I SA/Gd 88/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Asesor WSA Bogusław Woźniak (spr.), Protokolant Sekretarz Sądowy Alicja Landowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 września 2008 r. sprawy ze skargi A. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonej egzekucji administracyjnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika II Urzędu Skarbowego w G. z [...] o nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w G. na rzecz A. H. kwotę 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez siebie tytułu egzekucyjnego z dnia 22 listopada 2004r. nr: [...], obejmującego zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1998. W związku ze złożonymi przez zobowiązaną zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny, stosownie do treści art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił się do wierzyciela z żądaniem wypowiedzenia się w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] wierzyciel - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, działając w oparciu o przepisy art. 34 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraził stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów stwierdzając, iż nie znajdują one uzasadnienia w przepisach art. 33 tej ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...], po rozpatrzeniu zażalenia, uchylił opisane wyżej postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, wyrażając swoje stanowisko w przedmiocie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego nie wziął pod uwagę aspektu miejsca zamieszkania zobowiązanej, które w przypadku osoby fizycznej ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości miejscowej organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] A.H. podniosła zarzut naruszenia art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 22 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a także art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że Dyrektor Izby Skarbowej trafnie wskazał, iż wierzyciel rozpatrując wniesione pismem z dnia 1 grudnia 2004 r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie wziął pod uwagę, iż w przypadku gdy zobowiązanym jest osoba fizyczna, właściwość miejscową organu egzekucyjnego ustala się według miejsca jej zamieszkania. Przepis art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje bowiem alternatywnej możliwości ustalenia tej właściwości według miejsca siedziby działalności prowadzonej przez zobowiązaną osobę fizyczną. Wobec powyższego konieczne stało się ustalenie przez wierzyciela przed zajęciem stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów miejsca zamieszkania zobowiązanej, a w konsekwencji wyjaśnienie, czy organem właściwym miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do majątku skarżącej jest Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że do wyjaśnienia kwestii właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w tym przypadku konieczne jest ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania skarżącej w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego, a nie tylko ustalenie miejsca jej zameldowania. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2005 r. A.H. podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 138 § 2, art. 127 § 2 oraz art. 144 k.p.a. i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nie uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej pomimo, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, względnie art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy, w związku z art. 18 oraz art. 34 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, iż możliwe jest stosowanie procedury wypowiadania się wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym oraz wierzycielem miałby być ten sam podmiot, - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 25 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy badać miejsce zamieszkania osoby, odwołując się do treści ostatnio powołanego przepisu. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wydawanie postanowień w trybie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bezprzedmiotowe, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ta sama jednostka organizacyjna (ten sam podmiot). W sytuacji, gdy w ręku jednego podmiotu zostają skoncentrowane kompetencje organu egzekucyjnego i wierzyciela, nie są realizowane przewidziane w ustawie działania organu egzekucyjnego wobec wierzyciela i na odwrót. W przeciwnym razie organ wykonujący określone czynności sam byłby ich adresatem. Odnosząc się do kwestii dotyczącej rozumienia pojęcia miejsca zamieszkania, skarżący zwrócił uwagę, iż Kodeks postępowania administracyjnego nie odwołuje się w zakresie oceny miejsca zamieszkania strony do przepisów prawa cywilnego, a zatem bezpodstawny jest pogląd dopuszczający dokonywanie tej oceny w oparciu o przepis art. 25 Kodeksu cywilnego. Wystarczającą podstawę prawną stanowi w tym przypadku ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2007 r. Sygn. akt II FSK 677/06 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz A.H. kwotę 320 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu Sąd zauważył, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt: FPS 4/06 stwierdzono, iż wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy egzekucyjnej, w przypadku gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym należy uznać za bezprzedmiotowe. Skład orzekający w sprawie Sygn. akt II FSK 677/06 powyższy pogląd w pełni podzielił. Uznał ponadto, że skoro postępowanie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów było bezprzedmiotowe to niecelowe jest rozważanie, czy stanowisko to było zgodne z prawem, a w szczególności, czy został naruszony art. 25 Kodeksu cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjne w Gdańsku rozpoznając ponownie sprawę zważył co następuje. Skarga A.H. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Należy w pierwszej kolejności zauważyć, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2007 r. na tle powołanego wyżej przepisu powstało istotne zagadnienie prawne, które stało się przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Istota problemu sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, należy uznać za bezprzedmiotowe? Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów stwierdził, że wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe (uchwała z dnia 25 czerwca 2007 r. Sygn. akt I FPS 4/06). W uzasadnieniu powyższej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do wykładni celowościowej i systemowej. Wskazał, że celem omawianej regulacji prawnej jest poddanie kontroli instancyjnej oraz - na dalszym etapie - kontroli sądowadministracyjnej - stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, skoro organ egzekucyjny związany jest takim stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa jest w przepisie art. 33 pkt 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz umożliwienie zobowiązanemu polemiki z takim stanowiskiem wierzyciela. Ponadto wskazano, że celem wprowadzenia tego dodatkowego etapu w postępowaniu egzekucyjnym, tj. uzyskania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie, a na postanowienie organu odwoławczego skarga do sądu administracyjnego nie było przedłużenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postępowaniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na które przysługują mu takie same środki zaskarżenia, jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Funkcją zarzutów wnoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-5 jest doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym, odnoszącego się bezpośrednio do zakresu obowiązków zobowiązanego. Rozstrzygnięcia tego rodzaju nie mogą być podejmowane przez organ egzekucyjny, ponieważ zadaniem organu egzekucyjnego jest wyłącznie stosowanie przymusu egzekucyjnego w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku ustalonego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wniesienie zarzutów prowadzi zatem do konieczności wydania tego rodzaju merytorycznego rozstrzygnięcia (stanowiska w sprawie zarzutów) przez wierzyciela. W sytuacji kiedy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem następuje połączenie kompetencji wierzyciela i organu egzekucyjnego, a to oznacza, że jest on uprawniony do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie zgłoszonych zarzutów. Ponadto nie ma żadnych racjonalnych powodów, a więc - zakładając niezbędną racjonalność ustawodawcy - brak jest racjonalnego uzasadnienia prawnego, aby ten sam podmiot zasięgał i oczekiwał od siebie samego stanowiska w sprawie zarzutów na prowadzone przez siebie postępowanie egzekucyjne. Przedstawione wyżej stanowisko Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela. Przenosząc przedstawione uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego – organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego z żądaniem wypowiedzenia się w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie niniejszej zachodzi tożsamość organu egzekucyjnego i wierzyciela, zatem wydanie postanowienia w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bezprzedmiotowe. Skoro postępowanie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów jest bezprzedmiotowe należy uznać za niecelowe rozważanie, czy stanowisko to było zgodne z prawem, a w szczególności, czy został naruszony art. 25 Kodeksu cywilnego. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które zgodnie z art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej od organu administracji.