I SA/Gd 902/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021r. sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 9 lipca 2020 r. nr [....] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 lipca 2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej "k.p.a.", art. 105 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia M.B. (dalej: skarżąca, zobowiązana) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec M.B. na podstawie zmienionego tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia 18.05.2018 r., w związku z decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nr [...] z dnia 05.04.2018 r. Pismem nadanym za pośrednictwem operatora wyznaczonego w dniu 20.03.2020r. zobowiązana wniosła o umorzenie względnie zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zmienionego tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia 18.05.2018 r. ze względu na stan zagrożenia epidemicznego COVID - 19 i brak niezbędnych środków utrzymania. Pismem z dnia 09.04.2020r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do sprecyzowania wniosku, poprzez wskazanie, czy jej pismo stanowi wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 czy § 2 u.p.e.a., czy też dotyczy innej sprawy. W odpowiedzi na wezwanie zobowiązana wyjaśniła, iż złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, 3, 7 u.p.e.a., a w przypadku jego oddalenia - w drugiej kolejności - o zawieszenie ww. postępowania egzekucyjnego. Ponadto w wskazała, iż stan faktyczny i prawny zmienił się po dacie złożenia wniosku z dnia 19.03.2020 r. o umorzenie względnie zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na wprowadzony stan epidemii Covid-19 i wejście w życie przepisów wynikających z tarczy antykryzysowej. Postanowieniem z dnia 12.05.2020r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie w sprawie ww. wniosku uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi na wyegzekwowanie całości dochodzonych należności i uchyleniem z dniem 9 kwietnia 2020r. dokonanych zajęć. Zobowiązana wniosła zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzucając mu naruszenie przepisów art. 105 § 1 k.p.a. i art. 124 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie. Ponadto wskazała, iż nie było dopuszczalne wydanie skarżonego postanowienia, gdyż zgodnie z art. 15zzs ust. 9 ustawy z dnia 31.03.2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw - w okresie, o którym mowa w ust. 1 organ lub podmiot może z urzędu wydać tylko i wyłącznie decyzję w całości uwzględniającą żądanie strony lub uczestnika postępowania, zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu, wyrazić stanowisko albo wydać interpretację indywidualną. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że przesłanką umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zasadnie uznał, że postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stało się bezprzedmiotowe w podanym rozumieniu w związku z wyegzekwowaniem dochodzonych należności i zakończeniem postępowania egzekucyjnego z dniem 9 kwietnia 2020r. Skarżąca nie wskazała na czym jej zdaniem polegało naruszenie zastosowanych przez organ pierwszej instancji przepisów art. 105 § 1 i art. 124 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał też, że przepis art. 15zzs ust. 9 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 z późn. zm) przewiduje uprawnienie do wydawania decyzji korzystnych dla stron, w celu ochrony ich interesów. Przepis ten nie ma zastosowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Żaden przepis ustawy o COVID-19 nie rozszerza stosowania art. 15zzs ust. 9 do postanowień. Niezależnie od powyższego zauważono, że ustawą z dnia 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 1 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) na mocy art. 46 pkt 20 uchylony został art. 15zzs ustawy o COVID-19. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., art.105 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie. Zarzucając powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że w sprawie nie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania oraz że wydanie przez organ I instancji postanowienia nie było dopuszczalne z uwagi na treść art. 15zzs ust. 1 i 9 ustawy z dnia 31.03.2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020r., poz. 568). W okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych i egzekucyjnych nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu. W dalszej części skargi Skarżąca opisała prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne, w tym wykorzystane przez nią w jego toku środki zaskarżenia w postaci skarg na czynności egzekucyjne, przedstawiła też swoje zarzuty względem zasadności prowadzenia tego postępowania, jak również wskazała na prowadzone z jej skarg postępowania sądowoadministracyjne, jakkolwiek informacji tych nie powiązała z istotą skargi wniesionej w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia jako bezprzedmiotowego wniosku zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był przepis art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z tym unormowaniem, organ egzekucyjny wydaje (w przypadku postępowania egzekucyjnego) postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Jak wynika z orzecznictwa sądowego z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 1406/10). Istota bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego polega na tym, że: "Nastąpiło (...) takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej". Skoro przepis art. 105 § 1 k.p.a. przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe, to przyjąć należy, że postępowanie może się toczyć jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój przedmiot. Umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość jest orzeczeniem o charakterze formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca pismem nadanym w dniu 20 marca 2020r. złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 18 maja 2018r. nr [...]. Na dzień złożenia przedmiotowego pisma, organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 9 kwietnia 2020r. wezwano Skarżącą do sprecyzowania wniosku, który zawierał zarówno żądanie umorzenia jak i zawieszenia postępowania egzekucyjnego, poprzez wskazanie, czego konkretnie dotyczy wniosek oraz wskazanie podstawy prawnej żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazano też, że podstawą prawną wystosowanego wezwania jest art. 50 k.p.a. oraz że elementem przesądzającym o sposobie rozpatrzenia wniosku jest sprecyzowanie wniesionego żądania i przedstawienie dowodów popierających jego wniesienie. Skoro organ miał wątpliwości co do żądania strony inicjującej postępowanie, zasadnie podjął czynności w celu ustalenia treści tego żądania. Żądanie strony wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Zatem, organ jest zobowiązany z urzędu podjąć czynności wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania strony. Obowiązek taki wynika również z zawartej w art. 9 k.p.a. zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej. W dacie udzielenia przez Skarżącą odpowiedzi na powyższe wezwanie, postępowanie egzekucyjne było już jednak zakończone. W okresie bowiem od 12 lutego do 3 kwietnia 2020r. w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych organ wyegzekwował całość dochodzonych należności. W związku z tym pismami z dnia 9 kwietnia 2020r. organ egzekucyjny dokonał uchylenia dokonanych zajęć. Z momentem wyegzekwowania dochodzonej należności następuje zakończenie egzekucji administracyjnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.10.2012r., sygn. akt II FSK 492/11 (wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) po zastosowaniu efektywnych środków egzekucyjnych (jak w realiach rozstrzyganej sprawy), które przyniosły pokrycie dochodzonych należności, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (podobnie zresztą jak w przypadku wykonania obowiązku przez "dobrowolną" zapłatę należności). Innymi słowy, w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego w związku z realizacją tytułu wykonawczego, a więc w tzw. sposób efektywny, organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności nie ma wówczas podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. W niniejszej sprawie wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego złożony został wprawdzie przed zakończeniem egzekucji, niemniej jednak nie mógł zostać rozpoznany z uwagi na konieczność wezwania Strony do sprecyzowania treści żądania Strony. Przed owym sprecyzowaniem jednak doszło do wyegzekwowania należności i w związku z tym do zakończenia egzekucji. Zasadnie zatem organ stwierdził, że w sprawie zachodzi przesłanka bezprzedmiotowości. Nie można bowiem rozpoznawać wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego po zakończeniu tego postępowania. Wynika to z literalnej wykładni art. 59 § 1 u.p.e.a., który w części pierwszej przepisu otrzymał brzmienie "postępowanie egzekucyjne umarza się". Umorzenie postępowania jest zatem możliwe od momentu jego wszczęcia do chwili jego zakończenia, bowiem poza okresem wyznaczonym tymi zdarzeniami nie można mówić o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i - co logiczne – o dopuszczalności jego umorzenia. Należy również zwrócić uwagę na definicję słowa "umorzyć", zawartą w słowniku języka polskiego PWN (www.sjp.pwn.pl). Wg słownika "umorzyć" - oznacza "zrezygnować całkowicie lub częściowo ze ściągania jakichś należności". Wobec tego nie można zrezygnować ze ściągania należności już ściągniętych. W związku z tym, w sytuacji, gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego a tymczasem zostało już ono zakończone, brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku w oparciu o normę art. 59 u.p.e.a. W konsekwencji, organ egzekucyjny uznając za bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone z wniosku w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego winien je umorzyć na mocy art. 105 § 1 k.p.a. - co organy zaskarżonymi postanowieniami uczyniły. Z uwagi na formalny charakter rozstrzygnięcia zarzuty Strony odnoszące się do wad postępowania egzekucyjnego i zasadności żądania jego umorzenia nie podlegały rozpatrzeniu. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia art. 15zzs ust.1 i 9 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 z późn. zm) wskazać należy, że zgodnie z ppierwszym z wymienionych ustępów, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach egzekucyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Natomiast zgodnie z ust. 9 ww. przepisu, w okresie, o którym mowa w ust. 1, organ lub podmiot może wydać odpowiednio decyzję w całości uwzględniającą żądanie strony lub uczestnika postępowania, zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu, wyrazić stanowisko albo wydać interpretację indywidualną lub decyzję w sprawach, o których mowa w ust. 3a. Z treści art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Powyższe wskazuje, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do zasady, jako formę rozstrzygnięcia przewidują orzeczenie w formie postanowienia, a nie decyzji. Ustawodawca w art. 15 zzs ust. 9 ww. ustawy o COVID-19 zawarł uprawnienie do wydawania decyzji korzystnych dla stron, w celu ochrony ich interesów. Przepis ten należy odczytywać literalne, a więc w odniesieniu do decyzji, a co za tym idzie nie ma on zastosowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Żaden przepis ustawy o COVID-19 nie rozszerza stosowania art. 15 zzs ust. 9 ww. ustawy do postanowień. Tym samym, przepis ten nie ma zastosowania do postępowań egzekucyjnych. W tej sytuacji Sąd uznał, że wydanie zaskarżonego postanowienia było dopuszczalne, co więcej postanowienie to odpowiada obowiązującym w tym zakresie przepisom prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Postanowienie to zawiera ponadto wszystkie składniki struktury postanowienia administracyjnego wymienione w art. 124 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zarówno uzasadnienie prawne jak i faktyczne. Brak akceptacji strony dla zaprezentowanego przez organ odwoławczy stanowiska zawartego w zaskarżonym postanowieniu, nie jest równoznaczny z naruszaniem wskazanych przepisów. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), nie stwierdził naruszeń prawa, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ww. ustawy, oddalił skargę.