I SA/Gd 718/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 maja 2014 r., złożonym za pośrednictwem organu podatkowego, skarżący R. S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żona wnioskodawcy nie osiąga żadnych dochodów, jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód wnioskodawcy ze stosunku pracy w kwocie 2.500 zł miesięcznie. Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2014 r. wezwał wnioskodawcę (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego żonę zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z małżonków za ten rok lub też zaświadczenia o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2013 r. przez wnioskodawcę, jego żonę; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; 3/ oświadczenia, czy żona wnioskodawcy ma status osoby bezrobotnej; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); 4/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości aktualnych miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w kwocie netto) oraz o średniej ich wysokości za okres ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto); 5/ oświadczenia złożonego przez małżonkę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); 6/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem rodziny (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 7/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: - odpisy zeznań podatkowych żony wnioskodawcy PIT-37 za lata 2012-2013, w których z tytułu należności ze stosunku pracy wykazała dochody odpowiednio w kwocie 28.582,14 zł i 13.100,51 zł; - zaświadczenie z dnia 16 lipca 2014 r. o zarobkach wnioskodawcy, z którego wynika, że od dnia 1 lutego 2013 r. jest on zatrudniony na stanowisku Prezesa Zarządu, jego średnie miesięczne wynagrodzenie z tego tytułu z trzech miesięcy oraz wynagrodzenie miesięczne wynosi 2.876 zł brutto; - odpis decyzji z dnia 27 lutego 2013 r. o uznaniu żony wnioskodawcy za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku od dnia 7 marca 2013 r. w wysokości 794,20 zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych dwóch miesięcy, a następnie w wysokości 623,60 zł brutto miesięcznie; - dokument z [...] z dnia 16 lipca 2014 r. zatytułowany "Bilans finansów klienta" o posiadanych przez żonę wnioskodawcy rachunkach bieżących prowadzonych w PLN oraz EUR i USD, których salda końcowe wynosiły 0 zł oraz o stanie rachunku maklerskiego, którego saldo końcowe wynosiło 7.860 zł; - historię rachunku bankowego żony wnioskodawcy w [...], na który w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. wpłynęły środki w łącznej wysokości 26.622,33 zł, a którego saldo końcowe wynosiło 794,06 zł; - oświadczenie wnioskodawcy o nieposiadaniu nieruchomości, rachunków bankowych oraz pojazdów mechanicznych; - odpis umowy z dnia 27 sierpnia 2010 r. o wyłączenie wspólności majątkowej; - odpis umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu nr 22 o powierzchni 37,50 m2 położonego w [...] i jego sprzedaży na rzecz żony wnioskodawcy. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia) oraz 4) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). W pierwszej kolejności wyjaśnić należy wnioskodawcy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego, jak również mając na uwadze fakt, że żona wnioskodawcy nie osiąga dochodów, a zatem przyjąć należy, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu wnioskodawcy, podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej nie mogła mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Przechodząc do oceny zasadności żądania wnioskodawcy, która dokonana została z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku i nadesłanych dokumentów, stwierdzić należy, że analiza tych dokumentów nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w całości, czy też w części, w tym wpisu od skargi. W niniejszej sprawie przeciwko przyjęciu, że wnioskodawca nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych świadczy wartość zgromadzonych przez jego żonę środków pieniężnych na rachunkach lokat bankowych oraz na rachunku maklerskim. Z historii transakcji dokonanych na koncie żony w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. wynika bowiem, że uznania odpowiadające kwocie 17.020,73 zł to środki pieniężne zdeponowane przez nią na lokatach terminowych. Pozostałe zaś środki, którymi zasilono rachunek bankowy żony wnioskodawcy to należności przekazane przez pracodawcę wnioskodawcy "A" Sp. z o.o. w łącznej kwocie 8.851,57 zł oraz wpłata (tytułem zwrotu) od osoby prywatnej w wysokości 750 zł. Dodatkowo na rachunku maklerskim posiada ona aktywa o wartości 7.860 zł. Biorąc pod uwagę kwotę posiadanych przez żonę wnioskodawcy oszczędności oraz wysokość udokumentowanych wydatków ponoszonych przez małżonków w związku z eksploatacją lokalu, które kształtują się na poziomie około 841-868 zł miesięcznie (co ustalono na podstawie opisu operacji dokonanych na rachunku żony wnioskodawcy, z którego wyciąg przedstawiono) referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca może skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu trzyosobowej rodziny. Jednocześnie wątpliwości orzekającego w niniejszej sprawie budzi wysokość osiąganych przez wnioskodawcę dochodów, które – wobec lokowania środków na rachunkach oszczędnościowych przez żonę wnioskodawcy – przyjąć należało, że w pełni wystarczają na zaspokojenie potrzeb trzyosobowej rodziny, w tym regulowanie opłat za media i mieszkanie, które – jak już wskazano powyżej – wynoszą pomiędzy 841 zł a 868 zł miesięcznie oraz spłat kart kredytowych (z w kwietniu br. w kwocie 1.417 zł, w maju br. – 1.529,64 zł, w czerwcu br. – 902,45 zł). Nie sposób przy tym nie dostrzec, że wnioskodawca nie nadesłał wymaganego odpisu zeznania podatkowego złożonego za rok 2013, pomimo że z przedłożonego zaświadczenia "B" Sp. z o.o. z siedzibą [...] wynika, że dochody ze stosunku pracy, które zobowiązany był zadeklarować w rocznym obliczeniu podatku dochodowego od osób fizycznych, osiąga od 1 lutego 2013 r. Nadto, kwota wynagrodzenia wnioskodawcy, która wpływa na rachunek bankowy jego żony w wysokości 2.070,35 zł (przy czym w kwietniu br. otrzymał on dodatkowo kwotę 1.780,07 zł, a w czerwcu br. – 860,45 zł jak wskazano w opisie transakcji tytułem zwrotu bądź zaliczki) przekazywana jest przez "A" Sp. z o.o. nie zaś "B" Sp. z o.o. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało, że wnioskodawca ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.