I SA/Gd 915/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2006 r. do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 18 sierpnia 2014 r., skarżący Z. M. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada nieruchomości i zasobów pieniężnych, w tym oszczędności, prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości około 4.000 zł brutto miesięcznie, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną oraz dwoma małoletnimi synami, konkubina jest zatrudniona w jego firmie i z tego tytułu uzyskuje dochody w kwocie 1.680 zł brutto miesięcznie, jej jedyny majątek stanowią udziały z spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 4.550 zł, przy czym zaznaczył, że spółka ta nie prowadzi działalności gospodarczej. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zarówno jego małoletnie dzieci jak i konkubina ze względu na stan zdrowia wymagają regularnej opieki lekarskiej. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2014 r., którym skarżący został zobowiązany (przez pełnomocnika) do przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczności podniesione we wniosku, pełnomocnik skarżącego, przy piśmie z dnia 14 października 2014 r., nadesłał: - odpis zeznania podatkowego skarżącego za 2013 r. (PIT-36) z dokumentem księgowym o nazwie "Ustalenie dochodu" oraz odpis korekty zeznania rocznego z uzasadnieniem jej przyczyn (ORD-ZU), w której skarżący wykazał dochód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w kwocie 51.724 zł, deklarując przychód w wysokości 479.889,07 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 428.165,07 zł; - wyciąg z księgi przychodów i rozchodów obrazujący wysokość bieżących przychodów, wydatków oraz dochodów skarżącego za miesiące od stycznia do sierpnia 2014 r., w tym w zestawieniu narastająco; z dokumentu tego wynika, że za ww. okres skarżący osiągnął dochód w łącznej kwocie 15.430,12 zł (przychód ze sprzedaży towarów i usług wyniósł 509.393,89 zł); - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków poniesionych przez skarżącego w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą z tytułu: składek do ZUS w łącznej kwocie 987,39 zł (za wrzesień 2014 r.), zakupu usługi księgowej w kwocie 307,50 zł (za luty 2014 r.), raty leasingowej w kwocie 1.688,85 zł (za październik 2014 r.), opłat za telefony komórkowe w łącznej kwocie 1.633,80 zł (za marzec, lipiec 2014 r. i za okres od 9 września do 8 października 2014 r.), opłaty za abonament [...] w kwocie 252,15 zł (za czerwiec 2014 r.); - listę wyposażenia obejmującą meble, sprzęt komputerowy, biurowy oraz RTV i AGD, przy czym skarżący nie podał wartości poszczególnych składników; - historię rachunku firmowego za okres od 21 stycznia do 4 września 2014 r., którego saldo początkowe wyniosło 0 zł, a saldo końcowe – 12.665,22 zł i na którym poza wpłatami uiszczanymi przez "A" tytułem zapłaty za faktury oraz kapitalizacją odsetek dokonywano jedynie księgowań z tytułu opłat za prowadzenie rachunku i za kartę w kwocie łącznej 9,98 zł miesięcznie; - dokumenty dotyczące uiszczenia bieżących opłat za: internet w kwocie 61 zł miesięcznie (za okres od maja do października 2014 r.), gaz w łącznej kwocie 889,71 zł (za okres od 17 marca do 15 września 2014 r.), energię elektryczną w łącznej kwocie 1.474,87 zł (za okres od 22 listopada 2013 r. do 16 września 2014 r.), wodę i ścieki w kwocie 248,15 zł (za okres od 6 czerwca do 6 sierpnia 2014 r.); - faktury: za zakup stabilizatora kolana dla konkubiny na kwotę 73 zł (czerwiec 2014 r.), za zabieg operacyjny konkubiny na kwotę 4.280 zł (sierpień 2014 r.), za zakup książek edukacyjnych dla dzieci na kwotę 113,75 zł (lipiec 2014 r.). Przed przystąpieniem do oceny zasadności wniosku skarżącego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Pomimo że zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi on 6.127 zł (zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 4 sierpnia 2014 r. wartość przedmiotu zaskarżenia została ustalona na kwotę 612.654 zł), to – zdaniem orzekającego – jego uiszczenie przez wnioskodawcę nie spowoduje skutków, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wpływ na taką ocenę miały następujące okoliczności: wbrew danym ujawnionym na druku PPF, na dzień złożenia oświadczenia, tj. na 18 sierpnia 2014 r. skarżący posiadał na rachunku firmowym, z którego wyciąg przedłożył, środki pieniężne w kwocie 11.011,18 zł, zaś na dzień 24 września 2014 r. dysponował on środkami w kwocie 12.665,22 zł. Podkreślić przy tym należy, że ww. kwoty kwalifikować należy jako oszczędności skarżącego, gdyż konto to nie jest wykorzystywane przez niego ani do dokonywania rozliczeń związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą (z pozostałymi kontrahentami, z urzędem skarbowym) ani też za jego pośrednictwem nie dokonuje on opłat związanych z kosztami bieżącego utrzymania swojej rodziny. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z przepisem zawartym w art. 61 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i zobowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie przelewu. Skarżący zaś prowadząc księgę podatkową oraz będąc podatnikiem VAT bez wątpienia dokonuje rozliczeń z urzędem skarbowym za pośrednictwem konta bankowego. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skarżący poza rachunkiem bankowym, z którego wyciąg nadesłał posiada inne konto (lub konta) bankowe, za pośrednictwem których dokonuje rozliczeń z kontrahentami i urzędem skarbowym. Przedłożona historia rachunku nie zawiera bowiem żadnych innych transakcji poza opłatami za jego prowadzenie i opłatami za kartę. Natomiast wpłaty od kontrahenta skarżącego tytułem zapłaty za faktury są znacznie niższe od wykazanych przez niego w księdze przychodów i rozchodów przychodów z tytułu sprzedanych towarów i usług. W odniesieniu do zadeklarowanych przez skarżącego średnich miesięcznych dochodów w kwocie około 4.000 zł brutto zauważyć należy, że z przedstawionych dokumentów wynika, że od 1 stycznia do 31 sierpnia 2014 r. osiągnął on dochód w wysokości 15.430,12 zł (średnio miesięcznie 1.928,76 zł), zaś za ostatnie trzy miesiące, tj. miesiące od czerwca do sierpnia 2014 r. wyniósł on 23.944,66 zł (średnio miesięcznie 7.981,55 zł). Jednak w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu a przychodu; koszty bowiem są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc zatem pod uwagę przychód wnioskodawcy z działalności gospodarczej osiągnięty do końca sierpnia br., tj. 509.393,89 zł oraz za ostatnie trzy miesiące – od czerwca do sierpnia br., tj. 223.091,64 zł, należało uznać, że miesięczne przychody wnioskodawcy kształtowały się średnio na poziomie 63.674,23 zł i 74.363,88 zł. Kwoty te wielokrotnie przewyższają wysokość należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi. Końcowo, referendarz sądowy zauważa, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie o ile wnioskodawca udokumentował bieżące koszty utrzymania, do których zaliczył przede wszystkim wydatki związane z eksploatacją domu, a które wynoszą średnio 490 zł miesięcznie (w kwocie tej został uwzględniony zakup książek edukacyjnych/podręczników dla dzieci), o tyle nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów, które miały na celu ustalić sytuację finansową jego konkubiny. Skarżący wykonując zobowiązanie nałożone na niego zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2014 r. całkowicie pominął tę część wezwania, która dotyczyła jego konkubiny, tj. posiadanych przez nią rachunków bankowych i pojazdów mechanicznych oraz uzyskiwanych przez nią miesięcznych dochodów i dochodów osiągniętych za ostanie trzy miesiące. Przedstawił natomiast faktury wystawione na rzecz konkubiny za zakup stabilizatora kolana oraz zabieg operacyjny stawu kolanowego. Reasumując powyższe, należało stwierdzić, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek warunkujących mu przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie z następujących przyczyn: 1/ zgromadził on środki pieniężne, które pozwalają mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, a jednocześnie posiadane oszczędności nie są przez niego wydatkowane ani na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej ani też na bieżące koszty związane z utrzymaniem rodziny; 2/ przychody z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej znacznie przewyższają wysokość należnego wpisu sądowego od skargi; 2/ nie wyjaśnił on wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych konkubiny. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.