I SA/Gd 78/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2008 r. do czerwca 2009 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. S. sformułował wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 5 lutego 2014 r. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości 1680 zł brutto. R. S. oświadczył również, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem dzieci- M. i G. oraz łoży na utrzymanie najmłodszej córki K., która mieszka razem z nim. Wnioskodawca podał również, że w wyniku wypadku doznał urazu kręgosłupa i jest w trakcie leczenia, oczekuje na termin operacji. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że między nim a jego żoną G. S. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, ustanowiony przed zawarciem małżeństwa; małżonka nie łoży na jego utrzymanie. Następnie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające, a także budziło uzasadnione wątpliwości na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 lutego 2014r. (doręczonym skarżącemu w dniu 24 lutego 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów, dotyczących stanu majątkowego i dochodów: odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawcę i jego żonę, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z małżonków za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w kwotach netto i brutto) oraz dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej pod nazwą "A" G. S. (adres: C. [...], ul. [...]) dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 (jeżeli jest podatnikiem VAT), a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków związanych z wykonywaną przez żonę działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia wnioskodawcy i jego żony w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę i jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.) oraz ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na odpłatne leczenie; oświadczenia złożonego przez córkę wnioskodawcy M. i jego syna G., czy uzyskują oni jakiekolwiek dochody, w tym z umów zleceń, o dzieło, ze stypendiów; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu, z którego wynikałaby ich miesięczna wysokość; dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych środków przekazywanych przez wnioskodawcę na utrzymanie córki M. i syna G. (np. oświadczeń dzieci, potwierdzeń przelewów) oraz dokumentu potwierdzającego wysokość i przekazywanie alimentów przez matkę na rzecz córki K., która zamieszkuje z wnioskodawcą. Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Z wymaganych dokumentów wnioskodawca pismem z dnia 1 marca 2014 r. przedłożył akt notarialny z dnia 1 sierpnia 2003 r., ustanawiający ustrój rozdzielności majątkowej między nim a jego małżonką. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego i nie zna składników majątku żony. Skarżący przedstawił również zeznanie podatkowe PIT- 37 za 2013 r., zawiadomienie o zajęciu jego wynagrodzenia z dnia 26 lutego 2014 r. oraz zaświadczenie o zarobkach wystawione przez "A", prowadzone przez G. S. Wnioskodawca oświadczył, że na niego jest zarejestrowany pojazd marki Toyota Land Cruiser rok prod. 2001 o wartość 20 tys. zł, który jest w połowie własnością banku a druga połowa jest przewłaszczona na rzecz banku do czasu spłaty kredytu zaciągniętego przed 2010 r. na zakup tego auta. Wnioskodawca oświadczył także, że matka nie przekazuje na rzecz córki K. alimentów i to on łoży na jej utrzymanie, sprawując nad nią bezpośrednią opiekę pod nieobecność matki, wymieniając się czasem pracy; z dziećmi z poprzedniego małżeństwa nie posiada bliskiego kontaktu, gdyż zamieszkują w Z.; ponadto nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, R. S. w terminie ustawowym wniósł sprzeciw, podnosząc, iż nie jest w stanie podołać obowiązki uiszczenia opłat sądowych, gdyż od czasu aresztowania, czyli od 27 maja 2010 r. pozostaje przy egzystencji nie wykraczającej poza ramy ubóstwa. Skarżący wyjaśnił, że pod koniec 2013 r. podjął pracę zarobkową za najniższe wynagrodzenie. Wnioskodawca podał, że żona zaciągnęła kredyt na kaucję, aby mógł pozostawać na wolności, dlatego nie jest ona w stanie pomagać jemu już w czymkolwiek. Skarżący stwierdził, iż z uwagi istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej żona nie jest zobligowana do łożenia środków finansowych na prowadzenie jego spraw sądowych. Skarżący podkreślił, że niezrozumiała jest dla niego teza, że małżonkowie, którzy posiadają rozdzielność majątkową, są zobowiązani sobie pomagać. Skarżący zwrócił uwagę na nieścisłości w uzasadnieniu postanowienia, dotyczące ponoszenia kosztów utrzymania na rzecz dzieci. W związku z tym skarżący oświadczył, że posiada na utrzymaniu troje dzieci, z czego względem dwojga orzeczono obowiązek alimentacyjny i mieszkają one w Z. z matką. Skarżący zaznaczył, że z uwagi na chłodne relacje z dziećmi i fakt, iż zamieszkują w Z. oraz krótki termin na pozyskanie oświadczeń dzieci odnośnie dochodów, nie był ich w stanie dołączyć do wniosku. Wnioskodawca wyjaśnił, że trzecia córka- K., która w świetle prawa jest na jego utrzymaniu, mieszka z matką. Dalej wnioskodawca, nawiązując do kwestii przedłożenia rachunków za koszty utrzymania, wystawionych na niego imiennie, wyjaśnił, że nie jest ich w stanie przedstawić, bowiem występują one w formie dopłaty dla kogoś, u kogo akurat przebywa, bądź dopłaty do rachunków za utrzymanie córki K., w sytuacji kiedy się opiekuje nią, aby żona mogła wykonywać czynności zawodowe. Końcowo, skarżący zaznaczył, że brak przychylenia się do jego wniosku o prawo pomocy będzie skutkować pozbawieniem go prawa do sądu. Ponadto w jego przekonaniu nie przedstawił wybiórczo swojego stanu posiadania i udokumentował swoje dochody w jedyny dostępny sposób, przedstawiając zeznanie podatkowe PIT-37 za 2013 r. oraz zaświadczenie od pracodawcy. Do sprzeciwu wnioskodawca załączył zeznanie podatkowe PIT-37 za 2013 r. oraz oświadczenie małżonki G. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Wymaga wyjaśnienia, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie R. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy winno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności. Zatem to wnioskodawca powinien przekonać sąd administracyjny o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Zdaniem Sądu, wnioskodawca w realiach niniejszej sprawy nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Analiza przedłożonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna zwłaszcza w kontekście braku dokumentów, obrazujących sytuacje finansową małżonki wnioskodawcy i braku informacji o kosztach utrzymania i koniecznych wydatkach skarżącego. Co ważne, skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych, dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonki, posiadanych przez nią składników majątku, w tym środków pieniężnych, oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów i podania istotnych informacji, dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, iż istniejący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedłożenia dokumentów i podania informacji, dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego. Zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami nie niweczy tego obowiązku. Nieujawnienie sytuacji majątkowej małżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że przywoływana przez wnioskodawcę okoliczność faktycznej separacji małżonków zgodnie z polskim prawem nie wywołuje żadnych skutków prawnych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8 oraz postanowienia NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 113/11 oraz II FZ 111/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nawiązując do kwestii załączonego do sprzeciwu oświadczenia G. S., odnoszącego się do jej sytuacji finansowej, Sąd zwraca uwagę, że złożone przez żonę skarżącego oświadczenie nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. W skierowanym do skarżącego wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. W dalszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca uchylił się od przedstawienia wszystkich dokumentów, obrazujących bezpośrednio jego sytuację finansową, w szczególności ponoszonych przez niego kosztów utrzymania i posiadanych zasobów finansowych. Wnioskodawca nie przedłożył również wymienionych w wezwaniu dokumentów, potwierdzających wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania (opłat za media), które winny być w jego posiadaniu, gdyby, jak twierdzi, faktycznie prowadził sam gospodarstwo domowe. W sprzeciwie skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ich przedstawić, bowiem występują one w formie dopłaty dla kogoś, u kogo akurat przebywa, bądź dopłaty do rachunków za utrzymanie córki K., w sytuacji kiedy się opiekuje nią, aby żona mogła wykonywać czynności zawodowe. Zdaniem Sądu, powyższe dowodzi, że niewiarygodne jest oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, zwłaszcza w kontekście jego twierdzenia o sprawowaniu opieki na małoletnim dzieckiem naprzemiennie z małżonką. W świetle powyższego, ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca celowo przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej mu na pokrycie kosztów sądowych, tj. dokumentując bardzo niskie dochody (1220,26 zł) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych. Zatem postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Należy zaakcentować, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzenia, w sytuacji kiedy dokładne dane, umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Sąd jest wówczas zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 109/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Końcowo, odnosząc się do argumentacji skarżącego, dotyczącej zbyt krótkiego terminu do przedłożenia oświadczeń córki M. i syna G., czy uzyskują oni jakiekolwiek dochody, a jeżeli tak- przedłożenia dokumentu, z którego wynikałaby ich miesięczna wysokość, to wypada zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący nie wnosił o przedłużenie terminu do przedłożenia ww. oświadczeń oraz dokumentacji, a składając sprzeciw nie uzupełnił braków w tym zakresie. Zważywszy na powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.