I SA/Gd 734/24
WyrokWSA w Gdańsku2024-12-03
Skład orzekający: Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sławomir Kozik, Marek Kraus
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo wznowił postępowanie administracyjne i uchylił postanowienie o przybiciu własności nieruchomości, opierając się na nowo ujawnionej okoliczności ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, mimo że informacja o tej rozdzielności była znana organowi już wcześniej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie wykazał w sposób należyty spełnienia przesłanki "nowości" okoliczności faktycznej lub dowodu w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przy wznowieniu postępowania. Informacja o rozdzielności majątkowej małżonków była już znana organowi w poprzednim postępowaniu, co czyniło wznowienie postępowania przedwczesnym i naruszającym przepisy proceduralne. W związku z tym, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały uchylone.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które uchyliło postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o przybiciu własności nieruchomości na rzecz B. K. w postępowaniu egzekucyjnym. Uchylenie nastąpiło w trybie wznowienia postępowania, z uwagi na ujawnienie informacji o ustanowieniu rozdzielności majątkowej między małżonkami zobowiązanego a jego małżonką przed zajęciem nieruchomości. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz naruszenie zasady wiary publicznej ksiąg wieczystych.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 czerwca 2024 r. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 kwietnia 2024 r. Zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Marek Kraus /spr./, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.182.2024.1.AW w przedmiocie udzielenie przybicia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr 2201-IEE.71791.1.14.2024.AR; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 czerwca 2024 r. nr 2201-IEE.7192.2.
182.2024.1.AW, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej, jako: "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123, art. 126, art. 127 § 2, art. 144, art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, art. 149, art. 150 oraz art. 151 § 1 pkt 2 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako "k.p.a."), art. 18, art. 111 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia B.K. (dalej jako "Strona" lub "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2024 r. w przedmiocie uchylenia: – po wznowieniu postępowania – 1) ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku nr [...] z 4 maja 2023 r. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia A.B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej, jako "Naczelnik US") nr [...] z 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] B.K. 2) oraz uchylenia ostatecznego postanowienia Naczelnika US nr [...] z 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia B.K. prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] i umorzenia tego postępowania,
utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie wydane w pierwszej instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:
2.1. Naczelnik US prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na C.D. - jako zobowiązanego oraz A.B. - jako małżonkę zobowiązanego, odpowiedzialną majątkiem wspólnym.
W toku prowadzonego postępowania, organ dokonał zajęcia należącej do A.B. i C.D. nieruchomości gruntowej, położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]. Zajęcie nieruchomości doręczono A.B. w dniu 14 kwietnia 2021 r.
W dniu 22 października 2021 r. wyznaczony przez organ egzekucyjny rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy przedmiotowej nieruchomości określając szacunkową jej wartość.
24 listopada 2021 r. Naczelnik US sporządził protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Protokół wraz z operatem szacunkowym doręczono A.B. w dniu 6 grudnia 2021 r.
W dniu [...] grudnia 2022 r. organ egzekucyjny, poprzez obwieszczenie, podał do publicznej wiadomości informację o terminie pierwszej licytacji wskazanej wyżej nieruchomości w siedzibie Urzędu Skarbowego w [...], którą wyznaczono na dzień [...] lutego 2023 r. Obwieszczenie o licytacji nieruchomości doręczono małżonce zobowiązanego w dniu 4 stycznia 2023 r. w trybie art. 44 k.p.a.
W wyznaczonym terminie, organ egzekucyjny przeprowadził licytację nieruchomości, z której sporządzony został protokół. Z treści protokołu wynika, że do licytacji nieruchomości przystąpiło [...] osób, z których najwyższą cenę zaoferował B.K. Nikt z obecnych na licytacji nie złożył skargi na czynność poborcy.
Postanowieniem z dnia 1 lutego 2023 r. Naczelnik US udzielił przybicia własności opisanej wyżej nieruchomości na rzecz licytanta – Skarżącego. Przedmiotowe postanowienie wysłano na adres C.D., które po awizowaniu, osobiście odebrała w placówce pocztowej A.B. (w dniu 8 lutego 2023 r.).
Z kolei pismem zatytułowanym "odwołanie od decyzji", złożonym w Urzędzie Skarbowym w [...] dnia 15 lutego 2023 r. A.B. zaskarżyła wskazane wyżej postanowienie Naczelnika US wydane w trakcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości jej małżonka. Do pisma dołączyła m. in. kserokopię wypisu sporządzonej w dniu [...] 2008 r. przez notariusza umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowieniu pomiędzy nią a małżonkiem rozdzielności majątkowej z dniem [...] 2008 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dniu 4 maja 2023 r. wydał postanowienie nr [...], którym stwierdził niedopuszczalność zażalenia A.B. na postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia B.K. przybicia prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...].
Niezależnie od powyższego, Naczelnik US złożył do Sądu Okręgowego w [...] wniosek o wydanie wypisu sporządzonego w dniu [...] 2008 r. w Kancelarii notarialnej aktu notarialnego dotyczącego ustanowienia pomiędzy A.B. a C.D. rozdzielności majątkowej małżeńskiej.
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w [...] I Wydział Cywilny - sygn. I Ns 3/23, orzekł o zezwoleniu na wydanie organowi wypisu ww. aktu notarialnego (zarejestrowanego w Rep. A pod nr [...]). Wypis tego aktu organ egzekucyjny otrzymał 29 stycznia 2024 r.
2.2. Uznając powyższą okoliczność za przesłankę, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem nr [...] z dnia 7 marca 2024 r. wznowił postępowanie zakończone ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby nr [...] z dnia 4 maja 2023 r., w którym stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez A.B. na postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia B.K. przybicia prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...].
Następnie, po przeprowadzeniu postępowania wznowionego, w dniu 12 kwietnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wydał postanowienie, którym:
1) uchylił ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku
z dnia 4 maja 2023 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia A.B. wniesionego na postanowienie Naczelnika US z 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia prawa własności ww. nieruchomości B.K.
2) a także uchylił postanowienie Naczelnika US z 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia B.K. przybicia prawa własności tejże nieruchomości i umorzył to postępowanie.
2.3. Na wskazane postanowienie Skarżący złożył zażalenie, żądając jego uchylenia i wydania postanowienia w przedmiocie przysądzenia mu prawa własności przedmiotowej nieruchomości.
2.4. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor IAS w dniu 17 czerwca 2024 r. wydał postanowienie, w którym utrzymał w mocy wydane w dniu 12 kwietnia 2024 r. przez organ w pierwszej instancji postanowienie.
W uzasadnieniu organ ten wskazał, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, które miało na celu ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadło ostateczne postanowienie z dnia 4 maja 2023 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia A.B. wniesionego na postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia B.K. przybicia prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] było dotknięte jedną z wad wyliczonych w art. 145 § 1 k.p.a.
W wyniku powyższego, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. podjął rozstrzygnięcie, w którym uchylił ostateczne postanowienie Dyrektora IAS z dnia 4 maja 2023 r. oraz uchylił postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. i umorzył postępowanie w sprawie udzielenia B.K. przybicia prawa własności nieruchomości, o której mowa wyżej.
Organ wskazał, iż podstawą do uchylenia ostatecznego postanowienia Dyrektora IAS z 4 maja 2023 r. było wystąpienie okoliczności, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. ustanowienie pomiędzy zobowiązanym C.D. a jego małżonką A.B. rozdzielności majątkowej z dniem [...] 2008 r., czyli przed skierowaniem przez Naczelnika US egzekucji do nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...]. Organ wyjaśnił, iż od momentu ustanowienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej przestaje istnieć pomiędzy nimi wspólność majątkowa oraz majątek wspólny. W przedmiotach, które objęto współwłasnością, małżonkowie posiadają od momentu powstania rozdzielności po ½ udziału, który stanowi od tej chwili majątek prywatny każdego z nich. Naczelnik Urzędu kierując egzekucję do przedmiotowej nieruchomości, nie miał wiedzy o istnieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy zobowiązanym a jego małżonką. Niemniej, w świetle powyższej okoliczności stwierdzono, że egzekucja prowadzona przez Naczelnika US na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości C.D. powstałe po ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, mogły być skierowane tylko do ½ jego udziału jako zobowiązanego w ww. nieruchomości, a nie do całości nieruchomości.
Powołując się na treść art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a Dyrektor IAS stwierdził, że postanowienie wydane w dniu 12 kwietnia 2024 r. odpowiada prawu. Potwierdzenie bowiem istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, będącymi właścicielami wskazanej wyżej nieruchomości, w sytuacji dochodzenia zaległości podatkowych C.D., powstałych już po uzyskaniu tej rozdzielności, uprawniało organ egzekucyjny do skierowania egzekucji jedynie do ½ udziału zobowiązanego w nieruchomości, a nie do jej całości. Tym samym, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r., które zostało wydane w rezultacie wszczęcia egzekucji administracyjnej co do całości ww. nieruchomości, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, którego przykładem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt II UK 364/16.
Tym samym, jak podał Dyrektor IAS, niepoinformowanie Naczelnika US przez zobowiązanego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy nim a małżonką, nie mogło znieść skutku wywołanego ww. faktem na gruncie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe powstałe po jej ustanowieniu. Za zaległości podatkowe C.D., które powstały po ustanowieniu między małżonkami rozdzielności majątkowej, małżonka zobowiązanego nie mogła odpowiadać już swoim majątkiem. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 O.p., w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.
Wskazując w dalszej treści postanowienia na art. 29 § 2 pkt 1 O.p. oraz art. 26 O.p. organ wskazał, że obok ograniczenia przedmiotowego, ustawodawca wprowadził także ograniczenie czasowe odpowiedzialności małżonka za zaległości podatkowe. Skutki prawne zniesienia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu (ograniczeniu) ustawowej wspólności majątkowej. A contrario - małżonek podatnika nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe powstałe po dniu zawarcia takiej umowy. Jeżeli zatem, tak jak ustalono w stanie sprawy, że C.D. i A.B. z dniem [...] 2008 r. ustanowili rozdzielność majątkową, to od tej daty odpowiedzialność małżonki zobowiązanego została ograniczona zarówno przedmiotowo, jak czasowo do majątku wspólnego małżonków oraz do okresu od daty powstania egzekwowanych zaległości do daty zawarcia ww. umowy.
W konsekwencji, egzekucja administracyjna wszczęta na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości podatkowe zobowiązanego, zdaniem Dyrektora IAS, nie mogła zostać skierowana do całości nieruchomości, opisanej wyżej, gdyż udział ½ w prawie własności tej nieruchomości stanowił majątek odrębny A.B.
Z tego też względu za zasadne należało uznać uchylenie postanowienia Naczelnika US
z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia B.K. przybicia prawa własności nieruchomości i umorzenie postępowania w tej sprawie.
Dyrektor IAS podał, że na działanie organu, wbrew twierdzeniom Strony, nie mogły mieć wpływu zapisy znajdujące się w dziale lI księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości KW nr [...], gdyż zgodnie art. 6 Konstytucji RP organy administracji publicznej działają podstawie przepisów prawa. Zasada praworządności, o której mowa w tym przepisie jest nie tylko zasadą ogólną postępowania administracyjnego, lecz także zasadą konstytucyjną wynikającą z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 2 Konstytucji RP. Z tego też względu, zaskarżone postanowienie z dnia 12 kwietnia 2024 r. należało utrzymać w mocy, bowiem rozstrzygnięcie w nim podjęte jest konsekwencją stwierdzenia, że w niniejszej sprawie egzekucja administracyjna nie mogła zostać skierowana do całości nieruchomości.
3. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
w całości zaskarżył (mylnie tytułując jako decyzję) postanowienie Dyrektora IAS z dnia 17 czerwca 2024 r., wnosząc: o uchylenie ww. postanowienia w całości
i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2024 r. oraz o umorzenie postępowania wznowieniowego, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy;
1) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że ujawnienie aktu rozdzielności majątkowej z daty przed wszczęciem postępowania,
a ujawnionego po wydaniu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] nr [...]z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie przybicia prawa własności nieruchomości oznaczonej nr KW [...] wyczerpuje znamiona dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i może zniweczyć zasady wyrażone w dyspozycjach art. 3, art. 5 i art. 33 ustawy o księgach wieczystych i hipotece;
2) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, czym organ naruszył art. 3 i art 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece;
3) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie wynikające z błędnej interpretacji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., o czym wyżej;
4) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie Skarżącemu wypowiedzenia się przed wydaniem zaskarżonego postanowienia (mylnie decyzji), co do zebranych dowodów i materiałów, w tym ewentualnego zakwestionowania autentyczności uwzględnionego przez organ w toku postępowania ujawnionego po latach aktu rozdzielności majątkowej;
5) art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że podmiot dokonujący zaniechania opisanego w dyspozycji tego artykułu może poprzez owo zaniechanie osiągnąć korzyść procesową, czyli w praktyce doprowadzić do unieważnienia postępowania egzekucyjnego;
6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że postanowienie (mylnie decyzja) organu I instancji nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa;
7) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy postanowienie (mylnie decyzja) zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania;
8) art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie w postanowieniu (mylnie decyzji) z dnia 17 czerwca 2024 r. argumentów przytoczonych w odwołaniu Skarżącego od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 maja 2024 r.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3, art. 5 i art. 35 ustawy
o księgach wieczystych i hipotece poprzez uznanie przez organ, że ujawnienie aktu rozdzielności majątkowej sprzed kilkunastu lat nieujawnionego w księgach wieczystych, może skutkować zignorowanie przez organ zasady wiary publicznej ksiąg wieczystych.
W uzasadnieniu Skarżący przytoczył treść art. 1 ust. 1, art. 3 ust 1, art. 5, a także art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (dalej jako: "u.k.w.h"). Następnie podkreślił, że ostatnie zmiany informacji ujawnionych w Dziale II podanej wyżej księgi wieczystej nieruchomości miały miejsce 17 kwietnia 2004 r. Z informacji zaś zamieszczonych w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2024 r. wynika, że rzekoma rozdzielność majątkowa pomiędzy Dłużnikami została ustanowiona już dnia [...] 2008 r.
Skarżący podał, iż brak wypełnienia przez Dłużników obowiązku dokonania stosownego ujawnienia w treści księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości rzekomo zaistniałych zmian przez przeszło 16 lat od ich dokonania, w żadnym razie nie może stanowić okoliczności, z której wywodzą oni dla siebie pozytywne skutki prawne, jednocześnie działając ze szkodą dla pozostałych stron toczącego się postępowania egzekucyjnego. Co za tym idzie, organ administracji publicznej w żadnym razie nie jest uprawniony do wzięcia pod uwagę tego rodzaju okoliczności przy dokonywaniu oceny stanu faktycznego.
Skarżący wskazał, iż wydając w dniu 12 kwietnia 2024 r. postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku naruszył art. art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 35 u.k.w.h. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że podmiot dokonujący zaniechania opisanego w dyspozycji tego artykułu może poprzez owo zaniechanie osiągnąć korzyść procesową, czyli w praktyce doprowadzić do unieważnienia postępowania egzekucyjnego. Powyższa nieprawidłowość została powielona przez ww. organ w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2024 r.
Skarżący w dalszej treści skargi podał, iż zgodnie również z informacjami zamieszczonymi w Dziale IV księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] pierwszy tytuł wykonawczy do prowadzenia egzekucji
z tejże nieruchomości uzyskał na podstawie dokumentu o sygn. [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Z powyższego wynika zatem, że co najmniej od przeszło 10 lat sytuacja prawna i majątkowa Dłużników jest doskonale znana organowi egzekucyjnemu (o czym świadczą też liczne, pozostałe tytuły wykonawcze wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] ujawnione w treści tego Działu księgi wieczystej nieruchomości jak i informacje zamieszczone wskutek działań ww. organu w Dziale III tejże księgi). Doskonałą znajomość sytuacji prawnej i majątkowej Dłużników przez ten organ potwierdza ponadto okoliczność prowadzenia egzekucji z innych ich składników majątkowych. W związku z powyższym, powoływanie się organu egzekucyjnego na niewiedzę dotyczącą sytuacji majątkowej Dłużników, zdaniem Skarżącego, w żadnym razie nie może stanowić usprawiedliwienia wydania w sprawie korzystnego dla nich rozstrzygnięcia i jednocześnie wyrządzającego szkodę pozostałym stronom postępowania.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku całkowicie również pominął okoliczność przywołania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, który wydając postanowienie z dnia 12 kwietnia 2024 r. zobligowany był wziąć pod uwagę.
Skarżący podkreślił także, że w toku prowadzonego postępowania uniemożliwiono mu wypowiedzenie się przed wydaniem zaskarżonego aktu co do zebranych dowodów
i materiałów, w szczególności zakwestionowania uwzględnienia przez organ w toku postępowania ujawnionego po faktach, aktu rozdzielności majątkowej, co stanowi jawne naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.
4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
5. Skarżący w piśmie procesowym z dnia 18 listopada 2024 r. złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Ponadto Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie, podkreślając że za wysoce naganne należy uznać sankcjonowanie sytuacji, w której pomimo istnienia obowiązku prawnego, wynikającego z art. 35 ust. 1 u.k.w.h. obowiązany nie ujawnia w księdze wieczystej informacji o zmianie ustroju majątkowego małżeńskiego i jednocześnie powołuje się na taką zmianę jedynie w sytuacji, gdy będzie to dla niego korzystne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
6.1. Skarga jest zasadna.
6.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane
w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje służy zażalenie.
W wyniku takiej kontroli, postanowienie podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części w myśl art. 151 p.p.s.a.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Jak stanowi przepis, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, zaś przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Podkreślić należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych,www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako ,,CBOSA’’). W związku z tym złożenie przez Skarżącego wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym, nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że doszło do naruszeń prawa, skutkujących koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia wydanego w pierwszej instancji.
6.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości wydania przez Dyrektora IAS postanowienia w trybie wznowienia postępowania, uchylającego; postanowienie Dyrektora IAS z dnia 4 maja 2023 r. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia wniesionego na postanowienie Naczelnika US w [...] z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia Skarżącemu przybicia prawa własności nieruchomości oraz postanowienie Naczelnika US w [...] z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia Skarżącemu przybicia prawa własności nieruchomości i umarzenia postępowania w sprawie udzielenia przybicia prawa własności nieruchomości.
Wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową, która ma na celu ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki określone w art. 145 § 1, art. 145a lub 145b k.p.a. Wymaga to przeprowadzenia takiego postępowania z zachowaniem wszystkich reguł wznowienia określonych w przepisach art. 145-153 k.p.a.
Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego jest dwuetapowe. Wszczynając postępowanie w sprawie wznowienia postępowania w pierwszej fazie organ, który bada, czy istnieją ustawowe przesłanki wznowienia określone enumeratywnie w art. 145 § 1 k.p.a. Spełnienie wskazanego wymogu skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania, które w drugiej fazie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.).
Wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania oznacza, że organ zmierza do merytorycznego rozpoznania sprawy, która może zakończyć się wyłącznie jednym z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 k.p.a. W oparciu o ten przepis organ może wydać decyzję : 1) odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.), albo 2) uchylić decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia i orzec na nowo co do istoty sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), albo 3) stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, gdy występują przesłanki negatywne określone w art. 146 § 1 i 2 k.p.a. wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania (art. 151 § 2 k.p.a.).
Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
W niniejszej sprawie postępowanie wznowieniowe zostało wszczęte postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r., w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem Dyrektora IAS z dnia 4 maja 2023 r., którym organ ten stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez małżonkę zobowiązanego na postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia Skarżącemu przybicia prawa własności nieruchomości. Jako podstawę wznowienia postępowania organ powołał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie w postanowieniu z dnia 7 marca 2024 r. jako okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania Dyrektor IAS przyjął wskazaną przez małżonkę zobowiązanego, zawartą w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia Skarżącemu przybicia prawa własności nieruchomości, dotycząca ustanowienia między małżonkami C. i A.B. rozdzielności majątkowej z dniem [...] 2008 r.
Dyrektor IAS wskazał również na otrzymany przez organ pierwszej instancji w dniu 29 stycznia 2024 r. - na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 28 grudnia 2023 r. wypis z aktu notarialnego dotyczącego ustanowienia rozdzielności majątkowej miedzy małżonkami.
W związku z powyższym w ocenie Dyrektora IAS wyszły istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, nieznane temu organowi, istniejące w dniu wydania postanowienia z dnia 4 maja 2023 r., którym Dyrektor IAS stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez A.B., stanowiące przesłankę wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem, wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r.;
1) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku
z 4 maja 2023 r. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia A.B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] B.K. oraz
2) uchylił postanowienie Naczelnika US z 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia B.K. prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] i umorzył postępowanie w sprawie udzielenia przybicia prawa własności ww. nieruchomości.
Oceniając zgodność z prawem wydanych w sprawie rozstrzygnięć w pierwszej kolejności należy zauważyć, że Dyrektor IAS zarówno w postanowieniu o wznowieniu postępowania, jak i w podstawie prawnej sentencji postanowienia z dnia 12 kwietnia 2024 r. powołał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przez "nową okoliczność istotną" dla sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Okoliczności te muszą mieć charakter prawotwórczy, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. Równocześnie taka "nowa, istotna okoliczność" musiała istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej i nie mogła być znana organowi, który wydał decyzję.
Za nowy dowód lub okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi dowodów i faktów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego. Tego rodzaju ocena nie należy do sfery ustaleń faktycznych, lecz jest kwestią subsumpcji stanu faktycznego pod określoną normę prawną (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2014 r., II OSK 2541/12, wyrok NSA z 1 lutego 2012 r., II OSK 2154/10, CBOSA).
Odmienna ocena okoliczności faktycznej nie jest tym samym co brak wiedzy o tej okoliczności. Dlatego też odmienna, a nawet błędna ocena dowodu, który istniał i był znany organowi lub odmienna ocena okoliczności istniejącej i wynikającej z posiadanych przez organ dowodów nie może stanowić uzasadnienia wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Jak wynika z akt sprawy pismem zatytułowanym ,,odwołanie od decyzji’’, złożonym w US w [...] w dniu 15 lutego 2023 r. małżonka zobowiązanego A.B. zaskarżyła postanowienie Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia prawa własności nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] B.K. W piśmie wskazała m.in., że od 2008 r. ma rozdzielność majątkową, dlatego niezrozumiały jest dla niej fakt podjęcia licytacji i przybicia, gdy nieruchomości gruntowe są jej współwłasnością. Do pisma dołączyła kserokopię wypisu sporządzonej w dniu [...] 2008 r. w formie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z dniem [...] 2008 r.
Powyższe odwołanie wraz z aktami sprawy zostało przesłane przez Naczelnika US pismem z dnia 1 marca 2023 r., w którym organ pierwszej instancji m.in. wskazał, że w zażaleniu podniesiono posiadanie miedzy małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej od 2008 r.
Zatem z powyższego wynika, że Dyrektor IAS wydając postanowienie w dniu 4 maja 2023 r. w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia A.B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia prawa własności nieruchomości, miał informację, co do zawartej umowy małżeńskiej o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z dniem [...] 2008 r.
Natomiast w zaskarżonym postanowieniu jako przesłankę uchylenia ostatecznego postanowienia z dnia 4 maja 2023 r. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, wskazano ,,wystąpienie okoliczności, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 O.p.’’.
Dyrektor IAS stwierdził, że po wydaniu ww. postanowienia, wyszła na jaw istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna, potwierdzona dowodem, co prawda istniejącym w dniu jego wydania, jednak ujawnionym organom już po podjęciu ww. rozstrzygnięcia.
Okolicznością tą było ustanowienie pomiędzy zobowiązanym C.D., a jego małżonką A.B. rozdzielności majątkowej z dniem [...] 2008 r., czyli przed skierowaniem przez Naczelnika US egzekucji do nieruchomości.
Jednakże należy stwierdzić, że Dyrektor IAS nie wyjaśnił, jak na tle zaistniałego stanu faktycznego rozumie spełnienie wymogu ,,nowości’’ okoliczności faktycznej - ustanowienia rozdzielności małżeńskiej, skoro w złożonym w dniu 15 lutego 2023 r. zażaleniu (zatytułowanym ,,odwołanie od decyzji’’) od postanowienia Naczelnika US z dnia 1 lutego 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia, małżonka zobowiązanego poinformowała organ o istnieniu rozdzielności majątkowej od 2008 r. na podstawie zawartej umowy.
Organ nie wyjaśnił również kwestii ,,nowości’’ dowodu w postaci umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] 2008 r., w sytuacji gdy do złożonego w dniu 15 lutego 2023 r. zażalenia została załączona kserokopia umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] 2008 r., zawartej w formie aktu notarialnego.
Zatem w ocenie Sądu, w wydanych w trybie wznowieniowym postanowieniach Dyrektor IAS nie przedstawił argumentacji pozwalającej na uznanie, że w rozpatrywanej zaistniała przesłanka uchylenia ostatecznego postanowienia z dnia 4 maja 2023 r. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, w szczególności, czy w niniejszej sprawie został spełniony warunek ,,nowości okoliczności faktycznych lub dowodów’’.
Ponadto Dyrektor IAS w zaskarżonym postanowieniu wskazując jako przesłankę uchylenia ostatecznego postanowienia, istnienie rozdzielności majątkowej między małżonkami stwierdził jedynie, że w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości dochodzone są należności od zobowiązanego, powstałe po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, bez wskazania jakie są to zobowiązania i kiedy powstały.
Co również istotne Dyrektor IAS nie dokonał oceny zapisu zawartego w przedłożonej umowie majątkowej małżeńskiej z dnia [...] 2008 r., z której wynika, że; ,, każdy z małżonków pomimo zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z drugim małżonkiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności (...)".
Wskazane okoliczności mają znaczenie zarówno ze względu na treść powołanego przez organ art. 29 § 2 O.p. jak i spełnienie warunku wskazanego w art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. tj. istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów.
Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS wymyka się kontroli sądowoadministracyjnej z punktu widzenia prawidłowości zastosowanych przepisów dotyczących wydanego postanowienia w trybie wznowieniowym.
Wskazane braki świadczą o niewątpliwym naruszeniu przez organ przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nienależyte uzasadnienie postanowienia polegające na braku wykazania przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W związku z powyższym zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi naruszenia art. 7 k.p.a. ( zasada prawdy obiektywnej ), jak również w niniejszej sprawie naruszono przepisy art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej) oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania), poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia, niespełniającego wymogów, w zakresie jakim powinno spełniać uzasadnienie prawne wydanego postanowienia.
Natomiast odnosząc się do argumentacji skargi w zakresie dotyczącym przepisów art. 3, art. 5 i art. 35 u.k.w.h. poprzez uznanie przez organ, że ujawnienie aktu rozdzielności majątkowej sprzed kilkunastu lat nieujawnionego w księgach wieczystych, może skutkować zignorowaniem przez organ zasady wiary publicznej ksiąg wieczystych, wskazać przede wszystkim należy, że przepis art. 3 u.k.w.h., wprowadzając domniemania prawne, w tym m.in. domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, ma na celu wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych jako rejestru publicznego.
Uczestnicy obrotu mogą zatem ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Przepis ten wzmacnia zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej. Należy jednak podkreślić, że przewidziana powyższą regulacją ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, a domniemania wyznaczone treścią tego przepisu mogą zostać wzruszone. Tak więc domniemanie wskazane w art. 3 ust. 1 u.k.w.h. zwalnia osobę powołującą się na wpis z obowiązku przeprowadzania dowodu na okoliczność istnienia prawa ujawnionego w księdze wieczystej, ale nie przesądza automatycznie o skutkach czynności prawnej, która stanowiła podstawę wpisu (vide: uchwała SN z 8 września 2021 r. sygn. akt III CZP 28/21, OSNC 2022/2/14).
Kwestia możliwości obalenia domniemania przewidzianego w art. 3 ust. 1 u.k.w.h. (domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym) nie jest ujmowana jednolicie przez Sąd Najwyższy. Pojawiają się różne stanowiska tak co do charakteru powództwa z art. 10 u.k.w.h., jak i zależności pomiędzy tym powództwem a powództwem o ustalenie, opartym na art. 189 k.p.c. (por. np. wyroki z dnia: 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV CSK 435/15, LEX nr 2044489; 7 marca 2017 r., sygn. akt II CSK 248/16, LEX nr 2278303; 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt I CSK 12/17, LEX nr 2365544; 12 grudnia 2017 r., sygn. akt IV CSK 718/16, LEX nr 2439127; 22 lutego 2018 r., sygn. akt I CSK 391/17, LEX nr 2486152; 23 marca 2018 r. sygn., akt II CSK 371/17, LEX nr 2518847; 23 marca 2018 r., sygn. akt II CSK 371/17, LEX nr 2518847), jak również możliwości obalenia przedmiotowego domniemania w innych jeszcze postępowaniach sądowych (por. uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 123/10 i uchwała z dnia 26 marca 1993 r. sygn. akt III CZP 14/93, OSNC 1993/1/96). Natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jedynym sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym - zwykle z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 u.k.w.h. lub powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy też w postępowaniu o zasiedzenie albo w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1675/17 i I OSK 1/17, źródło CBOSA, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt III CSK 146/10 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt V CSK 450/12).
W konsekwencji uznaje się zatem, że organ administracyjny nie ma możliwości dokonywać w toku prowadzonego postępowania odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.
Jednakże należy mieć na uwadze, że zasady odpowiedzialności za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki, osób pozostających w związku małżeńskim regulują przepisy Ordynacji podatkowej, a nie przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece. To bowiem ustawa Ordynacja podatkowa określa podstawy materialnoprawne odpowiedzialności podatnika majątkiem wspólnym małżonków.
Zgodnie bowiem z art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. W myśl art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Jak zaś wynika z art. 29 § 2 pkt 1 O.p. skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.
W zakresie wykładni art. 29 § 2 pkt 1 O.p. należy stwierdzić, że zgodnie z treścią tego przepisu skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, a contrario skutki wyłączenia wspólności majątkowej dotyczą tych zobowiązań podatkowych, które powstały po dniu zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej.
Zatem mając na uwadze powyższe regulacje stwierdzić należy, że organy nie są uprawnione w prowadzonym postępowaniu administracyjnym do obalenia domniemania przewidzianego w art. 3 ust. 1 u.k.w.h., jednakże są zobowiązane do prowadzenia postępowania egzekucyjnego za wynikające ze zobowiązań podatkowych zaległości w przypadku osób pozostającym w związku małżeńskim zgodnie z art. 29 O.p., w tym z uwzględnieniem w sposób przewidziany w tym przepisie skutków prawnych ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej.
W związku z powyższym organ jest uprawniony w niniejszym postępowaniu do uwzględnienia regulacji zawartej w art. 29 O.p.
Mając na uwadze powyższe naruszenia przepisów postępowania przedwczesna byłaby ocena pozostałych zarzutów skargi.
6.4. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Dyrektor IAS zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną Sądu, w szczególności ponownie dokona oceny zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwzględnieniem wskazań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
6.5. Mając zatem powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, uchylając zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS oraz poprzedzające je postanowienie tego organu.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 210 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się uiszczony wpis od skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło