I SA/Gd 770/10

Dnia 14 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 czerwca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2010 r. F.T. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że przepisy nakładają obowiązek podpisania skargi kasacyjnej przez zawodowych prawników. Zaś wobec konieczności zapłaty w 2009 r. płatności w ZUS firma skarżącego posiada zadłużenie w bankach i u osób prywatnych. Skarżący wskazał, iż w chwili obecnej nie posiada majątku pozwalającego na zapłatę kosztów procesu i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Skarżący wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Wskazał, iż żadnego majątku nie posiada. Podał, iż żona jest inwalidką I grupy i otrzymuje świadczenie w wysokości 1200 zł, zaś skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 1000 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, iż spłaca raty do ZUS w kwocie po 2600 zł oraz bieżące składki, co miesięcznie wynosi 5.664,95 zł. Realizuje także zobowiązania kredytowe w wysokości po 2100 zł miesięcznie. Jego obecne zadłużenie kredytowe wynosi 46 000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2010 r. wnioskodawca przedłożył kserokopię zeznania podatkowego za 2009 r. małżonki, z analizy którego wynika, iż osiągnęła ona przychód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 20 312,12 zł oraz 21 600 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście. Z zeznania podatkowego skarżącego wynika, iż w 2009 r. osiągnął przychód z tytułu emerytury w wysokości 24 873,90 zł oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 237 469,96 zł. Z przedłożonego zeznania podatkowego wynika, iż rozliczenia skarżącego z US dokonał doradca podatkowy. Wyciąg z rachunku bankowego W.T. wskazuje, że osiąga ona dochód z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł, z tytułu umowy zlecenia w wysokości 989,06 zł oraz świadczenia ZUS w wysokości 1.696,03 zł miesięcznie. Miesięcznie dochód żony skarżącego stanowi kwotę 2.838,09 zł netto. Z kolei z analizy rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego wynika, iż w dniu 17 września 2010 r. uzyskał w banku "A" i kredyt w wysokości 32 tys. zł, z czego kwota 20.810 zł została przekazana na poczet rachunku obsługującego prowadzoną przez skarżącego działalność w formie "B" oraz kwota 10 tys. została przelana na konto K.T. Skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 1.695,12 zł netto. Ponadto na rachunkach bankowych skarżącego i jego żony dokonywane są wpłaty gotówkowe i wypłaty gotówkowe, saldo obu rachunku na przestrzeni trzech przedstawionych miesięcy pozostaje ujemne. Z przedstawionej struktury przychodu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wynika, iż we wrześniu 2010 r. osiągnął dochód w wysokości 2945,04 zł, w październiku 2010 r. 2057,70 zł, w listopadzie 2024, 47 zł. Skarżący nie złożył oświadczenia w przedmiocie miejsca zamieszkania ani do kogo należy nieruchomość. Przedstawił fakturę za gaz na kwotę 1253,97 zł za okres 21.01-24.05.2010 r.; fakturę na energię elektryczną na kwotę 194,14 zł płatną do 25.10.2010 r., kolejną na kwotę 222,80 zł płatną do 02.08.2010 r. Skarżący oświadczył, iż wraz z żoną posiadają dwa samochody osobowe Fiat Albea rok prod. 2004 o wartości 12 tys. zł oraz VW rok. prod. 1995 o wartości 3,800 zł. Wnioskodawca przedstawił również harmonogram spłaty kredytu w "C" na kwotę 924,24 zł miesięcznie w okresie od 13 września 2008 do 13 sierpnia 2011 r. Skarżący posiada także umowę o kartę kredytową w "A" SA z limitem kredytowym w wysokości 4 tys. zł. Kredyt w wysokości 32 tys. zł udzielony przez "D" SA jest spłacany w 72 miesięcznych ratach po 586,88 zł. Skarżący posiada także zadłużenie wobec ZUS i na mocy umowy o rozłożeniu kwoty zadłużenia na raty zobowiązany jest w lutym 2011 r. uiścić kwotę 2629 zł. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie F.T. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza wskazując, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Zgodnie z przedstawionym wyliczaniem wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów przekracza uzyskiwane przez niego i jego małżonkę dochody. W związku z tym, aby pokryć należności względem ZUS i Urzędu Skarbowego korzysta z finansowej pomocy córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270) – dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że to rzeczą wnoszącego o przyznanie prawa pomocy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. To na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 10 maja 2006 r. (Sygn. akt III SA/Wa 3456/05) doszedł nawet do przekonania, że ze względu na spoczywający na wnioskującym ciężar dowodu, wszelkie wątpliwości dotyczące jego stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jego niekorzyść. Należy mieć także na uwadze, że w przypadku ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów w zakresie całkowitym konieczne jest wykazanie, że stan majątkowy wnioskodawcy jest tego rodzaju, iż uniemożliwia pokrycie jakichkolwiek kosztów. Oznacza to, że zasoby finansowe strony nie są wystarczające do tego, aby choćby częściowo uiścić należne koszty postępowania. Na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku oraz oświadczeń wnioskodawcy o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. W istocie dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe, kształtują się na takim poziomie (6.534,05 zł), że możliwe jest uiszczenie choćby wpisu od skargi kasacyjnej, którego wysokość wynosi 250 zł. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego nie można także tracić z pola widzenia struktury ponoszonych przez niego wydatków. Jak wynika ze złożonego oświadczenia znaczną ich cześć stanowią zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, które pokrywane są z dochodów otrzymywanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę. Sytuacja taka nie stanowi jednak podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, albowiem jak to zostało wskazane w orzecznictwie, preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., I FZ 462/09, LEX nr 582452). W związku z powyższym Sąd uznał, że dysponując jakimikolwiek zasobami majątkowymi wnioskodawca winien partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario w zw. z art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji.