I SA/Gd 819/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2002 r. i orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego wspólnika za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2009 r. skarżący B. K. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów środowych. Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mają nikogo na utrzymaniu. Wprawdzie skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m2, lecz jest zajęte na poczet zobowiązań podatkowych. Skarżący wraz z żoną zamieszkują u rodziców, aby obniżyć koszty utrzymania. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych oraz oszczędności, które przekraczałyby kwotę 1.000 zł. Skarżący ani jego żona nie posiadają stałej pracy. Żona uzyskuje nieregularne dochody z tłumaczeń, przy czym nie jest nigdzie zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Skarżący nie zawiesił prowadzenia działalności gospodarczej, ani jej nie wyrejestrował, przy czym nie wykazuje ona obrotów. Miesięczne wydatki skarżący oszacował na kwotę od 730 do 930 zł. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego ustalono, że żona skarżącego posiada lokaty w łącznej kwocie 22.513,90 zł (na dzień 15 grudnia 2009 r.). W małżeństwie skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki prawa pomocy. Wprawdzie zadłużenie skarżącego z tytułu zobowiązań podatkowych i innych należności jest znaczące i obecnie skarżący nie osiąga przychodów, jednakże otrzymuje pomoc od rodziny, która pozwala mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe. Za najistotniejszą dla oceny wniosku skarżącego Sąd uznał okoliczność posiadania przez małżonkę wnioskodawcy oszczędności w kwocie przekraczającej 22.000 zł (wpis od skargi ustalono w sprawie na kwotę 6.184 zł). Z powyższego faktu wynika, że mimo iż przychody małżonków były nieregularne, to jednak były na tyle wysokie, iż pozwoliły na zgromadzenie oszczędności, a to dowodzi, że podstawowe potrzeby życiowe były zaspokajane. Postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt I FZ 160/10, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie, oceniając, że sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, prawidłowo uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 27 stycznia 2011 r. skarżący ponownie zwrócił się w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych przez niego na wezwanie dokumentów źródłowych wynika, iż jego firma nadal nie wykazuje obrotów, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie udało mu się podpisać żadnej umowy zlecenia i nie uzyskał z tego tytułu dochodów, posiada znaczne zadłużenie, ani on ani jego małżonka nie mają stałej pracy, zamieszkują u teściów, nie ponosząc kosztów utrzymania. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m2, zajętego przez komornika na poczet należności podatkowych, którego nie wynajmuje. Małżonka wnioskodawcy wskazała na źródło jej dochodów, jednakże uchyliła się (podobnie jak to uczynił wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej) od podania wysokości uzyskiwanych przez nią aktualnie dochodów. Podała natomiast, że w roku 2010 uzyskała przychód w wysokości 38.063,42 zł (według otrzymanego PIT-11) oraz że stan jej oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych wynosi łącznie 59.903,36 zł. Wysokość tych oszczędności na dzień 13 marca 2011 r. potwierdzona została wyciągami z rachunków bankowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać też należy, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności faktyczne, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Świadczy o tym wysokość posiadanych przez jego małżonkę oszczędności (59.903,36 zł) w stosunku do wysokości kosztów sądowych powstałych na obecnym etapie postępowania, w szczególności wpisu od skargi kasacyjnej (3.092 zł). Podkreślić też należy, że stan tych oszczędności od dnia 15 grudnia 2009 r. uległ znacznemu zwiększeniu (z kwoty 22.513,90 zł), pomimo wydatkowania przez małżonków w dniu 11 lipca 2010 r. kwoty 6.184 zł na wpis od skargi. Z powyższego faktu wynika, że mimo iż przychody małżonków są nieregularne, to jednak na tyle wysokie, iż pozwalają im na gromadzenie znacznych oszczędności, z których mogą sfinansować poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.