I SA/Gd 871/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Z.H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. W piśmie z dnia 10 września 2010 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Zarządzeniem z dnia 16 września 2010 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do dostarczenia szczegółowo określonych dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. Zarządzenie doręczono pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 22 września 2010 r. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżącej przesłał dokumenty stanowiące uzupełnienie wniosku, m.in. kserokopie zeznań podatkowych za rok 2009 (wraz z załącznikami), kserokopie NIP-1 L.H. i Z.H., kserokopię podatkowej książki przychodów i rozchodów firmy L.H., kserokopie faktur VAT dokumentujących zakup wody i energii elektrycznej, oświadczenie wnioskodawczyni i jej małżonka o braku środków na osobistym rachunku bankowym. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż pomimo wezwania nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 2 grudnia 2010 r. złożył sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a."). Pełnomocnik strony stwierdził, że we wniosku złożonym na formularzu PPF i w piśmie z dnia 29 września 2010 r. skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zaznaczył, że skarżąca nadesłała wszystkie żądane przez Sąd dokumenty, w tym oświadczenie małżonków o braku środków na osobistym rachunku bankowym. W ocenie strony skarżącej złożone oświadczenia były wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Rozpatrując ponownie wniosek Z.H. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, źródłem utrzymania małżonków są dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.200 zł miesięcznie, z prowadzonych przez każdego z nich działalności gospodarczych ponoszą straty, ich majątek stanowi dom jednorodzinny o powierzchni użytkowej 119,4 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 5,35 ha oraz dwa budynki handlowe o powierzchni 180 m2 i 600 m2. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z powyższej możliwości skorzystał i zarządzeniem referendarza z dnia 16 września 2010 r. zobowiązał skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi na wezwanie strona przedłożyła odpisy zeznań podatkowych za rok 2009 (wraz z załącznikami), z których wynika, że poza przychodem ewidencjonowanym uzyskanym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 13.359,77 zł (PIT-28), osiągnęła także dochód z wypłacanego przez ZUS zasiłku w wysokości 6.469,06 zł (PIT-37, PIT-11A), zaś jej mąż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał stratę w wysokości 120.096,44 zł, deklarując przychód w kwocie 363.994,12 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 484.090,56 zł, zadeklarował również dochód z innych źródeł w wysokości 6.841,38 zł (PIT-36). Dołączono również wyciągi z księgi przychodów i rozchodów za kwiecień, maj i czerwiec 2010 r. wraz z obliczeniem dochodu osiągniętego przez małżonka wnioskodawczyni za okres do kwietnia do czerwca 2010 r. Wynika z nich, że mąż wnioskodawczyni z tytułu sprzedaży towarów i usług ww. miesiącach uzyskał przychód w wysokości 13.082,86 zł, 12.958,08 zł i 8.527,43 zł i poniósł wydatki odpowiednio w kwotach 25.461,95 zł, 13.221,12 zł i 25.141,73 zł; do czerwca br. poniósł on stratę w wysokości 51.343,68 zł, bowiem osiągnięty przychód z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej wyniósł 90.393,58 zł, a koszty jego uzyskania (ogółem) – 141.737,26 zł. Przedstawił także kopię decyzji z dnia 7 grudnia 2009 r. o przyznaniu mężowi skarżącej płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2009 w łącznej wysokości 90.333,60 zł, przy czym z treści załączonej umowy dzierżawy z dnia 7 marca 2005 r. wynika, że 80% otrzymanych dopłat przekazuje on wydzierżawiającemu tytułem rocznego czynszu dzierżawnego. Nadesłał także złożone przez małżonków dodatkowe oświadczenie, iż posiadają osobisty rachunek bankowy, na którym brak jest środków pieniężnych oraz kopię zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym samochodu osobowego marki Mercedes Benz 109 D 2.0, rok produkcji 1994 i nieczytelną kopię dowodu rejestracyjnego pojazdu marki KIA. Ponadto, nadesłał kopie faktur VAT za wodę za okres od 1 grudnia 2009 r. do 8 lutego 2010 r. i od 9 lutego do 10 maja 2010 r. na kwoty po 54,09 zł oraz za energię elektryczną za okres od 8 lutego do 14 lipca 2009 r. (kwota nieczytelna) wraz z prognozą za okres od września 2009 r. do lutego 2010 r. na łączną kwotę 405,33 zł i za okres 14 lipca 2009 r. do 21 stycznia 2010 r. na kwotę 944 zł wraz z prognozą za okres od marca 2010 r. do sierpnia 2010 r. na łączną kwotę 1.331,49 zł. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącą od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni sama uniemożliwiła dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia dokumentów istotnych dla stwierdzenia jej rzeczywistych możliwości płatniczych, tj. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, w tym także związanych z prowadzoną przez każdego z nich działalnością gospodarczą. Samo oświadczenie małżonków, że na osobistym rachunku bankowym nie posiadają środków jest niewystarczające. Skarżąca wyraźnie zobowiązana została do przedłożenia wyciągów obrazujących historię i salda ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, a więc nie tylko osobistych, ale także tych wykorzystywanych dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie przedłożyła jednak ani jednego wyciągu z rachunku bankowego. Wnioskodawczyni uchyliła się również od przedłożenia dokumentów księgowych (ewidencji przychodów) dotyczących wysokości osiągniętych w okresie ostatnich trzech miesięcy przychodów z prowadzonej przez nią osobiście działalności gospodarczej. Tylko dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia strona została zobowiązana, umożliwiłoby Sądowi dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Oceniając możliwości finansowe zarówno Z.H. jak i jej męża, Sąd zważył, że fakt ponoszenia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza braku środków finansowych, bowiem jest ona jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). W tym świetle podane przez skarżącą dane o sytuacji materialnej nie są wiarygodne. Podkreślić należy, iż również w sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącej nie przedstawił żadnych dodatkowych informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej dających podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że strona nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy i z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.