I SA/Gd 813/14

Dnia 16 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 maja 2014 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 21 lipca 2014 r., skarżący P.R., reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się o przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez pełnomocnika wnioskodawcy, z dołączonego do niego zaświadczenia dyrektora zakładu karnego z dnia 18 kwietnia 2014 r., a także dokumentów znajdujących się w aktach podatkowych (odpisu ugody sądowej z dnia 13 czerwca 2013 r., potwierdzeń wykonania przelewów z dnia 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r.) wynika, że wnioskodawca od dnia 4 kwietnia 2012 r. przebywa w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności (koniec kary nastąpi 20 stycznia 2015 r.), posiada mieszkanie o powierzchni 14 m2 (do remontu), w dniu 13 czerwca 2013 r. zawarł ugodę sądową, na mocy której wnioskodawca otrzymał kwotę 110.000 zł płatną w dwóch ratach, z tego tytułu w dniach 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r. na jego rachunek bankowy wpłynęły środki odpowiednio w kwocie 76.673 zł i 16.740 zł, zaś w dniu 25 czerwca 2013 r. na konto zakładu karnego przekazana została na rzecz wnioskodawcy kwota 2.200 zł. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazane zostało, że środki finansowe przekazane na konto P.R. nie pozostają w jego dyspozycji. Do chwili złożenia sprzeciwu posiada na koncie kwotę 1.700 zł, albowiem pozostałe oszczędności zostały ściągnięte przez instytucje finansowe. Pełnomocnik dodał również, że P.R. przebywa w chwili obecnie w zakładzie karnym, nie posiada źródła zarobkowania i ma jeszcze liczne długi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek P.R. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). W świetle powołanych uregulowań można przyznać prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o pomoc państwa wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji należy rozważyć, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości kosztów, jakie są należne w danej sprawie. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też nie ma możliwości poniesienia ciężaru kosztów w pełnej wysokości. W rozpoznawanej sprawie, na co słusznie zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza, koszty te kształtują się w następujący sposób - wpis od skargi wynoszący 100 zł, ustalony zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm. (dalej w skrócie zwane Rozporządzeniem); ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd, wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia); ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (§ 3 Rozporządzenia); opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). W ocenie Sądu sytuacja skarżącego nie jest na tyle trudna, nawet pomimo odbywania w chwili obecnej kary pozbawienia wolności, aby choćby częściowo nie był on w stanie uiścić kosztów postępowania. Jak wynika z analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz w aktach administracyjnych, a także z oświadczenia pełnomocnika, wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi mu pokrycie choćby części kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Już choćby z zestawienia wysokości należnego wpisu od skargi, czy też innych ewentualnych kosztów postępowania, które skarżący byłby zobowiązany ponieść, z sumą jaką wnioskodawca posiada na koncie wynika, że dysponuje on środkami niezbędnymi do ich pokrycia. Przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można jednocześnie pomijać faktu, że w chwili obecnej skarżący pozostaje w zakadzi karnym, a zatem kwota 1.700 zł pozostaje w jego dyspozycji i nie musi być wydatkowana na bieżące utrzymanie skarżącego i jego rodziny. Ponadto fakt, że skarżący zobowiązany jest do zaspokojenia długów z tytułu zaciągniętych w bankach pożyczek, nie jest okolicznością, która miałaby uzasadniać zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem jak to zostało wskazane w orzecznictwie, preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., I FZ 462/09, LEX nr 582452). Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.