I SA/Gd 745/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. J. P. wnioskiem z dnia 13 listopada 2008 r. (data stempla pocztowego) zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi określonego w kwocie 2 000 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżąca uzupełniła w dniu 28 listopada 2008 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie rozszerzyła zakres żądania wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z przedłożonych za zarządzenie referendarza sądowego z dnia 3 grudnia 2008 r. dokumentów, wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem, na rzecz którego otrzymuje alimenty w wysokości 800 zł miesięcznie, aktualnie uzyskuje dochody wyłącznie z tytułu najmu lokali użytkowych w wysokości 400 zł netto oraz 976 zł brutto miesięcznie (dowód: kopie trzech umów najmu), z dniem 7 maja 2007 r. z ewidencji działalności gospodarczej wykreślony został wpis prowadzonej przez skarżącą działalności w zakresie usług handlowych i transportowych (dowód: decyzja burmistrza miasta i gminy), w roku 2007 wnioskodawczyni osiągnęła dochód w wysokości 7 568,81 zł (dowód: zaświadczenie urzędu skarbowego z dnia 10 grudnia 2008 r.), jej majątek stanowią dwa lokale mieszkalne położone w [...] o powierzchni 100 m2 i 36,6 m2, trzy lokale użytkowe położone w [...] o powierzchni 105 m2, 135 m2 i 33 m2 oraz samochód Mercedes-Benz Viano rok produkcji 2003, przy czym na lokalu mieszkalnym o powierzchni 36,6 m2 oraz na lokalach użytkowych ustanowione zostały hipoteki na rzecz Skarbu Państwa, zaś na samochodzie – zastaw rejestrowy, nie posiada oszczędności (dowód: zaświadczenie Banku [...] oraz oświadczenie skarżącej o nieposiadaniu rachunków bankowych). Miesięczne udokumentowane wydatki skarżącej związane z kosztami utrzymania, do których zaliczono opłaty za: lokale [...] położone w [...], telefon za listopad 2008 r., energię elektryczną za okres od 1 lipca do 6 listopada 2008 r. w lokalu [...] wynoszą 565,61 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej na zakup środków czystości przeznacza ona miesięcznie kwotę 80 zł, zaś na wyżywienie – 1 300 zł. Wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wydatkowanie kwoty 200 zł miesięcznie na zakup leków. W dodatkowo złożonym oświadczeniu z dnia 15 grudnia 2008 r. skarżąca wyjaśniła, że aktualnie nie otrzymuje pomocy finansowej od konkubenta (dotychczasowa pomoc udzielana była wnioskodawczyni w formie pieniężnej w wysokości 500 euro za okres dwóch tygodni, a także konkubent uiszczał należne opłaty, pokrywał wydatki związane z wyżywieniem, zakupem odzieży i innych rzeczy – k. 82 akt administracyjnych). W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem skarżąca jest właścicielką pięciu nieruchomości – dwóch lokali mieszkalnych (w jednym z nich mieści się prywatna siłownia skarżącej – dowód: k. 46 akt administracyjnych) oraz trzech lokali użytkowych, z wynajmu których uzyskuje stały dochód, a także samochodu o znacznej wartości. Wprawdzie skarżąca podnosi, iż wysokość dochodów osiąganych z tytułu najmu oraz alimentów uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych, jednakże dokonując oceny możliwości finansowych wnioskodawczyni na uwadze trzeba mieć następujące okoliczności. Przede wszystkim skarżąca wynajmuje jedynie część powierzchni posiadanych lokali użytkowych tj. 115 m2 z ogólnej powierzchni 273 m2. Nadto kwoty czynszu ustalone przez strony w zawartych w dniu 2 maja 2003 r., 1 czerwca 2006 r. i 2 stycznia 2008 r. umowach najmu nie uległy podwyższeniu, pomimo zmian, które miały miejsce w tym okresie nie tylko na rynku najmu nieruchomości o charakterze użytkowym (handlowym), ale również zmian sytuacji finansowej samej skarżącej. Z momentem bowiem zakończenia prowadzenia przez nią działalności gospodarczej bez wątpienia zmniejszeniu uległa wysokość osiąganych dotychczas dochodów, zaś dochody z tytułu najmu stanowią jedyne źródło jej utrzymania. Z akt sprawy nie wynika także, aby skarżąca była aktywna na rynku pracy. Biorąc pod uwagę powołane okoliczności stwierdzić należy, że skarżącej obiektywnie nie można uznać za osobę ubogą, pozbawioną majątku i środków do życia, co uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy. Nie bez znaczenia jest także, że skarżąca nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych. Natomiast przy ocenie zasadności przyznania stronie prawa pomocy nie można poprzestać na badaniu jej rzeczywistych dochodów. Rozstrzygając w tym przedmiocie, należy również mieć na uwadze jej możliwości zarobkowe i możliwości uzyskania dochodu w przyszłości (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 31 maja 2006 r., sygn. akt III SAB/Wa 1/06, niepubl.). Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.