I SA/Gd 894/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia WSA Danuta Oleś, Protokolant Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 lutego 2010 r. sprawy ze skargi G.S i Z.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę . Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku G.S. i Z.S. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego będący jednocześnie wierzycielem, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanych G. i Z.S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 16 lutego 2006 r., obejmującego zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne na żądanie wierzyciela w oparciu o art. 56 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.). Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że wierzyciel pismem z dnia 15 maja 2007 r. wystąpił z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, informując jednocześnie o uchyleniu w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] (będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie) i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, przekazanie przez organ odwoławczy do ponownego rozpatrzenia sprawy określenia wysokości zobowiązania podatkowego nie oznacza, że powyższe zobowiązanie stało się niewymagalne i że powstała przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia powoduje, że organ egzekucyjny do momentu ponownego wydania decyzji nie posiada aktualnej informacji o wysokości zobowiązania podatkowego. Zgodnie z przepisem § 9 ust. 1 b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), w przypadku gdy zostanie wydana przez organ podatkowy - Naczelnika Urzędu Skarbowego decyzja określająca inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym nr [...], wierzyciel niezwłocznie zaktualizuje tytuł wykonawczy i wykaże kwotę zaległej należności pieniężnej według stanu na dzień jego aktualizacji. G. i Z. S. pismem z dnia 8 sierpnia 2007 r. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Skarbowej zawartym w postanowieniu z dnia [...]. Skarżący stwierdzili, że podtrzymują zarzuty zawarte w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dnia [...]. Skarżący zarzucili ponadto opieszałość prowadzenia postępowania w sprawi podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1998 i 1999 skutkującą uniemożliwieniem im dostępu do własnego majątku. Wskazali, że odmówiono uchylenia zabezpieczenia i zastawów na samochodach, mimo że orzeczenia oparto na uchylonych później decyzjach podatkowych a tabor transportowy wymagał odnowy jako niezbędny do wykonywania działalności gospodarczej. Podnieśli również, że wnioskowali o umorzenie postępowania egzekucyjnego w czasie gdy decyzje podatkowe zostały uchylone a nie wydano w tym czasie nowych. Skarżący wskazali, że w toczącym się wobec nich postępowaniu egzekucyjnym za zaległości w podatku dochodowym za 2001 r. organy podatkowe prawidłowo umorzyły postępowanie po uchyleniu decyzji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt l SA/Gd 887/07. w sprawie ze skargi G. i Z.S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w motywach rozstrzygnięcia wskazał, że zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego narusza prawo. Powoływana w uzasadnieniu jako istotna okoliczność aktualizacja tytułu wykonawczego przez wierzyciela, dokonana na podstawie § 9 ust. 1 b rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie mogła - zdaniem Sądu - stanowić przesłanki umorzenia postępowania zażaleniowego. Złożenie przez wierzyciela wniosku o zawieszenie postępowania nie stanowi podstawy zawieszenia postępowania, jeżeli zachodzą przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do konsekwentnego dowodzenia przez stronę zaistnienia przesłanki umorzenia postępowania wobec prowadzenia postępowania w zakresie obowiązku, który w dacie wydania postanowienia o zawieszeniu - [...] - wygasł wobec wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wymiarowej. Prawidłowość dokonanej przez wierzyciela aktualizacji tytułu wykonawczego podlegała wprawdzie kontroli zobowiązanego poprzez możliwość zgłoszenia zarzutów, jednakże organ egzekucyjny, rozstrzygając o zawieszeniu postępowania, był obowiązany do oceny zarzutu wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku również w zakresie możliwości aktualizacji przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Rozpoznając zażalenie organ powinien zatem uwzględnić, że § 9 ust. 1 b powołanego wyżej rozporządzenia odnosi się do takiego stanu faktycznego sprawy, gdy w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydane orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym. Ingerencja w treść decyzji stanowiącej podstawę wydanego tytułu wykonawczego inna niż zmiana wysokości należności wykracza poza granice tego unormowania. W treści przepisu posłużono się pojęciem "aktualizacja", co oznacza, iż odnosi się on do sytuacji, gdy w obrocie pozostaje decyzja będąca podstawą wydania tytułu wykonawczego, a jej zmiana polega wyłącznie na zmianie wysokości należności. Uchylenie decyzji wymiarowej i późniejsze wydanie nowej decyzji nie stanowi orzeczenia spełniającego kryteria powołanego przepisu. Decyzja wymiarowa wydana wskutek ponownie przeprowadzonego postępowania może stanowić podstawę wystawienia nowego tytułu wykonawczego. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie powyższego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 158, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) tj.: - w zakresie art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 18 Kodeksu postępowania administracyjnego a także art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w związku z § 9 ust. 1 b rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez wybiórcze odniesienie się do stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy oraz dokonanie błędnej jego oceny i przyjęcie, że brak było podstaw prawnych do oddalenia skargi, tym samym wiążąc organ podatkowy zawartą w skarżonym orzeczeniu błędną oceną prawną, - w zakresie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wskazania dla organu administracyjnego co do dalszego postępowania, które byłoby także niesprzeczne z sentencją orzeczenia (str. 3 uzasadnienia podkr. własn. - "Sąd rozpoznaje skargę na postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego...", "W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego narusza prawo"), poprzez nieprawidłowo zaprezentowane wskazania co do dalszego postępowania, brak ustosunkowania się do wszystkich argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę, prezentującej stanowisko organu drugiej instancji, niejasne i niespójne odniesienie się przez Sąd do oceny stanowiska organów administracyjnych, - w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych - poprzez dokonanie niewłaściwego rozstrzygnięcia w sprawie na skutek dokonania kontroli zaskarżonych postanowień wbrew dyspozycji art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych tzn. dokonanie kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć organów administracyjnych pod względem ich legalności wbrew dyspozycjom przepisów art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 18 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z ostrożności procesowej autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie w skarżonym orzeczeniu prawa materialnego: - poprzez niewłaściwe zastosowanie § 9 ust. 1 b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na skutek błędnej oceny stanu faktycznego sprawy, - poprzez błędną wykładnię art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd wyszedł poza granice sprawy rozważając kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy przedmiotem zaskarżenia było postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej argumentował, że w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, który jest dla organu wiążący, organ egzekucyjny nie może orzekać w przedmiocie umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stronie zobowiązanej służy bowiem w tym zakresie odrębny środek - to jest wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ zwrócił jednocześnie uwagę, że sprawa umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżących została ostatecznie i prawomocnie zakończona w innym postępowaniu. Wyrokiem z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt II FSK 654/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 887/07 w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. W uzasadnieniu wyroku NSA podniósł, że zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej okazały się usprawiedliwione, tak w zakresie wskazanych w skardze naruszeń przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, jak i przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji. Wskazał że skarga do Sądu pierwszej instancji dotyczyła postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, którego przedmiotem było zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Orzeczeniem tym zostało utrzymane w mocy postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji, którym zawieszono - na wniosek wierzyciela - postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do majątku skarżących, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]r. Nie może zatem budzić wątpliwości okoliczność, że przedmiot dokonanych przez organy egzekucyjne rozstrzygnięć wyznaczał granice sprawy, w rozumieniu art. 134 § 1, a także art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Było nim zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że w rozpoznanej sprawie sądowa kontrola legalności zaskarżonego aktu powinna dotyczyć tej kwestii. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji rozpoznał skargę na postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego (str. 3 akapit 4). Nie można też pominąć przy ocenie zasadności skargi kasacyjnej, trafnie wskazanych w jej motywach, tych fragmentów uzasadnienia wyroku, których treść uzasadnia twierdzenie, że Sąd w głównej mierze odniósł się do zagadnienia umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie podstawy jego zawieszenia, określonej w art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślenia wymaga także, że treść skargi kasacyjnej, wskazuje na to, iż sprawa umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do majątku skarżących została rozstrzygnięta ostatecznie w odrębnym postępowaniu, wobec niewniesienia skargi do sądu administracyjnego (postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]nr [...]). Wskazane wyżej ustalenia pozwalają uznać, że usprawiedliwione są zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia w zaskarżonym wyroku przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Analogicznie należało ocenić zarzut naruszenia art. 141 § 4 wymienionej ustawy, gdyż wobec stwierdzonych wyżej uchybień, a nadto z uwagi na niewłaściwą ocenę stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy, kwestionowane orzeczenie nie spełnia wymogów przewidzianych w tym przepisie. Przepisy art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 9 ust. 1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji niewłaściwie zostały określone w petitum skargi kasacyjnej jako przepisy prawa materialnego; regulują one jedynie kwestie proceduralne i nie dotyczą wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego. Ta wada, zdaniem składu orzekającego, nie pozbawia jednak możliwości ustosunkowania się do wskazanych w skardze uchybień. W sprawie niniejszej z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego , wystąpił wierzyciel. Żądanie tej treści jest wiążące dla organu egzekucyjnego, niezależnie od przyczyn jego złożenia. Taki wniosek oparty jest na brzmieniu art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego też zarzut naruszenia tego przepisu należało uznać za zasadny. Jeżeli chodzi o przywołany wyżej przepis § 9 ust. 1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., to przepis ten nosi jednoznacznie charakter techniczny i jest adresowany do wierzyciela a nie do organu egzekucyjnego, którego orzeczenie jest przedmiotem kontroli w rozpoznanej sprawie. Z tego też powodu przywołanie tego przepisu w motywach zaskarżonego wyroku nie może być ocenione jako zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że stosownie do art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w cyt. przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, bądź po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny. Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, podnieść należy, iż brak jest przesłanek, które dopuszczałyby odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na wstępie wskazać należy, że w uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej są usprawiedliwione, zarówno w zakresie wskazanych naruszeń przepisów w postępowaniu sądowoadministracyjnego, jak i przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że to przedmiot dokonanych przez organy egzekucyjne rozstrzygnięć, w niniejszej sprawie zawieszenie postępowania egzekucyjnego, wyznaczał granice sprawy. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie sądowa kontrola legalności zaskarżonego aktu dotyczy kwestii zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej. Rzeczą Sądu jest zatem ocena zgodności z prawem tegoż postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego wystąpił wierzyciel, a zatem wystąpiła przesłanka wskazana w art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zakresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jest związany treścią przepisu art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zawierającego enumeratywnie wymienione przesłanki zawieszenia postępowania. Wobec powyższego, jak podniósł NSA w uzasadnieniu wyroku, żądanie wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące, niezależnie od przyczyn jego złożenia i nie podlega jego ocenie. Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił. DSz