I SA/Gd 771/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Rischka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 12 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 marca 2016 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję z nieruchomości stanowiącej własność A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na wniosek wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: 1) z dnia 20 sierpnia 2012 r. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...], 2) z dnia 11 grudnia 2012 r. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]. W toku postępowania dokonano zajęcia nieruchomości a następnie jej sprzedaży w drodze licytacji za cenę 26.650,00 zł. Zgodnie z prawomocnym postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, na koszty postępowania egzekucyjnego przypadła kwota 26.612,98 zł, na koszty upomnienia – 37,02 zł. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanej Spółki. Pismem z dnia 2 marca 2016 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego wynoszących 104.094,28 zł. Postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w zawiadomieniu z dnia 2 marca 2016 r. w wysokości 104.094,28 zł. W wyniku rozpoznania zażalenia złożonego przez ZUS, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne, w tym opłaty za czynności egzekucyjne i wydatki egzekucyjne, obciążają zobowiązanego. Od powyższej reguły istnieją jednak wyjątki, m.in. w art. 64c § 4 u.p.e.a. stanowiącym, że koszty egzekucyjne ponosi wierzyciel w przypadku, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W takiej sytuacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie (art. 64c § 7 u.pe.a.). W niniejszej sprawie zasadność obciążenia wierzyciela kosztami, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., wynika z faktu uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności. Wysokość opłaty za czynności egzekucyjne w postaci zajęcia nieruchomości ustalona została na podstawie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł, z tym że zgodnie z art. 64 § 3 u.p..a. opłatę tę oblicza się oddzielnie dla każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 115 u.p.e.a. wskazując, że przepis ten nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania po wydaniu postanowienia w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Organ wyjaśnił też, że ustawa nie przewiduje wydania postanowienia o nieściągalności kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, ZUS wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem je poprzedzającym. W uzasadnieniu wierzyciel zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 115 u.p.e.a. podnosząc, że organ ten nie mógł wydać postanowienia o kosztach egzekucji z nieruchomości, bowiem podział sumy uzyskanej z egzekucji jest końcowym stadium postępowania egzekucyjnego, następującym po zakończeniu egzekucji, w niniejszym przypadku po zakończeniu egzekucji z nieruchomości. Postanowienie o kosztach egzekucyjnych z nieruchomości winno być wydane przed podziałem sumy uzyskanej z licytacji nieruchomości. Ponadto skarżący zarzucił, że organ egzekucyjny przed podziałem sumy uzyskanej z licytacji nieruchomości nie wydał postanowienia o nieściągalności kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Skarżący zakwestionował także wysokość naliczonej opłaty za zajęcie nieruchomości podnosząc, że przekracza ona górną kwotę opłaty przewidzianą w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Dalej, powołując się na art. 64e u.p.e.a., skarżący podniósł, że w sprawie zaistniały szczególne okoliczności przemawiające za umorzeniem powstałych w postępowaniu kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny, ponieważ w wyniku stwierdzonej bezskuteczności egzekucji obowiązek pokrycia wysokich i nieproporcjonalnych w stosunku do podjętych czynności egzekucyjnych opłat, został ostatecznie przeniesiony na wierzyciela publicznoprawnego, będącego częścią sektora finansów publicznych. Zdaniem wierzyciela, w sprawie doszło do naruszenia zasad postępowania egzekucyjnego tj. zasady praworządności, zaufania oraz gospodarnego prowadzenia egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Spór w sprawie dotyczy prawidłowości obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku dłużnika. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania w postaci opłaty za czynności egzekucyjne polegające na zajęciu nieruchomości. Co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, jednakże zasada ta doznaje pewnych ograniczeń. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a, które jednak nie mają w sprawie zastosowania. Słusznie organ egzekucyjny stwierdził, że skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego było to, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego. Wobec zatem umorzenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a. w sprawie należało zastosować przepis cytowanego wyżej art. 64c § 4 tej ustawy i obciążyć nimi wierzyciela. Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że rozwiązanie to znajduje zastosowanie także wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych (niż np. zubożenie zobowiązanego) przyczyn faktycznych lub prawnych (tak też: R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz - Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2003 r., str. 167, wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r., II FSK 1883/07, LEX nr 524026, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005r., sygn. akt FSK 2659/04, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08, dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA). Zdaniem strony skarżącej koszty egzekucyjne zostały określone w zaskarżonym rozstrzygnięciu w kwocie niewspółmiernie wysokiej do rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego, poniesionych przez niego wydatków i rezultatu podjętych przez niego czynności. Zarzut ten jednak jest bezzasadny. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Z przepisu tego nie wynika, aby obowiązek uiszczenia opłaty za czynności egzekucyjne zależał od skuteczności podjętych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Opłaty za czynności egzekucyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi nakładami czy też kosztami poniesionymi przez organ egzekucyjny, co wynika wprost z treści komentowanego art. 64 u.p.e.a. Pobiera się je w jednej wysokości określonej kwotowo lub procentowo w ustawie - za całość postępowania, bez względu na ilość i skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych bądź też za dokonanie czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny - co do zasady - wszczyna postępowanie egzekucyjne i wykonuje egzekucję na wniosek wierzyciela, który jest dysponentem tego postępowania. Wierzyciel winien zatem liczyć się z koniecznością zaspokojenia jego kosztów także w sytuacji, gdy nie da się ich ściągnąć od zobowiązanego, zwłaszcza że przepisy ustawy egzekucyjnej nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji, ich intencją jest bowiem zwrócenie organowi egzekucyjnemu kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego nieuiszczonych przez zobowiązanego, z tego tylko powodu, że postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny było nieefektywne. Bezzasadny jest też zarzut naruszenia art. 115 i art. 64c § 4 u.p.e.a. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Art. 115 u.p.e.a z kolei reguluje kolejność zaspokojenia należności z kwot uzyskanych w wyniku egzekucji. Błędne jest jednak stanowisko wierzyciela, że postanowienie na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. nie może zostać wydane po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji. Słusznie wierzyciel zauważa, że podział sumy uzyskanej z egzekucji jest końcowym stadium postępowania egzekucyjnego, następującym po zakończeniu egzekucji, umknęło mu jednak, że postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydawane jest po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji i zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Wynika to wprost z art. 64c § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a, z których wynika, że organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, a następnie wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 1 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 242/10 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) zobowiązany odpowiada za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, nie zakończonego postępowania egzekucyjnego, od daty, w której, na podstawie danego przepisu prawa, powstaje obowiązek ich uiszczenia. Wierzyciel natomiast, na podstawie ustawowego wyjątku od zasady i zasadniczego trybu prawnego odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, może ponosić odpowiedzialność za koszty postępowania egzekucyjnego, to jest za całość niezapłaconych i niewyegzekwowanych kosztów zakończonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie wydawane w trybie art. 64c § 4 u.p.e.a. nie może zatem poprzedzać postanowienia o planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji, które jest wydawane jeszcze w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Nie jest też uzasadniony zarzut niewydania przez organ egzekucyjny postanowienia o nieściągalności kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, bowiem ustawa nie przewiduje tego rodzaju postanowienia. Kwestia zaistnienia bądź nie przesłanek umorzenia na podstawie art. 64e u.p.e.a. kosztów egzekucyjnych nie może być rozpatrywana w tej sprawie. Wierzycielowi przysługuje uprawnienie do złożenia stosownego wniosku bezpośrednio do organu egzekucyjnego, który to wniosek będzie podlegał rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu. Wbrew zarzutom skargi, brak jest podstaw do podważenia prawidłowości wysokości ustalonej opłaty za dokonane zajęcie nieruchomości. Wprawdzie zgodnie z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. opłata ta wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł, niemniej jednak z art. 64 § 3 u.p.e.a. wynika, że opłaty te oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Organ pierwszej instancji w sposób szczegółowy przedstawił w uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 marca 2016 r. sposób obliczenia opłaty za zajęcie nieruchomości w rozbiciu na poszczególne tytuły wykonawcze i Sąd nie stwierdził, aby w którymkolwiek z przypadków naruszono art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Podsumowując, Sąd nie dopatrzył się żadnego z naruszeń prawa, które uzasadniałoby wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Stosownie zatem do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), skargę jako bezzasadną oddalił.