I SA/Gd 823/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 10 czerwca 2010 r. Nr [..] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za styczeń i maj 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 10 września 2010 r. złożonym na formularzu PPF T. G. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, źródłem ich utrzymania są osiągane przez każdego z nich dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 4 900 zł miesięcznie, przy czym wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi 1 900 zł netto, żona wnioskodawcy posiada mieszkanie o powierzchni 50 m2 oraz niezabudowaną nieruchomość (wielkości nie podano), natomiast wnioskodawca posiada 1 408 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 50 zł każdy (spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej z uwagi na zaległości podatkowe), miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania wynoszą około 1 000 zł, nadto wnioskodawca spłaca kredyty i pożyczki hipoteczne udzielone mu przez banki w łącznej wysokości 890 000 zł. Pismem z dnia 20 września 2010 r. tutejszy Sąd zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów źródłowych: - odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2009, bądź też zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w roku 2009, - wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpływy, wpłaty, przelewy); w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, - dokumentu potwierdzającego aktualną miesięczną wysokość osiąganych przez każdego z małżonków dochodów ze stosunku pracy (w kwocie brutto i netto) oraz średnią miesięczną ich wysokość z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy (opłaty związane z eksploatacją mieszkania, za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), - dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów (pożyczek) bankowych oraz wysokość dokonywanych miesięcznych ich spłat. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że skarżący nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył odpis rocznego obliczenia podatku za rok 2009 (PIT-40), w którym wykazano dochód w wysokości 95 708,02 zł, zaświadczenie z dnia 19 października 2010 r. o zarobkach osiągniętych w okresie od lipca do września br., harmonogramy spłat kredytów zaciągniętych w dniu 8 kwietnia 2008 r. na kwotę 70 000 zł oraz w dniach 6 kwietnia i 3 sierpnia 2010 r. odpowiednio na kwoty 220 000 zł i 800 000 zł, kopie faktur VAT za usługi telekomunikacyjne za okres od sierpnia do października 2010 r., za gaz za okres od 17 maja do 10 września 2010 r. oraz za energię elektryczną za okres od 19 listopada 2009 r. do 12 maja 2010 r. wraz z prognozą na okres od czerwca do listopada 2010 r., kopie powiadomień z dnia 24 kwietnia i 23 września 2010 r. o zmianie opłat za eksploatację mieszkania, oświadczenie o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych. Dołączył także odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 5 października 2005 r. i wyjaśnił, że w świetle postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 25/08 sąd powinien zobowiązać wnioskodawcę do złożenia stosownej dokumentacji i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym wnioskodawcy. Skarżący nie przedłożył jednak wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, a rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan jego majątku nie został należycie zobrazowany. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 823/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu T. G. wyjaśnił, że wielość obciążających go zobowiązań finansowych pociąga za sobą negatywne skutki i uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie. Zdaniem skarżącego z żadnego przepisu nie wynika pierwszeństwo obowiązku uiszczenia opłat sądowych przed obowiązkiem spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, czy też obowiązek poczynienia oszczędności we własnych wydatkach. Dodał, że wysokość zaciągniętych kredytów jak najbardziej uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, a dokumenty załączone do wniosku obrazują sytuację majątkową skarżącego w wystarczający sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek T. G. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą skarżącego, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Odnosząc powyższe rozważania teoretyczne do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności Sąd pragnie wskazać, iż skarżący nie dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie skarżącego, polegające na podawaniu nierzetelnych i nieprawdziwych informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji finansowej oraz uchyleniu się od przedłożenia części dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Co więcej, skarżący nie skorzystał z możliwości uzupełniania brakującej części dokumentów, na podstawie których Sąd mógłby dogłębnie rozpatrzyć jego możliwości płatnicze, ograniczając się do powtórzenie w sprzeciwie z dnia 16 grudnia 2010 r. swojej wcześniejszej argumentacji odnośnie trudnej sytuacji majątkowej bez poparcia twierdzeń innymi dowodami. Na marginesie podkreślić należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Końcowo stwierdzić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie został ustalony na kwotę 500 złotych. Tymczasem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową wynika, że miesięcznie ponosi on o wiele większe wydatki związane chociażby ze spłatą kredytów. Przykładowo we wrześniu, październiku i listopadzie 2010 r. łączna spłata kredytów wyniosła odpowiednio 7 515,93 zł, 8 900,68 zł i 8 785,24 zł. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.