I SA/Gd 918/14

Dnia 1 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 3 września 2014 r. (data stempla pocztowego), J. C. – dalej jako "Skarżący" zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w kwocie 1.868 zł. od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 maja 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, nie osiąga dochodów, pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochody w wysokości 2.000 zł miesięcznie, małżonkowie zamieszkują w domu ojca wnioskodawcy. Wskazał także, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu alimentów na rzecz małoletniej córki, które przekazuje w kwocie 350 zł miesięcznie oraz że posiada zaległości podatkowe, których wysokość wraz z odsetkami przekracza kwotę 100.000 zł. Referendarz sądowy uznał oświadczenie wnioskodawcy za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 8 września 2014 r. (doręczonym w dniu 17 września 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz złożenia oświadczeń. Skarżący w terminie nadesłał szereg dokumentów, a w dodatkowym oświadczeniu wyjaśnił, że żona odmówiła udostępnienia zeznania podatkowego złożonego za rok 2013 oraz dokumentów obrazujących wysokość osiąganych przez nią dochodów w roku bieżącym. Poinformował jedynie, że prowadzi ona działalność gospodarczą, z której dochody opodatkowuje w formie ryczałtu ewidencjonowanego i według jego wiedzy ich miesięczna wysokość wynosi około 2.000 zł. Nadmienił przy tym, że pozostaje w związku małżeńskim od dnia 9 sierpnia 2014 r., w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Dodatkowo Skarżący podał, że nie posiada zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych, nie posiada innych zobowiązań poza zobowiązaniem w VAT, którego wysokość określona została zaskarżoną decyzją a zaległość z tego tytułu dochodzona jest w drodze egzekucji. W odniesieniu do kwestii kosztów utrzymania nieruchomości zajmowanej przez małżonków Skarżący wyjaśnił, że wydatki związane z eksploatacją domu ponoszą jego rodzice, którzy w nim zamieszkują wspólnie z małżonkami, przy czym rodzice wnioskodawcy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący i jego żona partycypują w tego rodzaju wydatkach w ten sposób, że żona wnioskodawcy przekazuje jego rodzicom kwotę 200 zł miesięcznie, zaś w sezonie grzewczym kwota ta wzrośnie do 500 zł. Postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że oświadczenia wnioskodawcy są niewiarygodne i budzą uzasadnione wątpliwości. W ocenie referendarza dostrzeżone niejasności skutkują stwierdzeniem, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu w dniu 10 listopada 2014 r. W dniu 17 listopada 2014 r. (data stempla pocztowego) Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że w jego ocenie udokumentował swoją trudną sytuację finansową. Wyjaśnił, że brak dokumentów dotyczących dochodów małżonki wynikał z odmowy udostępnienia takich dokumentów przez żonę, zwłaszcza z okresu kiedy nie byli małżeństwem. Skarżący podał informację o wysokości tych dochodów. Skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa jest trudna. Pozostaje na utrzymaniu rodziców i żony, która reguluje należności wynikające z obowiązku alimentacyjnego Skarżącego. W ocenie Skarżącego w ten sposób małżonka wywiązuje się z kodeksowego obowiązku wspierania małżonka, natomiast nie posiada środków na regulowanie kosztów sądowych Skarżącego. W załączeniu Skarżący przedłożył kopię zeznania podatkowego żony za 2013 r. oraz zaświadczenie od księgowej o wysokości przychodu za 2014 r. i jednocześnie wyjaśnił, że żona prowadzi działalność w zakresie sprzedaży opodatkowanej ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, przy którym nie uwzględnia się kosztów uzyskania przychodów. Przy znacznych kwotach przychodu, dochód wcale nie jest wysoki, gdyż istotny jest również koszt zakupu towarów. Skarżący podkreślił, że podana w formularzu PPF wysokość dochodu żony odpowiada rzeczywistości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym – co należy podkreślić – to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek, analiza przedłożonego materiału dowodowego pozwala na uznanie, że sytuacja finansowa Skarżącego wciąż pozostaje niejasna, a wysokość uzyskiwanych przez jego żonę dochodów pozwala na przyjęcie, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Istotnym jest, że na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, Skarżący nadesłał kopię zeznania podatkowego żony za 2013 r. oraz zaświadczenie od księgowej o wysokości przychodu za 2014 r., z których wynika, że małżonka Skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 46.691,00 zł, a w 2014 r. (od stycznia do sierpnia) w wysokości 66.707,72, jednakże nie przedłożył wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych. Powyższe prowadzi do uznania, że Skarżący nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny. Podkreślić należy, iż w oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną; ponieważ nie osiąga obecnie żadnych dochodów małżonkowie utrzymują się wyłącznie z dochodów żony z działalności gospodarczej, które miesięcznie wynoszą 2.000 zł. Po zobowiązaniu wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 8 września 2014 r. do przedstawienia dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez żonę w 2014 r. oraz osiągnięte w roku ubiegłym, a także przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, wnioskodawca uchylił się od ich przedstawienia zasłaniając się umową majątkową małżeńską. Jednocześnie, co istotne, wnioskodawca nadesłał oświadczenie złożone przez żonę w przedmiocie pozostałych składników jej majątku, tj. posiadanych przez nią samochodów. Część brakujących dokumentów Skarżący dołączył do złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podniósł, że uzyskiwany przez małżonkę prowadzącą działalność gospodarczą dochód wcale nie jest taki wysoki, albowiem żona ponosi wysokie koszty związane z zakupem towarów. Brak wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala na ustalenie realnej wysokości uzyskiwanych przez małżonkę Skarżącego dochodów. W ocenie Sądu, istniejący w małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia Skarżącego z obowiązku przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a jeżeli tak to w jakiej części. W świetle powyższego zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka (co wynika wprost z konstrukcji formularza PPF). Tym bardziej w sytuacji gdy wnioskodawca pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, która nie tylko ponosi koszty związane z eksploatacją zajmowanej przez nich nieruchomości, ale również – jak wskazał Skarżący – uiszcza alimenty, do których płacenia jest zobowiązany. Skoro zatem Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, co więcej, pozostaje na jej utrzymaniu, to zobowiązany był udokumentować zarówno wysokość osiąganych przez nią dochodów w sposób nie budzący wątpliwości, jak i jej zasoby pieniężne (w tym na kontach bankowych), czego nie uczynił. Uchylając się od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby zadeklarowaną we wniosku kwotę jej miesięcznych dochodów z tytułu działalności gospodarczej Skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu powyższe działanie wnioskodawcy miało na celu pominięcie dochodów i majątku żony w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że przedłożony materiał dowodowy nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej Skarżącego. Nie zostało bowiem wyjaśnione, jakimi faktycznie środkami pienieżnymi on dysponuje, ani jaka jest sytuacja majątkowa osoby, która go utrzymuje. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 8 września 2014 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wypełnił nałożonego obowiązku, albowiem nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, dlatego na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w postanowieniu.