I SA/Gd 881/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Zbigniew Romała, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia rachunku bankowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi K. K. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) złote tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone. Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego J. Z. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2003 r. obejmujących należności z tytułu składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Ubezpieczenia Społecznego. W oparciu o wskazane tytuły wykonawcze z dnia 26 września 2003 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia m.in. zwrotu podatku oraz wynagrodzenia za pracę. W dniu 8 grudnia 2008 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem tj. Bank A S.A. W odpowiedzi na dokonane zajęcie pismem z dnia 17 grudnia 2008 roku dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomił organ egzekucyjny, iż na wskazanym rachunku bankowym zobowiązanego brak jest środków pieniężnych i stanowi to przeszkodę w realizacji przedmiotowego zajęcia egzekucyjnego. J. Z. pismem z dnia 7 maja 2009 r. wystąpił o zwolnienie spod zajęcia konta bankowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 27 lipca 2009 r. wystąpił do wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zajęcie stanowiska wobec wniosku o zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego (rachunku bankowego). Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r. odmówił wyrażenia zgody na wnioskowane zwolnienie. Mając na względzie powyższe, organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego związany stanowiskiem wierzyciela w przedmiotowej sprawie, postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2009 r. odmówił zwolnienia spod zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A S.A., którego posiadaczem jest zobowiązany J. Z.. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego, zobowiązany J. Z. pismem z dnia 4 września 2009 roku wniósł zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 19 października 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Organ wskazał, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w cytowanym przepisie przewiduje możliwość zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych wtedy, gdy są kumulatywnie spełnione trzy przesłanki: zobowiązany wystąpi w tej sprawie z wnioskiem, zwolnienie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, a także zobowiązany uzyska na zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji zgodę wierzyciela. Jak wynika z treści wskazanego wyżej przepisu, zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego jest fakultatywne, co oznacza, iż organ egzekucyjny orzeka w oparciu o uznanie administracyjne, które wyraża się między innymi w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia sprawy nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu zobowiązanego. Należy również zauważyć, iż niezbędne celem pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego jest otrzymanie zgody wierzyciela. Uznaniowy charakter instytucji zwolnienia spod egzekucji powoduje, że zastosowanie wobec zobowiązanego tej instytucji jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Organ egzekucyjny podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie nie kierował się przy tym dowolnością. Uznaniowość w tym przypadku wyraża się w możliwości negatywnego rozpatrzenia wniosku, nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu zobowiązanego. W ocenie organu podkreślenia wymaga, że dla zachowania zasady stabilności postępowania organ egzekucyjny orzekając w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji, winien uprzednio uzyskać zgodę wierzyciela. Brak zgody wierzyciela co do zasady oznacza brak możliwości pozytywnego rozpoznania wniosku strony przez organ egzekucyjny. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, będący dysponentem postępowania egzekucyjnego nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji administracyjnej zajętego rachunku bankowego. Wierzyciel w szczególności podkreślił fakt, iż zobowiązany nie przedstawił okoliczności uzasadniających jego ważny interes w zwolnieniu spod egzekucji zajętego rachunku bankowego. Ponadto wskazał, iż w interesie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych leży jak najszybsze wyegzekwowanie należności objętych postępowaniem egzekucyjnym. Nadto wierzyciel stwierdził, iż zobowiązany nie wykazywał w dostateczny sposób zainteresowania zobowiązaniami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pomimo istnienia takiej możliwości zobowiązany nie złożył np. wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu nieopłaconych składek. W ocenie wierzyciela okoliczności sprawy nie pozwoliły na wyrażenie zgody na zwolnienie spod egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zajętego rachunku bankowego. W świetle przedstawionych wyjaśnień Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego trafnie rozstrzygnął w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji prawa majątkowego - rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A S.A., którego posiadaczem jest zobowiązany J. Z. zgodnie ze stanowiskiem wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej nie posiada uprawnień wierzyciela, określonych w przepisie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Także organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne, nie może bez zgody wierzyciela zwalniać określonych składników majątku zobowiązanego, a także zwiększać zakresu przedmiotowego tego zwolnienia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Skarbowej, J. Z. pismem z dnia 29 października 2009 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 października 2009 r., nakazanie komornikowi działającemu w imieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A S.A., nakazanie komornikowi działającemu w imieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego przekazanie akt sprawy do Sądu Rejonowego, zwolnienie z wszelkich kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skargi J. Z. stwierdził, że w zachodzi zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, w związku z powyższym w sprawie ma zastosowanie art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem skarżącego uzasadnienie postanowienia z dnia 19 października 2009 roku Dyrektora Izby Skarbowej jest całkowicie chybione i nie zasługuje na polemikę, tym bardziej że nie domaga się ani umorzenia, ani zawieszenia, ani uchylenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych rozstrzygnięć z prawem. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub innych ustawach szczególnych, w tym w ordynacji podatkowej. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Mając na względzie powyższe regulacje należało uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Badając bowiem niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zważyć należy, że sąd administracyjny nie może wkraczać w kwestie pozostawione uznaniu administracyjnemu organu, a do takiej należy postanowienie w przedmiocie zwolnienia określonych składników majątku z egzekucji. Takie rozstrzygnięcie należy do kompetencji organów administracyjnych i podlega badaniu przez sądy administracyjne wyłącznie przez pryzmat tego, czy organ prawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodowy, czy w sposób właściwy ustalił treść obowiązującej w danym zakresie normy prawnej, a także czy wyciągnięte przez organ wnioski zostały należycie uzasadnione. Sądowej kontroli pod względem zgodności z prawem zostało poddane w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 października 2009 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 sierpnia 2009 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A S.A., którego posiadaczem jest zobowiązany J. Z.. Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z treści cytowanego przepisu wynika, że zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego może nastąpić w sytuacji, gdy kumulatywnie zostaną spełnione trzy przesłanki: 1) nastąpi złożenie w tym przedmiocie wniosku przez zobowiązanego, 2) wierzyciel udzieli zgody na wnioskowane zwolnienie, 3) za zwolnieniem przemawia ważny interes zobowiązanego. W przypadku zaistnienia wymienionych przesłanek, organ korzystając z uznania administracyjnego przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne postanowienia, nie zaś zasadność jego wydania. Okolicznością bezsporną jest, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona druga z wymienionych przesłanek tj. zgody na zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego nie wyraził wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W aktach sprawy znajduje się postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, w którym odmówiono wyrażenia zgody na zwolnienie spod egzekucji prowadzonej wobec J. Z. na podstawie tytułów wykonawczych zajętego rachunku bankowego. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że z uwagi na fakt potrącania z wynagrodzenia alimentów, przedmiotowe zajęcie rachunku bankowego jest jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym. Zdaniem Sądu, ani organ egzekucyjny, ani też organ II instancji nie naruszyły prawa, a zatem nie zaszła przesłanka umożliwiająca uwzględnienie skargi. Redakcja przepisu art. 13 ww. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. przesądza o tym, że uwzględnienie wniosku zobowiązanego uzależnione jest od zgody wierzyciela, a to oznacza, że brak takiej zgody uniemożliwia organowi egzekucyjnemu wydanie rozstrzygnięcia uwzględniającego prośbę zobowiązanego. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, a to oznacza, że postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego - przy braku zgody wierzyciela - nie narusza prawa, podobnie jak postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji (por. m. in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 września 2008 r. Sygn. akt I SA/Gd 451/08, dostępny w Internecie). W ocenie Sądu bezzasadny jest zarzut J. Z. sformułowany w skardze, iż w przedmiotowej sprawie doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych administracyjnego czy sądowego, w ramach których komornik sądowy czy administracyjny organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny do tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja zastosowania środka egzekucyjnego do konkretnego, tego samego przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym (tak np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 29 kwietnia 2010 r., Sygn. akt I SA/Gd 902/09). W badanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. W sprawie niniejszej bez wątpienia administracyjny organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego, a sądowy organ egzekucyjny dokonała zajęcie wynagrodzenia za pracę skarżącego. Tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że doszło w tym zakresie do zbiegu egzekucji. W tym miejscu zauważyć należy, że wbrew podniesionym w skardze zarzutom, które nie zostały szerzej uzasadnione, organy obu instancji, działając na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeksu postępowania administracyjnego podjęły wszelkie działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Z tych przyczyn na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu, Sąd orzekł na mocy § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 163 poz. 1348 z późn.zm.).