I SA/Gd 876/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Asesor WSA Danuta Oleś (spr.), Protokolant Referent Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007r. sprawy ze skargi J. K.-R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia[...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] 2. określa, że postanowienia wymienione w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 876/07 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] zawierające stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym przez J. K.-R. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych: Nr [...] oraz Nr [...] z dnia [...] wystawionych na zobowiązaną J. K.-R. oraz zobowiązanego A. R. zamieszkałych w K. przy ul. [...]. Tytuły wykonawcze obejmowały należność wynikającą z dwóch decyzji podatkowych Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] określających zaległość z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego z dokonanej w 2000 r. sprzedaży lokalu mieszkalnego. Na podstawie wyżej wymienionych tytułów wykonawczych dokonano w dnia 9 grudnia 2005 r. zajęcia samochodu osobowego marki Cinquecento -700. Wraz z odpisem protokołu zajęcia doręczono A. R. odpisy tytułów wykonawczych z dnia [...]. W dniu 14 grudnia 2005 r. zobowiązani zapłacili poborcy skarbowemu dochodzoną należność wraz z kosztami egzekucyjnymi i postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Pismem z dnia 15 grudnia 2005 r. zobowiązani wnieśli skargę na działania Urzędu Skarbowego oraz czynności komornicze wraz z wnioskiem o zwrot nienależnie pobranych kosztów zajęcia i egzekucji. W piśmie tym wskazano, że 30 listopada 2005 r. A. R. wysłał do Urzędu Skarbowego pismo, w którym zobowiązał się do całkowitej i jednorazowej spłaty całości zaległości obojga małżonków do dnia 15 grudnia 2005 r. i dlatego zdaniem skarżących, nie było podstaw do prowadzenia egzekucji administracyjnej do ich majątku tj. do zajęcia ruchomości i obciążenia kosztami tegoż zajęcia. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...], uznał powyższą skargę za nieuzasadnioną. W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] uchylił wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister Finansów wskazał między innymi, iż jego zdaniem charakter pisma J. K.-R. i A. R. z dnia 15 grudnia 2005 r. budzi wątpliwości, co do zakresu ich żądania i dlatego niezbędne jest ustalenie rzeczywistej woli strony, co do trybu rozpoznania tegoż podania. Mając powyższe na uwadze Dyrektor Izby Skarbowej pismem z dnia 27 września 2006 r. wezwał J. K.-R. oraz A. R. do sprecyzowania treści wniesionego żądania oraz wskazania swojej rzeczywistej woli, co do trybu jego rozpoznania. Małżonkowie dwoma odrębnymi pismami z dnia 6 października 2006 r. wyjaśnili, iż po pierwsze zgłaszają zarzut braku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego (w rozumieniu art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a po drugie wnoszą skargę na czynność organu egzekucyjnego dokonaną w dniu 9 grudnia 2005 r. polegającą na bezzasadnym zajęciu należącej do nich ruchomości. Stosownie do treści art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.- zwana dalej "ustawa p.e.a."), Naczelnik Urzędu Skarbowego działając jako organ egzekucyjny, pismem z dnia 22 listopada 2006 r. przekazał wierzycielowi wystąpienia zobowiązanych z dnia 6.10.2006 r. celem zajęcia stanowiska w sprawie zgłoszonego zarzutu. Naczelnik Urzędu Skarbowego działając jako wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] wyraził swoje stanowisko w sprawie stwierdzając, iż tytuł wykonawczy Nr [...] z dnia [...] został wystawiony zgodnie z obowiązującymi przepisami, a postępowanie egzekucyjne mogło być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego, gdyż zgodnie z art. 15 § 1 ustawy p.e.a. w związku z przepisem § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu (decyzji). Od postanowienia J. K.-R. wniosła zażalenie wskazując, iż oczekuje uchylenia wydanego postanowienia oraz uwzględnienia stanowiska strony w przedmiocie uznania czynności poborcy skarbowego dokonanych w toku prowadzonej egzekucji administracyjnej za bezzasadne i zwrotu niesłusznie pobranych należności. W jej ocenie, decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] określająca zaległość z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu z dokonanej w dniu 17.11.2000 r. sprzedaży lokalu mieszkalnego zawierała pouczenie prawne, ale nie faktyczne, gdyż wprost nie precyzowała daty, od której wynikający z niej podatek należało uiścić. W konsekwencji powyższego zdaniem zobowiązanej doszło do naruszenia przepisów ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem strona z powodu nieznajomości przepisów prawa została narażona na koszty postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż wierzyciel w zaskarżonym postanowieniu zasadnie wypowiedział się w przedmiocie braku obowiązku doręczenia stronie upomnienia przedegzekucyjnego. Przywołując treść art. 15 § 1 ustawy p.e.a. i § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. stwierdził, iż w sprawie J. K.-R. wierzyciel nie miał obowiązku kierowania do strony upomnienia przedegzekucyjnego, ponieważ zaległości podatkowa objęta tytułem wykonawczym Nr [...] wynikała z decyzji. Dalej organ stwierdził, że J. K.-R. nie wniosła odwołania od decyzji z dnia [...], w tym nie kwestionowała prawidłowości wskazania daty, w której należny podatek winien być uiszczony, a postępowanie w sprawie stanowiska wierzyciela, prowadzone na etapie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie może być traktowane jako postępowanie zastępcze dla postępowania podatkowego. Końcowo Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że zagadnienie prawidłowości naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych w sprawie J. K.-R. w związku z postępowaniem prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia [...] było już przedmiotem odrębnego postępowania i zostało ostatecznie zakończone. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. K.-R. wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca po raz kolejny podniosła zarzuty odnoszące się do decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], w szczególności dotyczące określenia terminu płatności podatku, co naruszało art. 7, 8, 9, 10 i 11 kodeksu postępowania administracyjnego. Jej zdaniem skierowanie egzekucji w chwili, kiedy organ podatkowy dysponował wnioskiem o odroczenie terminu płatności o 14 dni, było bezprawne i nie powinno nastąpić. Skoro organ miał wątpliwości co do intencji pisma zobowiązanych, to powinien wezwać ich do uściślenia, a nie kierować przeciwko nim egzekucję. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt WSA w Gdańsku w sprawach I SA/Gd 509/06 i I SA/Gd 510/06. W udzielonej odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszej części "ustawa p.p.s.a"), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Biorąc pod uwagę wskazane kryteria, należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, jednak z innych przyczyn niż wskazane w skardze, która w istocie zawiera jedynie zarzuty odnoszące się do decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] określających zaległość z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego z dokonanej w 2000 r. sprzedaży lokalu mieszkalnego. Materialnoprawną podstawę obu postanowień stanowi przepis art. 34 § 1 ustawy p.e.a., który przewiduje, że zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w tym przedmiocie, przy czym między innymi co do istnienia egzekwowanego obowiązku wypowiedź wierzyciela jest wiążąca dla organu egzekucyjnego. Swoje stanowisko wierzyciel zajmuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie ( art. 34 § 2). Wykładnia cytowanego przepisu nastręczała w praktyce trudności, gdyż istniała wątpliwość czy wymóg wydania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela dotyczy także sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam organ. Wyrazem tego było rozbieżne stanowisko Wojewódzkich Sądów Administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę mając na względzie art. 269 § 1 ustawy p.p.s.a. kierował się treścią uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06 (publ. ONSAiWSA z 2007 r., nr 5, poz.112), z której wynika, że "wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (...) w przypadku, gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe". Z uzasadnienia cytowanej uchwały wynika, że nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "celem omawianej regulacji prawnej jest poddanie kontroli instancyjnej oraz, na dalszym etapie kontroli sądowo-administracyjnej stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, skoro organ egzekucyjny związany jest takim stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w przepisie art. 33 pkt 1-5 tej ustawy, oraz umożliwienie zobowiązanemu podjęcie polemiki z takim stanowiskiem wierzyciela. Założyć także należy, że celem wprowadzenia, znowelizowanym ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 1368) przepisem art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tego dodatkowego etapu w postępowaniu egzekucyjnym tj. uzyskania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie do organu odwoławczego, a na postanowienie organu odwoławczego – skarga do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie było przedłużanie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postępowaniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na które przysługują mu takie same środki zaskarżenia jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów". Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Łd 146/05, jaki i w doktrynie prawa - R. Hauser, Z. Leoński autorzy "Komentarza do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" (Warszawa 2003, s. 105) oraz T. Jędzejewski, M. Masternak, P. Rączka w opracowaniu "Administracyjne postępowanie egzekucyjne" (Toruń 2002, s. 102). Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podziela również pogląd wyrażony w wyroku z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 775/05 (publ. Lex nr 270329), gdzie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wykładnia celowościowa przepisu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku, iż w wypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie takiego postępowania jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza nadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Sąd uznał, iż bezprzedmiotowe było wydanie zarówno zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku kierując się przedstawionymi wyżej względami na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił postanowienia organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 209 ustawy. Orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania uchylonych postanowień wydano na podstawie art. 152 powołanej ustawy.