I SA/Gd 94/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2003 r. postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 21 lutego 2008 r. (data stempla pocztowego), którego braki formalne usunięto w dniach 10 marca i 22 kwietnia 2008 r., M. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, źródłem utrzymania małżonków są otrzymywane przez każdego z nich świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2 167 zł brutto miesięcznie, ich majątek stanowi dom o powierzchni 450 m2. W tym miejscu zwrócić uwagę należy, iż we wniosku z dnia 10 marca 2008 r. w rubryce nr 7.2.2 formularza przeznaczonej dla wpisania przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro będących własnością czy to wnioskodawcy, czy też osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazano kolekcję dziesięciomarkowych monet z okresu cesarstwa niemieckiego. W uzupełnionym zaś wniosku z dnia 22 kwietnia 2008 r. skarżąca skorygowała tę rubrykę nie wykazując ww. przedmiotów. Postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca świadomie pominęła istotne składniki majątku, stanowiące czy to majątek wspólny czy też odrębny małżonków. Tym samym przyjęto, że przedstawiła ona swoją sytuację finansową w sposób selektywny, manipulując danymi tak by potwierdzały trudną sytuację finansową jej i współmałżonka, a oświadczenie skarżącej uznano za niewiarygodne i sprzeczne z dokonanymi na podstawie akt sądowych i administracyjnych ustaleniami. Od powyższego orzeczenia sprzeciw wniósł pełnomocnik skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy wskazując, iż wątpliwości budzi stan majątkowy skarżącej, w tym stan posiadanych nieruchomości, wysokość osiąganych przez małżonków dochodów, wartość posiadanej przez męża kolekcji numizmatów. Zdaniem Sądu powołane okoliczności uniemożliwiły ocenę, czy poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł, wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Oceny możliwości finansowych skarżącej Sąd dokonał na podstawie dokumentów przedłożonych przez współmałżonka skarżącej przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 89-91/08 oraz dokumentów znajdujących się w katach administracyjnych sprawy. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie. Wyjaśnił, że skarżąca nie jest współwłaścicielką lokalu mieszkalnego spółdzielczego o powierzchni 55,5 m2 wraz z gruntem o powierzchni 402 m2, położonego przy ul. [...] w G. Prawo własności do tej nieruchomość przeniesione zostało na rzecz najmłodszego syna skarżącej, zaś małżonkom przysługuje prawo zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Natomiast ustanowienie na rzecz synowej skarżącej prawa nieodpłatnego użytkowania domu jednorodzinnego spowodowane było niemożnością samodzielnego ponoszenia kosztów jego utrzymania. Pełnomocnik wskazał przy tym, że synowa skarżącej w zamian zobowiązała się do udzielania pomocy małżonkom. W odniesieniu zaś do kolekcji monet pełnomocnik skarżącej wskazał, iż stanowią one majątek odrębny współmałżonka wnioskodawczyni, numizmatyka jest jego pasją. Podanie przez skarżącą wysokości osiąganych dochodów z tytułu emerytury raz w kwocie netto, raz brutto jest wynikiem nieznajomości tych pojęć, bądź też słabej pamięci. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 493/08 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA podkreślił, że w sytuacji gdy złożone przez stronę oświadczenie o stanie rodzinnym majątku i dochodach nie pozwala na ustalenie jej rzeczywistych dochodów to sąd I instancji powinien skorzystać z uprawnień jakie daje mu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. i wezwać wnioskodawczynię do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów. W niniejszej sprawie sąd I instancji, pomimo uznania złożonego przez stronę oświadczenia za niewiarygodne, z uprawnień tych nie skorzystał. W dalszej części rozważań NSA wskazał, że dopiero gdy przedłożone przez stronę dodatkowe oświadczenie, jak również złożone dokumenty źródłowe okazały się niewystarczające do oceny okoliczności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a. lub budziłyby wątpliwości, sąd I instancji mógłby wydając rozstrzygnięcie podeprzeć się dokumentami zawartymi w aktach administracyjnych, bądź innych znanych sądowi z urzędu. Nadmienił przy tym, że zbadanie prawidłowości zaskarżonego postanowienia i dokonanej w nim oceny było niemożliwe z uwagi na fakt, że nadesłane akta sądowe nie zawierały akt administracyjnych sprawy oraz odpisów dokumentów załączonych do spraw o sygn. akt I SA/Gd 89-91/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 zd. 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku za budzące wątpliwości oraz niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zażądał przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) odpisów złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2007, a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok, (2) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, (3) kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość otrzymywanych przez małżonków emerytur, (4) oświadczenia w przedmiocie przedmiotów wartościowych, w szczególności kolekcji monet wartościowych (podanie ich przybliżonej wartości), (5) odpisu z księgi wieczystej nieruchomości – domu jednorodzinnego wolnostojącego z garażem usytuowanego na dwóch działkach przy ul. [...]i [...] w G., (6) zaświadczenia spółdzielni komu przysługuje spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu położonego przy ul. [...]w G. i kto zamieszkuje ww. lokalu, w przypadku zaś, gdy prawo to nie przysługuje skarżącej – kopii umowy, na podstawie której przekazano powyższe prawo osobie trzeciej, (7) oświadczenia czy ww. lokalu zamieszkuje także syn skarżącej, ewentualnie inne osoby i czy ponoszą z tego tytułu koszty jego utrzymania, (8) kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych przez małżonków kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych) wraz z oświadczeniem, które koszty i w jakiej wysokości dotyczą miejsca zamieszkiwania skarżącej, (9) oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na skarżącą i jej męża pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości), a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżącej nadesłał kopie: zaświadczenia spółdzielni mieszkaniowej, z którego wynika, że własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nr [...] położonego w G. przy ul. [...] przysługuje synowi skarżącej, zaś na rzecz małżonków ustanowione zostało prawo dożywotniego i nieodpłatnego korzystania, zeznania podatkowego skarżącej za rok 2007 (PIT-37) oraz rocznego obliczenia podatku przez ZUS współmałżonka (PIT-40A), decyzji ZUS z dnia 28 listopada i 1 grudnia 2008 r. o ponownym ustaleniu emerytury każdego z małżonków, faktur za gaz za okres od 24 kwietnia do 20 października 2008 r. (punkt poboru ul. [...]) oraz za okres od 5 marca 2007 r. do 14 stycznia 2008 r. (punkt poboru ul. [...]), energię elektryczną za okres od 22 lutego do 25 sierpnia 2008 r. obejmującą prognozę zużycia m. in. w styczniu i lutym 2009 r. oraz za telefon listopad 2008 r., dowodu uiszczenia opłat czynszowych za lokal położony przy ul. [...]za styczeń 2009 r. W dodatkowo złożonym oświadczeniu skarżąca wyjaśniła, że na zakup leków przeznacza miesięcznie kwotę około 300 zł, małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych i maklerskich, nie posiadają także pojazdów mechanicznych, z uwagi na wysokie koszty związane z ogrzewaniem domu położonego przy ul. [...]i [...] w okresie zimowym zamieszkują w lokalu syna położonym przy ul. [...]i ponoszą wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem, gdyż syn aktualnie przebywa w areszcie śledczym. Ponadto wskazała, że mąż zaczął kolekcjonować monety już w latach 50., jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. Kolekcja złotych monet dziesięciomarkowych niemieckich powstała w dłuższym okresie czasu poprzez dokonywanie zamiany poszczególnych jej egzemplarzy. Wartość kolekcji nie jest znana, gdyż nie była ona przedmiotem wyceny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że pomimo wezwania skarżącej do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych sytuacja finansowa jej i jej rodziny nadal budzi wątpliwości w świetle dotychczas składanych przez nią oświadczeń. W niniejszej sprawie Sąd ustalił, że miesięczne dochody małżonków z tytułu wypłacanych emerytur wynoszą łącznie 2 036,47 zł netto, zaś ich wydatki związane z kosztami utrzymania zajmowanego lokalu – 640 zł. Przy czym do przyjętej kwoty wydatków nie zostały zaliczone koszty zakupu leków ze względu na brak dokumentów okoliczność tę potwierdzających oraz opłaty za gaz w wysokości 1 026,77 zł, gdyż dotyczą one nieruchomości położonej przy ul. [...]. W świetle złożonego przez skarżącą oświadczenia, iż małżonkowie nie ponoszą kosztów utrzymania tej nieruchomości przedłożenie wskazanej faktury może świadczyć o zamiarze wprowadzenia Sądu w błąd przy dokonywaniu ustaleń dotyczących rzeczywistej wysokości ponoszonych przez małżonków wydatków związanych z ich utrzymaniem. W tym miejscu przytoczyć należy także wyjaśnienia pełnomocnika skarżącej, który w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2008 r. podniósł, iż na nieruchomości – domu jednorodzinnym położonym przy ul. [...]ustanowione zostało na rzecz synowej skarżącej prawo nieodpłatnego użytkowania domu w zamian za pomoc małżonkom. Okoliczność udzielania pomocy skarżącej przez innego członka rodziny została pominięta w składanych przez nią oświadczeniach. Za niewiarygodne uznać należy twierdzenia skarżącej w przedmiocie posiadanej przez jej męża kolekcji numizmatów. Bezspornym jest, że mąż skarżącej jest posiadaczem kolekcji monet, która stanowi jego majątek odrębny. Odwołać trzeba się do dokonanych przez organ podatkowy ustaleń, które nie zostały zakwestionowane przez skarżącą, a z których wynika, że przedmiotowa kolekcja zamyka się w pokaźnym zestawie monet dziesięciomarkowych niemieckich, których wartość jest wyższa niż złotych monet dwudziestomarkowych. W przywołanym oświadczeniu mąż skarżącej wyjaśnił, że nie potrafi określić, ile sztuk monet faktycznie posiada, stwierdził że gdy ostatnio przed chyba trzema laty zabezpieczał monety w stanie doskonałym było chyba 155 sztuk, reszta wydawała się być w odrobinę gorszym stanie. Wskazał też, że rozpoczął zbieranie monet na początku lat 50., a ich kolekcjonowanie było pasją przejętą po ojcu (k. 28 akt administracyjnych). Z treści powoływanego już zażalenia wniesionego na postanowienie Sądu z dnia 11 lipca 2008 r., a także z dodatkowego oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie, że numizmatyka jest trwającą od wielu lat pasją (hobby) jej męża, której poświęca wiele czasu. Tym samym nie można przyjąć, że nie jest on w stanie podać choćby jej przybliżonej wartości. Szczególną uwagę należy zwrócić na wyjaśnienia skarżącej, w świetle których przedmiotowa kolekcja powstawała przez zamianę egzemplarzy. Skoro wieloletni (zatem doświadczony) kolekcjoner m. in. w taki sposób uzupełnia swoje zbiory to musi być mu znana wartość będących przedmiotem zamiany poszczególnych numizmatów. Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, gdy przedmiotem wymiany są monety o różnej wartości rynkowej. W tych okolicznościach przyjąć trzeba, że skarżąca celowo i notorycznie uchyla się od podania wartości przedmiotowej kolekcji. Podnoszone przez nią argumenty są nielogiczne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że skarżąca i jej małżonek uzyskują stały dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2 036,47 zł netto, są właścicielami dużego domu, a nadto posiadają kolekcję wartościowych monet. Tym samym obiektywnie nie są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Instytucja prawa pomocy ma zaś charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.