I SA/Gd 796/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Sławomir Kozik, Protokolant Zuzanna Baca, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2004 sprawy ze skargi W. W. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 27 marca 2001 Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności podatku od spadku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 192,12 (słownie sto dziewięćdziesiąt dwa 12/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 769/01 UZASADNIENIE W. W. wystąpiła do Urzędu Skarbowego z wnioskiem z dnia 23 września 2000 roku o odroczenie terminu płatności podatku od spadku do dnia 31 grudnia 2001 roku. Podatek został ustalony decyzją Urzędu Skarbowego z dnia 4 września 2000 roku w kwocie 4 803 zł. Swój wniosek strona uzasadniała trudną sytuacją materialną, brakiem dochodów, pozostawała ona bez pracy. W toku postępowania organ podatkowy zwrócił się do właściwych, ze względu na położenie nieruchomości stanowiących masę spadkową, organów samorządowych o wydanie stosownych postanowień w niniejszej sprawie. Przewodniczący Zarządu Miejskiego postanowieniem z dnia 27 października 2000 roku nie wyraził zgody na odroczenie terminu płatności do dnia 31 grudnia 2001r. podatku od spadku w wysokości 4 489,40 zł. Z kolei Prezydent Miasta wyraził zgodę na spłatę kwoty 313,60 zł. w terminie do 31 grudnia 2001r. Następnie, Urząd Skarbowy wydał decyzję z dnia 12 stycznia 2001 roku nr [...], w której orzekł o odmowie odroczenia terminu płatności do dnia 31 grudnia 2001 roku podatku od spadku w kwocie 4 803 zł. Podstawą prawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił art. 48 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm. ), zgodnie z którym organ podatkowy na uzasadniony wniosek podatnika może odroczyć termin płatności podatku oraz art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 - 2001 (Dz. U. Nr 150, poz.983 z późn. zm.) uzależniającego wydanie decyzji w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie podatków stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, od zgody przewodniczącego zarządu tych jednostek. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, że przeważająca część podatku od spadku przypada na rzecz gminy U., która nie wyraziła zgody na odroczenie podatku. Stwierdził, że przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują instytucji odroczenia części podatku i tym samym orzekł o odmowie odroczenia płatności całej kwoty podatku. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła odwołanie z dnia 29 stycznia 2001 roku i wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o odroczenie terminu płatności podatku od spadku do dnia 31 grudnia 2001 roku. W odwołaniu strona podniosła, że nie pracuje i nie ma żadnych dochodów. Ponadto wskazała na konflikty rodzinne uniemożliwiające zakończenie postępowania o dział spadku i w konsekwencji uzyskanie dochodu z masy spadkowej. Izba Skarbowa decyzją z dnia 27 marca 2001 roku, nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy drugiej instancji stwierdził, że rozstrzygając sprawę nie decydował w oparciu o przesłanki merytoryczne lecz w kontekście dopuszczalności zastosowania instytucji odroczenia terminu płatności w stosunku do zaległości podatkowej. Zdaniem Izby Skarbowej skoro na dzień wydawania decyzji przez Urząd Skarbowy zobowiązanie podatkowe stało się zaległością podatkową to nie można było rozstrzygać w przedmiocie odroczenia terminu płatności zobowiązania podatkowego. Pomimo tego organ odwoławczy nie znalazł jednak podstaw do zmiany decyzji. Na decyzję Izby Skarbowej strona złożyła skargę z dnia 4 maja 2001 roku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego. Zaskarżonym decyzjom, strona zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 48 § 1 pkt 1 w zw. z art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, a także naruszenie art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 2 i art. 21 Konstytucji RP. Skarżąca nie zgodziła się z interpretacją przepisów wyrażoną w decyzji organu drugiej instancji, stwierdzając że wniosek złożyła przed terminem płatności podatku. Wskazała na naruszenie ogólnych zasad postępowania podatkowego. Ponadto przedstawiła swoją trudną sytuację materialną uzasadniającą, zdaniem strony, odroczenie terminu płatności podatku. Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi, utrzymując argumentację przedstawioną w decyzji organu drugiej instancji. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153/02, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Zgodnie z art. 48 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w 2000 roku, organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika, na jego wniosek, może odroczyć termin płatności podatku. Niewątpliwie przepis ten nie odnosi się do zaległości podatkowej. Wskazuje na to jego literalne brzmienie, a także jego porównanie z § 2 tegoż artykułu, który w przypadku instytucji rozkładania na raty wyróżnia rozłożenie na raty: zapłaty podatku i zaległości podatkowej. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że decydującym momentem dla oceny czy można stosować instytucję odroczenia terminu płatności podatku jest dzień wydania decyzji. Sąd nie podziela tego poglądu. Podatnik składając wniosek przed terminem płatności podatku wypełnia bowiem wszystkie przesłanki dla merytorycznego orzekania w sprawie. Organ nie może poprzez swoje działanie kształtować sytuacji prawnej podatnika. Inna interpretacja tego przepisu powodowałaby sytuację, w której skorzystanie z ustawowego uprawnienia przysługującego stronie, uzależnione byłoby od sprawności działania organów administracji i terminu, w którym prawidłowo złożony wniosek zostałby rozpatrzony. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Izbę Skarbową, że w sprawach dotyczących ulg w spłacie organy powinny orzekać na podstawie stanu faktycznego istniejącego na dzień wydania decyzji. Powyższa uwaga odnosi się jednak do analizy przesłanek warunkujących udzielenie ulgi, w tym wypadku do tego czy w sprawie występuje ważny interes podatnika. Nie odnosi się natomiast do określenia momentu istotnego dla oceny możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem Sądu dla oceny możliwości orzekania w sprawie odroczenia terminu płatności podatku istotnym jest to czy w dniu złożenia wniosku upłynął termin płatności podatku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła wniosek przed terminem płatności podatku i oczekiwała merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Organ drugiej instancji, przyjmując błędną interpretację art.48 Ordynacji podatkowej, nie ustosunkował się do żadnego z zarzutów strony przedstawionych w odwołaniu, odstąpił od merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Tym samym wykazał się brakiem konsekwencji. Gdyby przyjąć interpretację organu podatkowego drugiej instancji za prawidłową, powinien decyzję urzędu skarbowego uchylić jako rażąco naruszającą prawo. Zdaniem Izby Skarbowej brak było bowiem możliwości orzekania w sprawie. Błędna, zdaniem Sądu wykładnia art. 48 Ordynacji podatkowej, spowodowała naruszenie podstawowych zasad postępowania podatkowego. W szczególności naruszono zasady: czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym (art. 123 Ordynacji podatkowej) oraz dwuinstancyjności postępowania (art. 127 Ordynacji podatkowej). Strona została bowiem pozbawiona możliwości uczestniczenia w merytorycznym rozpatrzeniu jej wniosku a ponadto organ drugiej instancji nie ocenił zarzutów sformułowanych w odwołaniu i stwierdził, że nie będzie oceniał przesłanek jakimi kierował się organ pierwszej instancji podejmując decyzję. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) uchylił zaskarżoną decyzję. Ponadto Sąd z uwagi na charakter sprawy nie orzekł w przedmiocie wykonalności decyzji w trybie art. 152 ustawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 w związku z art.209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.