I SA/Gd 821/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. W. wnioskiem z dnia 20 września 2010 r. zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Braki formalne wniosku poprzez jego podpisanie skarżący uzupełnił w dniu 19 października 2010 r. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez każdego z małżonków dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 3.800 zł brutto miesięcznie, przy czym wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi 1.800 zł netto, małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 89 m2, natomiast wnioskodawca posiada 1.408 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej z uwagi na zaległości podatkowe), miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania wynoszą około 500 zł, nadto wnioskodawca spłaca kredyty bankowe w łącznej wysokości 490.000 zł. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Wnioskodawca uchylił się bowiem od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wszystkie źródła oraz wysokość jego bieżących, miesięcznych dochodów, nie przedłożył również wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, jak również nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, nie nadesłał dokumentów, które potwierdzałyby wysokość jego zadłużenia wobec banków oraz kwoty miesięcznej spłaty. Podkreślono także, że w nie można przyjąć, iż małżonkowie z uwagi na istniejący w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej (okoliczność ta została podniesiona na etapie wezwania o dokumenty) nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zwrócono uwagę, iż małżonkowie, którzy razem zamieszkują w lokalu stanowiącym ich wspólną własność i wychowują małoletnie dziecko jednocześnie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy dokonywać na chwilę złożenia przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym odnoszenie się do sytuacji finansowej strony istniejącej w chwili udzielenia przez banki kredytów jest nieprawidłowe. Zdaniem skarżącego dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy na uwadze mieć należy ciążące na nim zobowiązania, których niewykonanie wywołuje negatywne skutki. Zaznaczył przy tym, że z przepisów prawa nie wynika obowiązek uiszczania kosztów sądowych z pierwszeństwem przed innymi zobowiązaniami strony, w tym cywilnoprawnymi, czy też obowiązek poczynienia na ten cel oszczędności. Z tych przyczyn referendarz sądowy dokonał nieprawidłowej, dowolnej wykładni przepisów określających przesłanki przyznania prawa pomocy, co prowadzi do naruszenia zasady praworządności, jasności i przejrzystości prawa oraz zaufania obywateli do państwa. Końcowo, nie zgodził się z twierdzeniem, że ze względu na istniejący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nadmienił, że we wniosku podał wszystkie wymagane dane, zaś formularz PPF nie zawiera rubryki dotyczącej wspólności, czy też rozdzielności majątkowej. W jego ocenie nadesłane dokumenty pozwalały na dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Do sprzeciwu nie dołączono jakichkolwiek dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2009, bądź też zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w roku 2009, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, (3) dokumentu potwierdzającego aktualną miesięczną wysokość osiąganych przez każdego z małżonków dochodów ze stosunku pracy (w kwocie brutto i netto) oraz średnią miesięczną ich wysokość z okresu ostatnich trzech miesięcy, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy (opłaty związane z eksploatacją mieszkania, za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (6) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów (pożyczek) bankowych oraz wysokość dokonywanych miesięcznych ich spłat. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył jedynie: - odpisy zeznań podatkowych za rok 2009 (PIT-36L i PIT-37), w których wykazał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 12.128,33 zł (deklarując przychód w kwocie 29.389,76 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 17.261,43 zł), ze stosunku pracy w kwocie 46.590,66 zł i praw autorskich w kwocie 1.830 zł, - kopie faktur VAT za energię elektryczną za okres od 21 grudnia 2009 r. do 25 czerwca 2010 r. wraz z prognozą na okres od sierpnia 2010 r. do stycznia 2012 r. oraz za usługi telekomunikacyjne (w tym Internet) za okres od 8 lipca do 7 października 2010 r., - kopie not obciążeniowych z tytułu kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości z dnia 2 października, 2 listopada i 2 grudnia 2010 r., z których wynika, że średnie miesięczne koszty utrzymania wynoszą 937,42 zł. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wskazał, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i wyjaśnił, że w świetle postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 25/08 sąd powinien zobowiązać wnioskodawcę do złożenia stosownej dokumentacji i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym wnioskodawcy. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd uznał oświadczenie skarżącego za niewiarygodne, a jego rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące uzasadnione i istotne wątpliwości. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie przedłożył on wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wszystkie źródła oraz wysokość jego bieżących, miesięcznych dochodów. Nie przedłożył również wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, jak również nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, czym uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość jego zadłużenia wobec banków, jak również kwoty miesięcznej spłaty kwalifikowanej jako koszty związane z utrzymaniem rodziny, mimo że z okoliczności posiadania znacznych zobowiązań kredytowych wywodził, że znajduje się on w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Skarżący w uzasadnieniu sprzeciwu podnosi, że małżonkowie, pomimo istniejącego w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jednocześnie nie załączył dokumentów, które potwierdzałyby stan majątkowy żony, w tym źródło i wysokość osiąganych przez nią dochodów, posiadanych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych, zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Podkreślić należy, że we wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego w rubrykach stan rodzinny oraz dochody podaje dane dotyczące małżonki, zaś wezwany o przedłożenie dokumentów, które potwierdzałyby podane we wniosku okoliczności wskazał, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Takie zachowanie wnioskodawcy pozwala przyjąć, że każdorazowo przedstawia on swoją sytuację w sposób selektywny, manipulując danymi w taki sposób by potwierdzały one, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia powstałych kosztów sądowych. Trafnie zauważa skarżący, że przepisy prawa nie wskazują, które ze zobowiązań ciążących na skarżącym powinny zostać zrealizowane w pierwszej kolejności, czy zobowiązania cywilnoprawne, czy też koszty sądowe związane z dochodzeniem swoich racji przed sądem. W konsekwencji nie można przyjąć, że skarżący w pierwszej kolejności powinien uiścić ciążące na nim zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów. Zauważyć trzeba, że zarówno nieuiszczenie przez skarżącego wpisu sądowego, jak i nieuregulowanie zobowiązań kredytowych pociąga za sobą negatywne skutki. W pierwszym przypadku skutkować będzie odrzuceniem skargi, w drugim zaś powstaniem odsetek za zwłokę. W tym stanie sprawy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.