I SA/Gd 870/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2009 rok postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. W. R. wnioskiem dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez prawidłowe wypełnienie rubryk 6, 7.2, 8 i 9 skarżąca uzupełniła w dniu 6 września 2012 r. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zważyć przy tym należy, że przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia z dnia 13 września 2012 r. (doręczone pełnomocnikowi w dniu 19 września 2012 r.) ustalono, że skarżąca prowadzi sama gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 października 2009 r.), źródłem jej utrzymania jest emerytura, która po uwzględnieniu zajęcia dokonywanego w ramach egzekucji, wypłacana jest w kwocie 1.033,93 zł (odpis decyzji ZUS z dnia 16 marca 2011 r. o waloryzacji świadczenia, odpis pisma ZUS z dnia 15 maja 2012 r. o zmianie wysokości zajęcia) oraz zasiłek pielęgnacyjny w związku z niepełnosprawnością przyznany na okres od 1 września 2009 r. do 31 października 2010 r. w kwocie 153 zł (odpis decyzji MOPS z dnia 29 października 2009 r.), w roku 2011 r. dodatkowo zadeklarowała dochody z najmu (dzierżawy) w kwocie 1.680 zł (odpis zeznania podatkowego PIT-36), jej majątek stanowią: dom o powierzchni 456 m2 oraz dwie nieruchomości – działka budowlana o powierzchni 847 m2 i inna działka, której powierzchni nie podała. Nadto skarżąca jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2004 o wartości około 80.000 zł oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 1999 o wartości około 9.500 zł, nie posiada natomiast lokat bankowych ani innych rachunków przeznaczonych do gromadzenia oszczędności (dodatkowe oświadczenie pełnomocnika z dnia 2 października 2012 r. o aktualnej wartości ww. pojazdów oraz nieposiadaniu przez skarżącą kont bankowych). Z nadesłanych faktur za gaz za okres od 29 maja do 17 lipca 2012 r., wodę i ścieki oraz energię elektryczną, których termin płatności określony został na 17 lipca i 17 września 2012 r., wynika, że koszty utrzymania skarżącej poniesione w okresie od 29 maja do 17 września 2012 r. wyniosły 966,17 zł, przy czym z tytułu dostawy wody i odprowadzania ścieków u skarżącej powstała nadpłata w kwocie 300 zł, zatem faktycznie ww. okresie poniosła ona wydatki w łącznej kwocie 666,17 zł. Skarżąca wydatki ponoszone na zakup leków i żywności określiła na poziomie około 300 zł. Dodatkowo z odpisu orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że skarżąca w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wymaga stałej (długotrwałej) opieki i pomocy innej osoby oraz rehabilitacji i z tego tytułu w roku 2011 poniosła wydatki w łącznej kwocie 2.280 zł, co ustalono na podstawie odpisu zeznania podatkowego złożonego za ten rok. Biorąc pod uwagę jedynie wysokość osiąganych przez skarżącą dochodów oraz ponoszonych przez nią wydatków, które bez wątpienia zaliczyć trzeba do podstawowych i niezbędnych kosztów utrzymania, przyjąć by należało, że poniesienie przez nią kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który jest w niniejszej sprawie wpisem stosunkowym i zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją (w tym przypadku od kwoty 64.685 zł), spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaznaczyć jednak trzeba, że skarżąca dysponuje znacznym, ponadprzeciętnym majątkiem. Posiadanie trzech nieruchomości oraz dwóch samochodów, w tym jednego o znacznej wartości wyklucza możliwość uznania skarżącej za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. W tym stanie sprawy byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty te za skarżącą musieli ponieść inni podatnicy, których wpłaty podatkowe współtworzą budżet Państwa, w sytuacji, gdy większość z nich nie legitymuje się takim majątkiem, jak skarżący (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 157/09, niepubl.). Z akt sprawy nie wynika zaś, aby z ww. składników majątku skarżącej prowadzona była egzekucja, co w znacznym stopniu ograniczałoby możliwość swobodnego nimi dysponowania. Wartość każdego z posiadanych przez skarżącą składników majątku wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżąca wśród kosztów związanych ze swoim utrzymaniem w żaden sposób nie odniosła się do wydatków, jakie ponosi w związku z posiadaniem dwóch samochodów osobowych; nie wskazała także, czy pojazdy użytkuje sama, czy też w związku z trudną sytuacją finansową oddaje je w użytkowanie osobom trzecim i osiąga z tego tytułu jakikolwiek dochód. Z tych względów uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.