I SA/Gd 861/11

Dnia 7 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zryczałtowanego podatku dochodowego za 2004 rok od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. M. W. w wniosku z dnia 20 sierpnia 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej określonego w kwocie 1.347 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że nie osiąga dochodów, na jej utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci, na które otrzymuje alimenty w wysokości 1.000 zł miesięcznie, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, z jej rachunków bankowych prowadzona jest egzekucja, co potwierdzają dołączone odpisy zawiadomień z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zajęciu kont skarżącej prowadzonych przez Bank [...] do kwoty 314.625,68 zł. Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów. Skarżąca zobowiązana została do nadesłania: (1) wyciągów ze wszystkich (w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu) posiadanych rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpłat, wypłat, przelewów), (2) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych na rzecz dzieci alimentów, (3) w związku z deklarowanym brakiem dochodów oświadczenia, czy wnioskodawczyni otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową od instytucji państwowych (w tym od państwa miejsca pobytu), czy też od członków rodziny, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty czynszowe, za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne), (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię a pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (6) oświadczenia, czy wnioskodawczyni nadal zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem; jeśli tak – zobowiązać do przedłożenia: (a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez konkubenta rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpłat, wypłat, przelewów), (b) dokumentów potwierdzających źródło i aktualną wysokość miesięcznych dochodów, (c) oświadczenia konkubenta w przedmiocie jego majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała dodatkowe oświadczenie, w którym podała, że samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci, utrzymuje się wyłącznie z alimentów w wysokości 1.000 zł miesięcznie, które przekazuje jej ojciec dzieci (na dowód czego przedłożyła złożone przez niego w dniu 24 września 2012 r. oświadczenie), nie korzysta z pomocy udzielanej przez instytucje państwowe ani niemieckie, ani też polskie, nie posiada nieruchomości oraz samochodu. Przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. sporządzony za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2012 r., z którego wynika, że salda końcowe oszczędnościowego konta osobistego (PLN) oraz walutowych (EUR, GBP) wynoszą 0, zaś saldo zadłużenia skarżącej w związku z zaciągniętymi przez nią pożyczkami i kredytami (w tym na rachunku karty kredytowej) w sierpniu br. wyniosło 69.352,57 zł. Dokumentując wydatki związane z ponoszonymi przez siebie kosztami utrzymania nadesłała fakturę VAT z dnia 8 lipca 2012 r. za telefon na kwotę 182,57 zł. Postanowieniem z dnia 5 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącej pozostaje nadal niejasna. W ocenie referendarza skarżąca nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów. Nadesłany wyciąg z konta nie zawiera historii dokonanych na nim operacji, brak dokumentów obrazujących wysokość niezbędnych kosztów utrzymania skarżącej i jej dzieci), które nie tylko potwierdziłyby zasadność złożonego przez nią wniosku, ale przede wszystkim pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, w taki sposób by potwierdzała ona jej trudną sytuację finansową. Z tych przyczyn oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne, wciąż budzące uzasadnione wątpliwości, jak również sprzeczne z ustaleniami dokonanymi z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przy sprawie. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 22 października 2012 r. W dniu 31 października 2012 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz zasad doświadczenia życiowego. Skarżąca wskazała, że treść zaskarżonego postanowienia pozostaje w sprzeczności z treścią wydanego w sprawie wyroku oraz poprzednich rozstrzygnięć Sądu w przedmiocie odmowy przyznania pomocy prawnej. W ocenie skarżącej zasadniczym motywem uzasadnienia postanowienia jest niedostarczenie przez skarżącą zestawienia wpłat, wypłat i przelewów na kontach skarżącej. Tymczasem dokument taki jest ze względu na treść przepisów art. 80 § 1 zd. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozbawiony znaczenia dla oceny możliwości finansowych skarżącej, albowiem nie może ona swobodnie dysponować rachunkiem, a jakiekolwiek przelewy mogą być dokonywane z tego rachunku wyłącznie na nieliczne zobowiązania, którym przysługuje pierwszeństwo egzekucyjne. Zdaniem strony koszty życia w Niemczech nie są wyższe niż w Polsce, z uwagi na zbliżone ceny oraz większą wydajność niektórych produktów. Ponadto skarżąca podkreśliła, że fakt, iż jej konkubent nie przebywa z nią, nie oznacza, iż nie finansuje niektórych kosztów bytowych skarżącej i jej dzieci, bo jest wręcz przeciwnie. Skarżąca nie posiada natomiast żadnych bliższych danych o szczegółach jego majątku, bowiem generalnie nigdy nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa. Skarżąca zarzuciła, ze na potrzeby postępowania w sprawie udzielenia pomocy sądowej H. R. jest traktowany jako osoba posiadająca znaczne zasoby majątkowe i finansująca skarżącą, z drugiej strony, na potrzeby postępowania w ramach kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji, uznaje się, iż nie mógł on udzielić skarżącej pożyczki. Ponadto, skarżąca wskazała, ze środki zgromadzone na rachunku bankowym wolne są od zajęcia do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia, jednak to zwolnienie ma charakter alimentacyjny, bowiem skarżąca musi pokrywać podstawowe koszty utrzymania. Gdyby zwolnienie to odnieść do czasu niezbędnego do egzekucyjnego zaspokojenia zobowiązań obciążających skarżącą, wówczas wartość miesięczna wolnych środków wynosi najwyżej kilkadziesiąt złotych miesięcznie. Podkreśliła również, że 1/14 udziału w niewielkiej nieruchomości rolnej o nieustalonym stanie prawnym jest praktycznie bez wartości zbywczej, a nawet egzekucyjnej, tym samym nie wpływa na ocenę stanu majątkowego skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 28 sierpnia 2012 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżąca nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu skarżąca prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Tym bardziej, że w sprawie zawisłej przed tut. Sądem ze skargi na decyzję Dyrektora izby Skarbowej z dnia 10 czerwca 2011 r. złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi postanowieniem WSA w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2011 r. rozpoznany został odmownie z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania oraz wybiórcze przedstawienie swojej sytuacji majątkowej. Prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12, którym oddalono zażalenie skarżącej. Znając stanowisko Sądu w tym zakresie, skarżąca w niniejszej sprawie zachowała się analogicznie, mimo iż mogła przewidzieć, że będzie to skutkowało odmową przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca po raz kolejny uchyliła się od przedstawienia wszystkich istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. Przedłożony wyciąg z konta nie zawiera historii dokonanych na nim operacji; pominięte zostały informacje szczegółowe dotyczące rachunków bieżących skarżącej, zaś saldo końcowe, które wynosiło 0 zł nie świadczy jeszcze o braku wpływów w ciągu całego okresu rozliczeniowego. Okoliczność ta jest istotna, gdyż rozpoznając wniosek skarżącej z dnia 20 września 2011 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd poddał w wątpliwość oświadczenie o wysokości osiąganych przez skarżącą dochodów (wówczas skarżąca podała, że utrzymuje się z alimentów w kwocie 900 zł), gdyż z zestawienia operacji dokonanych na koncie skarżącej wynikało, że w okresie od lipca do sierpnia 2011 r. na jej rzecz przekazano środki pieniężne w łącznej kwocie 12.797,50 zł, przy czym kwotę 10.960 zł stanowiły środki przekazane przez ojca dzieci skarżącej H. R. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem fakt zajęcia rachunku bankowego oraz pozbawienia możliwości dysponowania zgromadzonymi na nim środkami, nie zwalnia wnioskodawczyni z obowiązku przedłożenia zestawienia dokonanych na nim operacji bankowych. Sąd stanął na stanowisku, że analiza historii wpłat i wypłat na posiadane przez skarżącą konto jest konieczna do uzyskania pełnego obrazu sytuacji majątkowej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Fakt zajęcia rachunku bankowego nie wyklucza możliwości dokonywania ewentualnych wpłat na ten rachunek, a ich analiza pozwoliłaby na ustalenie, czy jedynymi dochodami skarżącej są uzyskiwane od ojca dzieci alimenty. Rozpoznając przedmiotowy wniosek skarżącej również nie sposób przyjąć, że prowadzi ona gospodarstwo domowe samodzielnie, utrzymując siebie i dwoje małoletnich dzieci z kwoty 1.000 zł dobrowolnie płaconych przez ich ojca tytułem alimentów. Zwrócić uwagę należy, że skarżąca wraz z dziećmi zamieszkuje na terenie Niemiec, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z pomocy socjalnej. Zdaniem Sądu nie można uznać za udowodnione twierdzenia skarżącej, że koszty żywności i wydajność niektórych produktów w Niemczech pozwalają na utrzymanie 3 osobowej rodziny za 1000 zł. Nawet gdyby przyjąć, że ceny produktów żywnościowych, chemii gospodarczej oraz bieżące koszty utrzymania mieszkania w Niemczech pozostają na zbliżonym poziomie do cen obowiązujących w Polsce, to nie sposób przyjąć, że pozostała po zapłaceniu rachunku za telefon kwota 817, 43 zł pozwoliłaby na utrzymanie gospodarstwa domowego. Sąd zwrócił uwagę, że twierdzenia skarżącej dotyczące wysokości cen nie zostały potwierdzone żadnymi dowodami zakupów – paragonami lub fakturami, których analiza pomogłaby w rozwianiu powyższych wątpliwości. Sąd wziął również pod rozwagę, że skarżąca – poza fakturą za telefon – nie nadesłała dokumentów, które obrazowałyby wysokość ponoszonych przez nią pozostałych niezbędnych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem jej i dzieci (w tym opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie), jak również nie udokumentowała, że w związku z trudną sytuacją finansową nie reguluje należności z ww. tytułów, bądź też reguluje je nieterminowo. Podkreślić przy tym trzeba, że w sprawie o przyznanie skarżącej prawa pomocy z wniosku z dnia 20 września 2011 r. wyjaśniła ona, że nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem; wydatki z tego tytułu pokrywa jej konkubent, u którego zamieszkuje. W związku z tym referendarz sądowy w punkcie 6 wezwania z dnia 27 sierpnia 2012 r. zwrócił się do skarżącej o złożenie oświadczenia, czy nadal zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem. Odnosząc się do tej kwestii skarżąca wyjaśniła lakonicznie, że jest osobą samotną. Na uwadze należy mieć także fakt, że na spłatę zaciągniętych pożyczek bankowych skarżąca miesięcznie przeznacza kwotę 2.178,46 zł (przy kwocie 1.000 zł dochodu), co ustalono na podstawie przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego. Z dokumentu tego nie wynika zaś, aby skarżąca zaprzestała regulowania spłaty rat (odsetki z tytułu nieterminowych wpłat są niewysokie i kształtują się na poziomie od 0,38 zł do 11,61 zł). W świetle przedstawionych okoliczności przyjęcie za wiarygodne złożonego przez skarżącą oświadczenia o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, ponoszeniu wszystkich koniecznych kosztów utrzymania siebie i małoletnich dzieci, w tym nie tylko wydatków związanych z wyżywieniem oraz opłatami za media, ale również na spłatę pożyczek, bez pomocy (wsparcia) innych osób byłoby sprzeczne zarówno z doświadczeniem życiowym, jak i zasadami logiki. W odniesieniu do podnoszonej przez skarżącą okoliczności prowadzenia z jej rachunków bankowych egzekucji wskazać należy, że zajęcie kont samo w sobie nie może stanowić okoliczności, która w rozpoznawanej sprawie uzasadniałaby zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Z zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych skarżącej wynika, że tytuł wykonawczy wystawiony został 29 sierpnia 2011 r. Według danych zawartych w komunikatach Prezesa GUS za miesiące od czerwca do sierpnia 2011 r. (publikowanych w Dzienniku Urzędowym GUS) przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w przywołanym przepisie wynosiło odpowiednio: 3.582,87 zł, 3.571,92 zł i 3.588,61 zł. Zauważyć także należy, że we wniosku z dnia 20 września 2011 r. skarżąca podała, że jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni około 800 m2, jej udział wynosił 1/14. W przedmiotowym wniosku skarżąca już nie podała tego składnika majątku, a w dodatkowym oświadczeniu wskazała, że nie posiada nieruchomości. Jednocześnie nie wyjaśniła, czy udział w nieruchomości zbyła. W przypadku sprzedaży udziału w nieruchomości, jeżeli środki uzyskane z tego tytułu nie zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań podatkowych, należałoby rozważyć możliwość ich przeznaczenia przez skarżącą na pokrycie kosztów postępowania kasacyjnego. Podnoszona przez skarżącą w sprzeciwie okoliczność, że nieruchomość jest niewielka, o nieustalonym stanie prawnym oraz praktycznie bez wartości zbawczej, nie zwalnia strony z obowiązku zachowania konsekwencji przy wykazywaniu tego składnika majątkowego. Sąd zwraca ponadto uwagę, że rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy analizie poddawana jest sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, a nie H. R., stąd sugestie dotyczące jego majątku Sąd postanowił pominąć. Skarżąca wykazała, ze otrzymuje od H. R. kwotę 1000 zł tytułem dobrowolnych alimentów na małoletnie dzieci i tylko tę kwotę wzięto pod uwagę przy próbie dokonania oceny możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżąca po raz kolejny przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny jej możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak by potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości, jak również sprzeczne z ustaleniami dokonanymi z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przy sprawie. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.