I SA/Gd 769/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005r. postanawia: odmówić przyznania F.T. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2010r. F.T. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, iż przepisy nakładają obowiązek podpisania skargi kasacyjnej przez zawodowych prawników. Zaś wobec konieczności zapłaty w 2009r. płatności w ZUS firma skarżącego posiada zadłużenie w bankach i u osób prywatnych. Skarżący wskazał, iż w chwili obecnej nie posiada majątku pozwalającego na zapłatę kosztów procesu i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Skarżący wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Wskazał, iż żadnego majątku nie posiada. Podał, iż żona jest inwalidką I grupy i otrzymuje świadczenie w wysokości 1200 zł, zaś skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 1000 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, iż spłaca raty do ZUS w kwocie po 2600 zł oraz bieżące składki, co miesięcznie wynosi 5.664,95 zł. Realizuje także zobowiązania kredytowe w wysokości po 2100 zł miesięcznie. Jego obecne zadłużenie kredytowe wynosi 46 000 zł. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w uzasadnieniu którego podniósł, iż za uwzględnieniem złożonego wniosku przemawia struktura dochodów i wydatków skarżącego i jego rodziny. Dochód małżonki skarżącego wynosi 2.838,09 zł miesięcznie (153 zł zasiłek pielęgnacyjny, 1696,03 zł renta, 989,06 zł umowa zlecenie), dochód zaś skarżącego wynosi 3.695,96 zł miesięcznie (1695,96 zł emerytura, 2000 zł działalność gospodarcza). Łączny dochód wynosi zatem 6.534,05 zł. Z kolei miesięczne wydatki wynoszą 11.818,92 zł. Składają się na nie: 2.600 zł miesięczna spłata zobowiązań wobec ZUS, 2100 zł spłata kredytów, 1253,97 zł zużycie gazu, 200 zł energia elektryczna. Wydatki przekraczają zatem o 5.284,87 zł uzyskiwane przychody. Skarżący posiłkuje się pomocą finansową córki, której spłaca z bieżącej działalności dług do ZUS i Urzędu Skarbowego. Pomoc ta obejmuje także wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Mieszkanie, w którym skarżący mieszka wraz z żoną, jest własnością ich córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Rozpatrując ponownie wniosek F.T. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2010 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do dostarczenia szczegółowo określonych dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż małżonka skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 2.838,09 zł netto. Skarżący uzyskuje dochód z emerytury w kwocie 1695,96 zł miesięcznie, a nadto uzyskuje przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Z zeznania podatkowego skarżącego wynika, iż w 2009r. osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości 237.469,96 zł. Także z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego skarżącego o numerze [...], wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej wynika, że uzyskuje on z tego źródła regularny przychód – wpływy z tytułu faktur wyniosły we wrześniu i listopadzie 2010 r. po 8.609,30 zł, w październiku 36.135,04 zł, w grudniu 22.266,76 zł. Należy przy tym zaznaczyć, że skarżący nie przedłożył wyciągów bankowych z rachunku bankowego o nr [...], który został wskazany w zgłoszeniu identyfikacyjnym NIP-1, złożonym w dniu 20 grudnia 2010 r., jako rachunek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dane zatem o przychodach skarżącego z tego źródła są niepełne, opierają się bowiem jedynie na wyciągach bankowych z jednego z posiadanych przez skarżącego na potrzeby działalności gospodarczej rachunku bankowego. Niemniej jednak już informacje o wpływach wynikające z tych wyciągów pozwalają na przyjęcie, że wysokość uzyskiwanych przez skarżącego przychodów przeczy jego twierdzeniom, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Oceniając możliwości finansowe zarówno skarżącego jak i jego małżonki, należy zauważyć, że nawet fakt ponoszenia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza braku środków finansowych, bowiem jest ona jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). Stąd też argumenty skarżącego, że po odliczeniu od przychodu kosztów jego uzyskania uzyskuje on dochód w kwocie 2000 zł, nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący niewątpliwie uzyskuje przychody, w tym także z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, których wysokość pozwala na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu wydatków na spłatę zaległości wobec ZUS i spłaty rat kredytowych. Odnosząc się natomiast do argumentów skarżącego dotyczących ponoszonych wydatków należy zauważyć przede wszystkim, iż kwota 1253,97 zł za zużycie gazu dotyczy zużycia za cztery miesiące. W skali miesiąca jest to zatem wydatek niższy, niż wskazywany przez skarżącego. Skarżący posiada także umowę o kartę kredytową w A SA z limitem kredytowym w wysokości 4 tys. zł. Kredyt w wysokości 32 tys. zł udzielony przez A SA jest spłacany w 72 miesięcznych ratach po 586,88 zł. Skarżący przedstawił harmonogram spłaty kredytu w B na kwotę 924,24 zł miesięcznie w okresie od 13 września 2008 do 13 sierpnia 2011r. Należy podkreślić, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Nie można przyjąć jakoby takie zobowiązania skarżącego miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi, czy też wydatkami, jakie ewentualnie będzie chciał przeznaczyć na zastępstwo procesowe. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W rozpatrywanej sprawie deklarowany przez skarżącego dochód netto dwuosobowej rodziny wynosi około 6534 zł miesięcznie, co samo w sobie, przy jednoczesnym braku zadeklarowania jakichś nadzwyczajnych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny świadczy, że poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie nie leży poza możliwościami finansowymi strony skarżącej. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, jeśli się uwzględni wysokość uzyskiwanych przez skarżącego przychodów z tytułu działalności gospodarczej, wynikających z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i co najmniej prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Tego zaś skarżący nie wykazał. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.