I SA/Gd 720/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 września 2011 r. sprawy ze skargi "A" z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu tytułem zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] określające spółce A Sp. z o.o. wysokość kwoty nieprzekazanej temu organowi tytułem zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego, w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku "B" Spółki z o.o. na podstawie zawiadomień z dnia 22 lutego, 10 marca i 3 kwietnia 2008 r., dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank – tj. "A" Spółka z o.o. (zwana dalej skarżącą bądź dłużnikiem zajętej wierzytelności). Łączna kwota egzekwowanych należności wskazana w zawiadomieniu wynosiła 2.055.903,73 zł. Pismem z dnia 28 kwietnia 2008 r. "A" Spółka z o.o. uznała zajętą wierzytelność do kwoty 808.401,28 zł i zobowiązała się do wpłacania na rachunek Urzędu Skarbowego po 22.500 zł miesięcznie w terminie od maja 2008 r. do 22 dnia każdego miesiąca. Realizując przedmiotowe zajęcie skarżąca Spółka przekazała organowi egzekucyjnemu kwotę łącznie 555.017,06 zł, przy czym ostatnia wpłata wpłynęła w dniu 24 marca 2011 r. Jako przyczynę zaprzestania realizowania zajęcia skarżąca Spółka wskazała w złożonym zażaleniu problemy finansowe związane z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym wszczętym do majątku Spółki przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zastosowanie w toku tego postępowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał, iż zgodnie z art. 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b. Stosownie do tego przepisu, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9, wydane przez organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że jak wynika z powyższej regulacji, podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności lub części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71 a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny). W żadnym razie użyte w art. 71 a § 9 ww. ustawy określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie oznacza tyle co "bez podstawy prawnej" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt FSK 984/06, LEX nr 364771). W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że fakt zaskarżenia przez skarżącą Spółkę czynności egzekucyjnych skierowanych do jej majątku jako zobowiązanego - dokonanych w toku odrębnie toczącego się postępowania egzekucyjnego wszczętego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miał wpływu na prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty i treść wydanego przez ten organ postanowienia w trybie przepisów art. 71a § 9, art. 71b w zw. z art. 91 u.p.e.a. Spółka wniosła skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 71a u.p.e.a. poprzez dowolne ustalenie, iż dłużnik uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności, pominięcie postępowania zażaleniowego toczącego się obecnie przed Ministrem Finansów na skutek zażalenia dłużnika z dnia 24 stycznia 2011 r. oraz nieuwzględnienie rzeczywistej przyczyny zaprzestania spłat zobowiązania przez skarżącego. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, iż toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania należności z tytułu składek na FUS, NFZ i FPiGŚP. W toku powyższego postępowania organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału ZUS) dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych u dłużników Spółki z tytułu świadczonych przez nią usług. Powyższe czynności organu egzekucyjnego spowodowały czasowe zaprzestanie wpłat przez dłużnika na poczet należności objętej niniejszym postępowaniem z powodu braku wpływu jakichkolwiek środków z kontraktów na rachunek spółki. Zaprzestanie wpłat przez dłużnika na poczet zajętych wierzytelności B Spółki z o.o. jest prostą konsekwencją zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego polegającą na zajęciu wierzytelności skarżącej, które pozbawiło ją jakichkolwiek wpływów, nie pozostawiając nawet środków na wypłatę wynagrodzenia za pracę dla pracowników. W niniejszej sprawie nie zachodzi więc okoliczność bezpodstawnego uchylania się od wpłaty zajętej wierzytelności, lecz uniemożliwienie wykonania obowiązku na skutek niewłaściwego działania organu prowadzącego egzekucję. Wobec przejęcia całości egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, winien on uwzględnić fakt toczenia się przed Ministrem Finansów postępowania zażaleniowego dotyczącego skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (w postaci zajęcia przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wierzytelności pieniężnych u dłużników skarżącej). Tym samym - w ocenie skarżącej Spółki - dalsze czynności w przedmiocie objętym regulacją art. 71a u.p.e.a. winny ulec wstrzymaniu do czasu rozstrzygnięcia złożonego do Ministra Finansów zażalenia dłużnika na zastosowanie nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie wydano z pominięciem czynności kontrolnych, które pozwoliłyby na wyjaśnienie przez organ egzekucyjny przyczyn chwilowego braku wpłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art. 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 7lb. Stosownie zaś do powołanego art. 71b ww. ustawy, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. W myśl tego przepisu jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy są bezsporne. W szczególności nie jest kwestionowane spełnienie warunków wynikających z art. 91 u.p.e.a., tj. uznanie wierzytelności przez jej dłużnika (skarżącą Spółkę) oraz jej wymagalność. Spór natomiast dotyczy stwierdzenia, czy w sprawie zostały spełnione wynikające z art. 71a § 9 u.p.e.a. warunki wydania postanowienia określające wysokość nieprzekazanej kwoty. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast - przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na konto wskazane przez organ egzekucyjny. Odnosząc się do pierwszej z wymienionych przesłanek podzielić należy pogląd wyrażony przez Dyrektora Izby Skarbowej, że podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności lub części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71 a § 9 u.p.e.a. mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny). W żadnym razie użyte w art. 71 a § 9 ww. ustawy określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie oznacza tyle co "bez podstawy prawnej". Taki pogląd wyrażony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt FSK 984/06,(LEX nr 364771), a Sąd w składzie orzekającym w pełni go podziela. Wniosek ten wprawdzie nie wynika w sposób jednoznaczny z wykładni językowej omawianego przepisu, jednakże znajduje pełne oparcie w wykładni funkcjonalnej i systemowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że z art. 67a § 1 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Przyjęcie, iż trudna sytuacja finansowa stanowi podstawę do uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty w myśl art. 71a § 9 u.p.e.a., prowadziłoby do uznania - wbrew treści art. 67a § 1 tejże ustawy - iż uprawnienia organu egzekucyjnego względem dłużnika zajętej wierzytelności są mniejsze aniżeli wierzyciela korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania. Okoliczność trudności finansowych dłużnika nie stanowi żadnej przesłanki uwalniającej go od wykonania zobowiązania wobec wierzyciela. O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można zatem mówić jedynie w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2216/05). W tych okolicznościach za nietrafne należy uznać argumenty skargi wskazujące na trudną sytuację finansową, spowodowaną prowadzoną względem skarżącej egzekucją składek na ubezpieczenia społeczne. Nie są to bowiem okoliczności prawne umożliwiające skuteczne uchylenie się przez dłużnika od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, a tym samym względem organu egzekucyjnego. W konsekwencji nie są to okoliczności, które uniemożliwiałyby organowi egzekucyjnemu wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Nie jest też zasadny zarzut nieprzeprowadzenia czynności kontrolnych przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Wprawdzie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi, że postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty, wydaje się po stwierdzeniu w wyniku kontroli faktu uchylania się przez dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności bądź jej części, jednakże nie jest to warunek konieczny, o ile materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a w związku z art. 18 u.p.e.a., pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Taka zaś właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca uznała wierzytelność, która była wymagalna. Nie wystąpiły też żadne okoliczności prawne uzasadniające zaprzestanie jej przekazywania organowi egzekucyjnemu. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.