I SA/Gd 926/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 19 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 11 lipca 2017 r., sporządzonym na formularzu PPF w dniu 10 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), A. M. (dalej jako "Skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. nr 88 poz. 553 ze zm.), Skarżąca podała, że samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci (niespełna roczną córkę oraz 17-letniego syna), utrzymuje się z zasiłku macierzyńskiego w wysokości 1.300 zł netto oraz świadczenia wychowawczego z programu 500 plus, poza domem jednorodzinnym, z którego prowadzona jest egzekucja w związku z zaprzestaniem spłaty kredytu (nieruchomość przygotowywana jest do licytacji) nie posiada żadnego innego majątku. W związku z tym, że oświadczenie Skarżącej było niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych Skarżącej na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 sierpnia 2017 r. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie w terminie siedmiu dni wskazanych w wezwaniu dokumentów (dokumentów źródłowych i oświadczeń). W odpowiedzi na w/w zarządzenie referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2017 r., w dniu 23 października 2017 r. (data stempla pocztowego) Skarżąca nadesłała: zaświadczenie z ZUS z dnia 18 września 2017 r. o wysokości zasiłku macierzyńskiego wypłaconego w okresie od 1 maja do 31 sierpnia 2017 r.; zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, z którego wynika, iż Skarżąca w 2016 r. złożyła zeznanie podatkowe PIT-36, w którym wykazała do opodatkowania na zasadach ogólnych dochód w kwocie 21.027,60 zł; decyzję z dnia 26 kwietnia 2017 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 kwietnia do 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł; wyciąg z rachunku prowadzonego przez "A" S.A. za okres od 30 kwietnia do 31 maja 2017 r., którego saldo końcowe wynosiło 70,45 zł wraz z zaświadczeniem z banku; zestawienie operacji dokonanych na rachunku prowadzonym przez "B" S.A. w okresie od 1 maja do 13 września 2017 r., którego saldo końcowe wynosiło 34,40 zł. Jednocześnie Skarżąca uchyliła się od złożenia następujących oświadczeń: 1) czy poza małoletnimi dziećmi zamieszkuje z innymi osobami, wskazania tych osób oraz stopnia pokrewieństwa z tymi osobami i podania, w jakiej części każda z nich partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości a w przypadku wspólnego zamieszkiwania z ojcem małoletniej córki – przedłożenia dokumentów wymienionych w punktach b), c), f) wezwania dotyczących partnera, wskazania składników jego majątku wskazanych w rubryce 7 formularza PPF oraz przedłożenia stosownych dokumentów na okoliczność źródła i wysokości jego dochodów; 2) czy otrzymuje alimenty od ojców małoletnich dzieci; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego ich wysokość wraz z dokumentem, będącym ich podstawą (umowa/ugoda/wyrok sądu); w przypadku, gdy nie otrzymuje alimentów na rzecz małoletnich dzieci – złożenia oświadczenia o przyczynie, z jakiej nie są one przekazywane przez ojców dzieci wraz z podaniem, czy ubiega się o ich wypłatę z Funduszu Alimentacyjnego; jeżeli zaś skarżąca zrezygnowała z ubiegania się o przyznanie alimentów na rzecz dzieci – złożenia oświadczenia, z jakiej przyczyny; 3) czy otrzymuje pomoc finansową, rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 4) zaświadczenia z banku o aktualnym saldzie zadłużenia z tytułu kredytu wraz z informacją od kiedy skarżąca zaprzestała jego spłaty i dowodem potwierdzającym, że nieruchomość została wystawiona, bądź zostanie wystawiona w najbliższej przyszłości na licytację; 5) dowodów dotyczących egzekucji (administracyjnej, sądowej) prowadzonej obecnie z majątku skarżącej, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając, że Skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Skarżąca pismem z dnia 8 stycznia 2018 r. złożyła sprzeciw od w/w postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania Skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Skarżącej wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. W zaskarżonym postanowieniu dokonano błędnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych. W związku z powyższym zdaniem Skarżącej sprzeciw jest uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); albo w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawczynię do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową oraz rodzinną. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 23 października 2017 r. (data stempla pocztowego) Skarżąca przedłożyła: zaświadczenie z ZUS o wysokości zasiłku macierzyńskiego, zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, z którego wynika, iż Skarżąca w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2016 r. wykazała dochód w kwocie 21.027,60 zł; decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 500 zł; wyciągi z dwóch rachunków bankowych z saldami końcowymi w wysokości 70,45 zł i 34,40 zł. W tych okolicznościach stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że Skarżąca nie wykonała prawidłowo nałożonego na nią obowiązku, gdyż nie przedłożyła wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń, bez wskazania przyczyny odstąpienia od ich przedłożenia. Do wniesionego do Sądu sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację rodzinną oraz finansową i majątkową Skarżącej. Skarżąca przedłożyła jedynie część dokumentów i oświadczeń, do których przedłożenia została zobowiązana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2017 r. Skarżąca nie złożyła wymaganych oświadczeń, które miały na celu weryfikację danych o jej sytuacji rodzinnej. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy, Skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do kwestii, czy faktycznie zamieszkuje tylko z małoletnimi dziećmi i sama je wychowuje, czy ojcowie dzieci partycypują w kosztach ich utrzymania, płacąc na ich rzecz alimenty, czy w związku z trudną sytuacją otrzymuje pomoc finansową lub rzeczową od rodziny. Jak zasadnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, okoliczność zamieszkiwania przez Skarżącą wspólnie z ojcem dziecka ma istotne znaczenie dla oceny jej możliwości finansowych. Ocena aktualnych możliwości płatniczych nie tylko Skarżącej, lecz również osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, w kontekście rozmiaru koniecznych do poniesienia kosztów sądowych, jest niezbędna dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r. sygn. akt I SA/Po 825/08). Stwierdzić zatem należy, że Skarżąca nie przedkładając wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń, uniemożliwiła tym samym usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jej rzeczywistych możliwości finansowych. Mając na uwadze to, że Skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącej polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym zasadnie referendarz sądowy dokonał oceny sytuacji finansowej Skarżącej wyłącznie w oparciu o przedłożoną do akt sprawy dokumentację. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że Skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania o przyznanie prawa pomocy. Zebrane w aktach sprawy dowody zaprzeczają bowiem istotnym okolicznościom dotyczącym wysokości dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą, podanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Dokonana analiza dokumentacji, w tym wyciągów z rachunków bankowych Skarżącej, dowodzi, że jej sytuacja finansowa pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowo-administracyjnego w całości i nie przemawia za uznaniem, że poniesienie przez Skarżącą tychże kosztów spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Prawidłowo przy tym wyliczył referendarz sądowy, iż ewentualne koszty postępowania sądowo-administracyjnego kształtuje wartość: wpisów od skarg i zażaleń (w maksymalnej łącznej wysokości 300 zł), opłat kancelaryjnych (w maksymalnej łącznej wysokości 100 zł) oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (w wysokości ustalanej swobodnie między stronami). Sąd zwraca uwagę, że wskazane we wniosku dochody Skarżącej wynoszą ogółem ok. 1.900 zł miesięcznie, na kwotę tą składa się zasiłek macierzyński w wysokości ok. 1.400 zł miesięcznie oraz świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie. Zdaniem Skarżącej jest to jedynie źródło utrzymania jej trzyosobowej rodziny, w tym dwójki małoletnich dzieci. W 2016 r. dochód Skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł ok. 21.000 zł, zaś od końca marca 2017 r. Skarżąca przebywa na urlopie (macierzyńskim lub rodzicielskim) w związku z urodzeniem dziecka. Skarżąca nie określiła średnich miesięcznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, wskazując jedynie, że zaniechała spłacania rat kredytu na dom. Analiza przedłożonych przez Skarżącą wyciągów z rachunków bankowych poddaje jednakże w wątpliwość wysokość wykazanych przez Skarżącą dochodów (jako zaniżonych). Na rachunek bankowy Skarżącej w okresie od 1 maja do 13 września 2017 r. wpłynęły środki pieniężne w łącznej wysokości 78.359,02 zł, z czego 41.500 zł stanowiły wpłaty gotówkowe, jakich Skarżąca dokonała za pośrednictwem wpłatomatów. Nadto, Skarżąca otrzymała od ojca małoletniej córki kwotę 2.000 zł (na zakup pieluch) oraz kwotę 20.000 zł (zasilenie konta), tą ostatnią Skarżąca przelała na rachunek prowadzony dla potrzeb wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, z którego wyciągu nie przedłożyła, mimo nałożonego na nią zobowiązania do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych kont. Co więcej, Skarżąca posiada także inne rachunki bankowe aniżeli te, z których wyciągi przedłożyła oraz w/w rachunek bankowych dla celów prowadzonej działalności gospodarczej, co potwierdzają dokonywane przez nią przelewy własne na/z rachunków o innych numerach. Istotną okolicznością faktyczną w niniejszej sprawie jest również kwestia regulowania przez Skarżącą należnych opłat za energię elektryczną, wywóz nieczystości, usługi wodociągowo-kanalizacyjne, telewizję cyfrową, usługi budowlane, podatek od nieruchomości, dokonywania spłat karty kredytowej, które to wydatki stanowią znaczną część jej miesięcznego budżetu, bądź – jak ma to miejsce w przypadku spłaty karty kredytowej – go przekraczają. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby Skarżąca miała zaległości w ich spłacie. Co więcej, Skarżąca regularnie przekazuje środki w kwotach do 300 zł osobie, która zamieszkuje pod adresem wskazanych jako dodatkowe miejsce wykonywania przez Skarżącą działalności gospodarczej. W ocenie Sądu nie można uznać, że wnioskodawczyni, dysponując comiesięcznie środkami finansowymi w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość ewentualnych kosztów sądowych, nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Dokonanej oceny nie zmienia okoliczność wykazania na rachunkach bankowych Skarżącej niskich sald końcowych. Fakt ten nie przesądza bowiem o uznaniu, iż Skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Skarżąca, wnosząc skargę do tut. Sądu w dniu 30 maja 2017 r. (data stempla pocztowego) już od tego momentu winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, zabezpieczając na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów w znacznej wysokości. Z tych względów słusznie uznał referendarz sądowy, że nie można przyjąć, że wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie – ani w ogóle ani bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom podniesionym w sprzeciwie, referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych, zasadnie odmawiając Skarżącej przyznania prawa pomocy. Powyższe czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku z przedstawionymi powyżej okolicznościami przemawiającymi za odmową przyznania Skarżącej prawa pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.