kredytu, którego miesięczna rata wynosi 594,03 CHF i znacznie przekracza kwotę jego wynagrodzenia za pracę. Podkreślenia przy tym wymaga, że wnioskodawca nie posiada zaległości z tego tytułu. Jednocześnie nie jest to jedyny wydatek, który wnioskodawca ponosi. Wnioskodawca podniósł, że przeznacza znaczne środki na zakup niezbędnych leków i konieczne odpłatne wizyty lekarskie, które określił na poziomie około 400 zł. Wprawdzie, jak wyjaśnił, nieodpłatnie zajmuje pokój w mieszkaniu znajomego i z tego tytułu nie partycypuje w kosztach eksploatacji mieszkania, to jednak nie sposób przyjąć, że ww. wydatki są jedynymi, jakie wnioskodawca ponosi. Z jakich zatem środków wnioskodawca pokrywa pozostałe niezbędne koszty swojego utrzymania jak chociażby koszty wyżywienia, dojazdów do pracy, zakupu środków czystości, skoro uzyskiwane przez niego dochody nie pokrywają nawet raty kredytu, tego wnioskodawca już nie wyjaśnił. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na przychody, jakie wnioskodawca uzyskał w roku 2013 z prowadzonej działalności, tj. 226.164,98 zł. Wyjaśnić przy tym należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Adaministracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie orzekającego ich wysokość wskazuje, że w roku ubiegłym skarżący dysponował znacznymi środkami pieniężnymi, pozwalającymi na poczynienie oszczędności celem zabezpieczenia nie tylko bieżących kosztów utrzymania, ale i innych wydatków, w tym kosztów pełnomocnika z wyboru. Wątpliwości budzi także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Małżonkowie wprawdzie zgodnie oświadczyli, że wspólnie nie zamieszkują, jednak nie sposób pominąć okoliczności, że żona wnioskodawcy – pomimo wskazywanego przez niego konfliktu między małżonkami – wciąż posiada pełnomocnictwo do jego rachunku bankowego, co potwierdza operacja dokonana przez nią w dniu 4 marca 2014 r., kiedy to zasiliła konto wnioskodawcy, a wnioskodawca zatrudniony jest w spółce, którego jednym z dwóch wspólników jest jego żona i pełni w niej funkcję Prezesa Zarządu (zgodnie z danymi zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym według stanu na dzień 18 kwietnia 2014 r. posiada ona 20 udziałów o łącznej wartości 1.000 zł). Co więcej, wnioskodawca przedstawił część wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki; żona wnioskodawcy złożyła bowiem wymagane oświadczenia oraz udokumentowała dochody, które osiąga z emerytury. Natomiast uchylono się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. Brak jest natomiast dowodów, które potwierdzałyby podnoszoną zarówno przez wnioskodawcę jak i jego żonę okoliczność, że względem jego majątku nadal prowadzona jest egzekucja. Raz jeszcze wyjaśnić trzeba, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy i to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Powołane okoliczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Co więcej, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego przyjąć można, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy nie można pominąć okoliczności, że w dniu 23 stycznia 2014 r. na rachunek bankowy wnioskodawcy wpłynęły środki w kwocie 14.610,79 zł tytułem zwrotu kaucji. Wnioskodawca wniósł skargę za pośrednictwem placówki pocztowej w dniu 21 grudnia 2013 r., a zatem przyjąć należy, że po zainicjowaniu sporu przed sądem a przed ubieganiem się o przyznanie mu prawa pomocy dysponował on środkami w wysokości pozwalającej mu pokrycie kosztów pełnomocnika z urzędu, o którego ustanowienie wystąpił i mógł je zabezpieczyć na ten cel. Z tych wszystkich względów, uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.