I SA/Gd 918/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 września 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący J. C. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.868 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku, nie osiąga dochodów, pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochody w wysokości 2.000 zł miesięcznie, małżonkowie zamieszkują w domu ojca wnioskodawcy. Wskazał także, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu alimentów na rzecz małoletniej córki, które przekazuje w kwocie 350 zł miesięcznie oraz że posiada zaległości podatkowe, których wysokość wraz z odsetkami przekracza kwotę 100.000 zł. Referendarz sądowy uznał oświadczenie wnioskodawcy za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 8 września 2014 r. (doręczonym w dniu 17 września 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: a) dokumentu poświadczającego pozostawanie przez wnioskodawcę osobą bezrobotną; b) dokumentów księgowych poświadczających dochód uzyskany przez małżonkę wnioskodawcy w bieżącym roku oraz odpisu zeznania podatkowego złożonego za 2013 r.; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; d) oświadczenia co do miejsca zamieszkania skarżącego, wskazania do kogo należy nieruchomość, ile osób w niej zamieszkuje, jakie są koszty utrzymania tej nieruchomości oraz kto je ponosi, przedłożenia stosownych dokumentów na potwierdzenie wysokości tych kosztów; e) zeznania podatkowego skarżącego złożonego za 2013 r.; f) dokumentów potwierdzających regularne uiszczanie alimentów na córkę w okresie ostatnich trzech miesięcy; g) oświadczenia wnioskodawcy i jego małżonki w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); h) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku; i) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów). Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem przedmiotowego wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał: - odpis skrócony aktu małżeństwa oraz umowę majątkową małżeńską z dnia 23 września 2014 r.; - zaświadczenie z powiatowego urzędu pracy z dnia 22 września 2014 r., z którego wynika, że wnioskodawca od dnia 31 grudnia 2013 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; - wykaz rachunków bankowych w [...], których salda były ujemne i wynosiły 75.630,33 zł i 25.900,18 USD; - zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego z dnia 19 sierpnia 2014 r. o zmianie wysokości zajęcia, które wynosi 158.185,09 zł (wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi); - kopie przekazów pocztowych z 11 lipca i 11 sierpnia 2014 r. potwierdzających przekazanie kwot po 350 zł tytułem alimentów; - kopie dowodów uiszczenia przez E. i J. C. w okresie od 17 sierpnia do 24 września 2014 r. opłat za: energię elektryczną, wodę i odbiór ścieków, wywóz śmieci, telewizję kablową oraz telefon komórkowy E. C. w łącznej kwocie 579,64 zł; - oświadczenie małżonki, w którym wskazała, że jest współwłaścicielką samochodów osobowych marki [...] z 1999 r. o wartości około 3.000 zł i [...] z 1991 r. o wartości około 1.000 zł. W dodatkowym oświadczeniu wnioskodawca wyjaśnił, że żona odmówiła udostępnienia zeznania podatkowego złożonego za rok 2013 oraz dokumentów obrazujących wysokość osiąganych przez nią dochodów w roku bieżącym. Poinformował jedynie, że prowadzi ona działalność gospodarczą, z której dochody opodatkowuje w formie ryczałtu ewidencjonowanego i według jego wiedzy ich miesięczna wysokość wynosi około 2.000 zł. Nadmienił przy tym, że pozostaje w związku małżeńskim od dnia 9 sierpnia 2014 r., w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W dalszej kolejności wnioskodawca podał, że nie posiada zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych, nie posiada innych zobowiązań poza zobowiązaniem w VAT, którego wysokość określona została zaskarżoną decyzją a zaległość z tego tytułu dochodzona jest w drodze egzekucji. W odniesieniu do kwestii kosztów utrzymania nieruchomości zajmowanej przez małżonków wnioskodawca wyjaśnił, że wydatki związane z eksploatacją domu ponoszą jego rodzice, którzy w nim zamieszkują wspólnie z małżonkami, przy czym rodzice wnioskodawcy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca i jego żona partycypują w tego rodzaju wydatkach w ten sposób, że żona wnioskodawcy przekazuje jego rodzicom kwotę 200 zł miesięcznie, zaś w sezonie grzewczym kwota ta wzrośnie do 500 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym – co należy podkreślić – to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy wciąż pozostaje niejasna. Istotnym jest, że wnioskodawca nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny. Podkreślić należy, iż w oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną; ponieważ wnioskodawca nie osiąga obecnie żadnych dochodów małżonkowie utrzymują się wyłącznie z dochodów żony z działalności gospodarczej, które miesięcznie wynoszą 2.000 zł. Po zobowiązaniu wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 8 września 2014 r. do przedstawienia dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez żonę w 2014 r. oraz osiągnięte w roku ubiegłym, a także przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, wnioskodawca uchylił się od ich przedstawienia zasłaniając się umową majątkową małżeńską. Jednocześnie, co istotne, wnioskodawca nadesłał oświadczenie złożone przez żonę w przedmiocie pozostałych składników jej majątku, tj. posiadanych przez nią samochodów. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, że istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a jeżeli tak to w jakiej części. W świetle powyższego zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka (co wynika wprost z konstrukcji formularza PPF). Tym bardziej w sytuacji gdy wnioskodawca pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, która nie tylko ponosi koszty związane z eksploatacją zajmowanej przez nich nieruchomości, ale również – wobec braku jakichkolwiek dochodów i środków pieniężnych przez wnioskodawcę – należało przyjąć, że uiszcza alimenty, do których płacenia zobowiązany jest wnioskodawca. Skoro zatem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, co więcej, pozostaje na jej utrzymaniu, to zobowiązany był udokumentować zarówno wysokość osiąganych przez nią dochodów, jak i jej zasoby pieniężne (w tym na kontach bankowych), czego nie uczynił. Uchylając się od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby zadeklarowaną we wniosku kwotę jej miesięcznych dochodów z tytułu działalności gospodarczej wykonywanej pod nazwą [...] w zakresie sprzedaży przez domy wysyłkowe lub internet ([...]) wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego uniemożliwił on dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie wnioskodawcy, polegające – w ocenie referendarza sądowego – na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy, pomimo udzielonej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 września 2014 r., wciąż budzi wątpliwości. Co więcej, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego przyjąć można, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych (brak dochodów, środków pieniężnych i majątku, posiadanie zaległości podatkowych w znacznej wysokości, prowadzenie egzekucji, a w odniesieniu do małżonki – podanie jedynie składników jej majątku o nieznacznej wartości, tj. około 4.000 zł). Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.