I SA/Gd 876/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 21 grudnia 2016 r. o przyznaniu prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. w sprawie ze skargi G. C. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 22 listopada 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżąca zwróciła się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, złożonego przez niego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), dokumentów dołączonych do wniosku oraz znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, a także oświadczenia złożonego przez małżonka skarżącej, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 877/16, referendarz sądowy ustalił, co następuje: Małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 73 m² i wartości około 70.000 zł. Innego majątku ani skarżący ani jego małżonka nie posiadają. Z nieruchomości wszczęta została egzekucja – kwota należności publicznoprawnych zabezpieczonych hipotekami wynosi 201.973,45 zł. W ramach prowadzonej egzekucji zajęto także rachunek bankowy skarżącego, przy czym zgodnie z informacją z banku z dnia 26 lipca 2016 r. od dnia 1 grudnia 2014 r. na rachunku nie odnotowano żadnych operacji oraz brak jest jakichkolwiek środków na zaspokojenie należności wynikającej z zajęcia. Źródłem utrzymania małżonków są przyznane każdemu z nich świadczenia emerytalne, które łącznie wynoszą 2.476,14 zł netto miesięcznie. Małżonkowie swoje stałe miesięczne wydatki określili na poziomie 2.471,50 zł. Zaliczyli do nich opłaty za energię elektryczną (331 zł), dostawę wody, ścieki i wywóz śmieci (160 zł), telefon i abonament RTV (69,90 zł), zapłatę podatku (140,60 zł), zakup opału (380 zł), środków czystości (120 zł), odzieży (140 zł), wyżywienie (350 zł), wydatki na leki i prywatne leczenie (300 zł), zaopatrzenie ortopedyczne (150 zł), przejazdy na zakupy i do lekarzy (180 zł) oraz uzupełnienie zużytych przedmiotów (150 zł). W tak ustalonym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie ma aktualnie realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Natomiast brak jest podstaw aby przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania stanowi ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Zauważyć należy, że pomimo iż małżonkowie zadeklarowali, że swój dochód w całości przeznaczają na pokrycie bieżących potrzeb, jak również nie posiadają zasobów pieniężnych, to w każdej ze spraw uiścili koszty sądowe powstałe na wcześniejszych etapach postępowania. Zarówno skarżąca jak i jej małżonek opłacili należne wpisy od wniesionych skarg (po 100 zł) oraz uiścili opłatę kancelaryjną za doręczenie odpisów wyroków wraz z uzasadnieniem (po 100 zł). Mając na uwadze, że wysokość kosztów sądowych, które mogą powstać na tym etapie postępowania jest tożsama z wysokością kosztów, które skarżąca już poniosła referendarz sądowy uznał, że skarżąca jest w stanie partycypować w tych kosztach, uiszczając kwotę 100 zł. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. przyznał wnioskodawcy prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że fakt, iż opłaciła wpis od skargi i opłatę kancelaryjną nie może pozbawiać możliwości uzyskania zwolnienia od kosztów na dalszym etapie postępowania. Dochody skarżącej i małżonka w kwocie około 2.000 zł pozwalają egzystować na poziomie minimum socjalnego, które wynosi 902,94 zł. Ponadto okres świąteczno-noworoczny spowodował zwiększone wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). Jak wynika z akt sprawy małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 73 m² i wartości około 70.000 zł. Innego majątku ani skarżący ani jego małżonka nie posiadają. Z nieruchomości wszczęta została egzekucja – kwota należności publicznoprawnych zabezpieczonych hipotekami wynosi 201.973,45 zł. W ramach prowadzonej egzekucji zajęto także rachunek bankowy skarżącego, przy czym zgodnie z informacją z banku z dnia 26 lipca 2016 r. od dnia 1 grudnia 2014 r. na rachunku nie odnotowano żadnych operacji oraz brak jest jakichkolwiek środków na zaspokojenie należności wynikającej z zajęcia. Źródłem utrzymania małżonków są przyznane każdemu z nich świadczenia emerytalne, które łącznie wynoszą 2.476,14 zł netto miesięcznie. Małżonkowie swoje stałe miesięczne wydatki określili na poziomie 2.471,50 zł. Zaliczyli do nich opłaty za energię elektryczną (331 zł), dostawę wody, ścieki i wywóz śmieci (160 zł), telefon i abonament RTV (69,90 zł), zapłatę podatku (140,60 zł), zakup opału (380 zł), środków czystości (120 zł), odzieży (140 zł), wyżywienie (350 zł), wydatki na leki i prywatne leczenie (300 zł), zaopatrzenie ortopedyczne (150 zł), przejazdy na zakupy i do lekarzy (180 zł) oraz uzupełnienie zużytych przedmiotów (150 zł). W tak ustalonym stanie sprawy w ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżąca nie ma aktualnie realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Natomiast brak jest podstaw aby przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania stanowi ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że pomimo iż małżonkowie zadeklarowali, że swój dochód w całości przeznaczają na pokrycie bieżących potrzeb, jak również nie posiadają zasobów pieniężnych, to w każdej ze spraw uiścili koszty sądowe powstałe na wcześniejszych etapach postępowania. Zarówno skarżąca jak i jej małżonek opłacili należne wpisy od wniesionych skarg (po 100 zł) oraz uiścili opłatę kancelaryjną za doręczenie odpisów wyroków wraz z uzasadnieniem (po 100 zł). Mając na uwadze, że wysokość kosztów sądowych, które mogą powstać na tym etapie postępowania jest tożsama z wysokością kosztów, które skarżąca już poniosła referendarz sądowy uznał, że skarżąca jest w stanie partycypować w tych kosztach, uiszczając kwotę 100 zł. Ponadto nie umknęło uwadze Sądu, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających, czy uprawdopodobniających ponoszone wydatki. Natomiast niektóre z nich w ocenie Sądu są znacznie zawyżone. Dotyczy to chociażby wskazywanych opłat za energię elektryczną w kwocie 331 zł miesięcznie. Jest to kwota znacznie przewyższająca średnie opłaty za energię czteroosobowej rodziny mieszkającej w domu o powierzchni 100-150 m², które wahają się w granicach 150-250 zł (skarżący mieszkają we dwójkę w 73 metrowym domu). Podobnie ocenić należy wskazywane wydatki na opał w wysokości 380 zł miesięcznie, gdy uśredniony miesięczny koszt półrocznego ogrzewania domu o powierzchni 100 m² wynosi około 240 zł (węgiel kamienny) czy 230 zł (drewno opałowe) – dane z ogólnodostępnych stron internetowych. Skarżąca nie wyjaśniła czego dotyczy opłata podatku w wysokości 140,60 zł i nie przedłożyła również na tą okoliczność żadnych dowodów, przyjmując jednak, że wydatek ten dotyczy podatku od nieruchomości (dochody wskazano w kwocie netto), to wskazania wymaga, że roczna kwota podatku od nieruchomości dla 73 metrowego budynku mieszkalnego w miejscu zamieszkania skarżącej to 43,80 zł czyli 3,65 zł miesięcznie (0,60 zł x 73 m² - zgodnie z § 1 pkt 2 lit. a) uchwały nr [...] Rady Gminy z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości na terenie Gminy). Z wniosku PPF nie wynika natomiast aby skarżąca posiadała inne nieruchomości, czy uiszczała podatki z innych tytułów. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.