I SA/Gd 94/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku rolnego za rok 3003 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 6 czerwca 2008 r. odmówił W.K. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podano, że wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 21 marca 2008 r. W.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada też żadnych środków na utrzymanie i egzystencję, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wskazano też, że przedmiotowy wniosek jest czwartym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez W.K. w niniejszej sprawie. Poprzednie zostały rozpoznane negatywnie z uwagi na niezastosowanie się przez wnioskodawcę do wezwań o przedłożenie dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2008 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni, stosownych dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej zarówno skarżącego jak i jego małżonki. Poinformowano jednocześnie wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawiania danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawca nie nadesłał żadnego z dokumentów określonych w wezwaniu. Mając na uwadze powyższe uznano, że wnioskodawca po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślono, że sam skarżący uniemożliwia pełną ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W.K. złożył sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia. W jego uzasadnieniu podniósł, iż zamyka mu ono drogę do sądu. Stwierdził również, że w dotychczasowych pismach do Sądu szeroko przedstawił swoją trudną sytuację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując wniosek W.K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdził istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Jednocześnie należy jednak mieć na uwadze, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez strony tego postępowania zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 11 kwietnia 2008 r. (doręczonym w dniu 5 maja 2008 r.) zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo zobowiązania wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchylaniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Nadto Sąd ustalił, że w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, w których postępowanie zostało wszczęte na skutek skarg złożonych przez W.K. skarżący również uchylił się od złożenia dokumentów niezbędnych dla ustalenia czy zachodzą przesłanki konieczne przyznania mu prawa pomocy. Zatem, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci wypełnionego przez W.K. wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pism procesowych jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Podkreślić należy także, że w rozpatrywanym wniosku wnioskodawca powołał się w zasadzie na te same okoliczności i argumenty co we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa pomocy, a które były już przedmiotem rozpoznania zarówno tutejszego Sądu jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z 10.11.2004 r. Sygn. akt FZ 339/04 i z 21.03.2006 r. Sygn. akt II FZ 103/06). Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu niniejszego wniosku byłaby dopuszczalna jedynie wtedy, gdyby wystąpiła istotna zmiana okoliczności mających wpływ na ocenę tego wniosku. Takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu w sprawie o Sygn. akt I OZ 416/05., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pogląd ten podziela. Stwierdzając zatem, że w rozpatrywanym przypadku nie nastąpiła istotna zamiana okoliczności, jak również biorąc pod uwagę bierność wnioskodawcy, uznać należało, że W.K. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest trafny zarzut naruszenia prawa strony do sądu. Odmowa przyznania prawa pomocy jest bowiem konsekwencją nie wykazania przez skarżącego, na skutek jego zaniechań, iż okoliczności uzasadniające przyznanie mu tego prawa rzeczywiście wystąpiły. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjne w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 okt 1 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.