I SA/Gd 942/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi L.U. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2023 r., nr 2201-IEE.71922.46.2023.1.DK w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), art. 59 § 5, art. 18, art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia L.U. (dalej: Skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bytowie (dalej: Naczelnik) z dnia 21 czerwca 2023 r., którym organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...] z 16 września 2021 roku, nr [...] z 23 listopada 2021 roku, nr [...] z 16 lutego 2022 roku. W uzasadnieniu Dyrektor podał, że Naczelnik w toku prowadzonego postępowania administracyjnego podjął następujące działania: - 23 listopada 2021 roku zawiadomieniem nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w I. S.A. W odpowiedzi bank poinformował, że prowadzi rachunek bankowy dla zobowiązanego, ale nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej i postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego [...] w wysokości 987,22 zł, - 9 lutego 2022 roku zawiadomieniem nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w S. S.A. W odpowiedzi bank poinformował, że prowadzi rachunek bankowy dla zobowiązanego, ale brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego oraz nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej oraz postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przez Komorników Sądowych [...] w wysokości 7315,32 zł, [...] w wysokości 6.521,24 zł, - 17 lutego 2022 roku zawiadomieniem nr [...] dokonano zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku. Pismem z 7 marca 2022 roku ZUS poinformował, że zobowiązany pobiera świadczenie w wysokości 2006,67 zł i potrącenia są przekazywane na rachunek bankowy wskazanego organu właściwego tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku oraz że nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej oraz postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przez Komorników Sądowych [...] w wysokości 20.280,95 zł, [...] w wysokości 3.084,82 zł, [...] w wysokości 1.873,06 zł, [...] w wysokości 3.865,59 zł, [...] w wysokości 303.708,04 zł, [...] w wysokości 968,79 zł oraz o postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez [...] w wysokości 2.354,17 zł, [...]w wysokości 2.373,40 zł, [...]w wysokości 281,73 zł, [...]w wysokości 52.704,95 zł, [...]w wysokości 37.638,91 zł, [...]w wysokości 3.389,38 zł, [...]w wysokości 6.345,37 zł, [...]w wysokości 11.765,21 zł, [...]w wysokości 11.480,45 zł, [...]w wysokości 12.402,19 zł, [...]w wysokości 9.250,36 zł, [...]w wysokości 3.435,43 zł, [...]w wysokości 4.833,32 zł, [...]w wysokości 4.721,05 zł, [...]w wysokości 4.897,62 zł, [...]w wysokości 1.056,30 zł, [...]w wysokości 610,85 zł, [...]w wysokości 4.079,16 zł, [...]w wysokości 1.033,36 zł, [...]w wysokości 1.107,77 zł, [...]w wysokości 853,69 zł, [...] w wysokości 98.416,61 zł, - 22 czerwca 2022 roku zawiadomieniem nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w S. S.A. W odpowiedzi bank poinformował, że prowadzi rachunek bankowy dla zobowiązanego, ale brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego. W toku podjętych czynności egzekucyjnych ustalono, że Skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych jako właściciel, współwłaściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel, współwłaściciel pojazdów mechanicznych. Organ egzekucyjny w celu ujawnienia jakiegokolwiek majątku Skarżącego korzystał również z dostępnych mu aplikacji systemowych takich jak e-ORUS, OGNIVO, WRO System. Z uzyskanych informacji wynika, że Skarżący nie posiada innych czynnych rachunków bankowych ani nie składa Jednolitego Pliku Kontrolnego oraz nie posiada stałego zatrudnienia. Dyrektor zauważył także, że organ egzekucyjny 14 czerwca 2022 roku podjął próbę spisania ze Skarżącym w Urzędzie Skarbowym protokołu o stanie majątkowym. Z akt sprawy wynika jednak, że Skarżący stawił się w siedzibie Urzędu wraz z K.W., który to przerwał spisanie protokołu stwierdzając, że Skarżący nie będzie odpowiadał na żadne pytania. Pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego, analiza skuteczności stosowanych środków egzekucyjnych dowiodła wyłącznie miernej efektywności egzekucji prowadzonej ze świadczenia emerytalno - rentowego otrzymywanego przez Skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku. Kontynuowanie egzekucji wobec tak znikomej kwoty realizacji świadczenia tj. 575,91 zł i perspektywa prowadzenia egzekucji w okresie kolejnych kilkudziesięciu lat przeczy zasadom ekonomiki postępowania. W ocenie Dyrektora możliwe i dopuszczalne było zatem wydanie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, podnosząc, że Naczelnik oraz Dyrektor złamali prawo. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji umarzające postępowanie egzekucyjne. Stosownie do art. 59 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zawiera informację o uchyleniu czynności egzekucyjnych zgodnie z art. 60 § 1 zdanie pierwsze. Tytułem wprowadzenia przypomnieć należy, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Stosowanie egzekucji administracyjnej ma miejsce wówczas, gdy nałożono na zobowiązanego określone obowiązki a zobowiązany tych obowiązków nie wykonuje dobrowolnie. Organ egzekucyjny obciąża obowiązek doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Jak stanowi art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Przy czym Sąd zauważa, że jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego w art. 59 § 2 u.p.e.a. uznania jest stwierdzenie, że w dacie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, brak jest możliwości uzyskania danych kwot - tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności - w dającej się widzieć przyszłości. Zgodnie z kolei z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2489/21, wyrażono pogląd, iż nie jest trafne oczekiwanie, że organ I instancji, a w ślad za nim Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, stosownie do art. 59 § 2 u.p.e.a. powinien sporządzać i prezentować zobowiązanemu kalkulację, z której wynikałoby, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wystarczające jest natomiast wykazanie tej okoliczności w jakikolwiek sposób i wyjawienie argumentacji w uzasadnieniu postanowienia wydanego w sprawie. W świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Zaakcentowania wymaga to, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Należy zaznaczyć, że w toku postępowania egzekucyjnego mogą wystąpić przeszkody uniemożliwiające osiągnięcie podstawowego celu. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest niekiedy brak majątku zobowiązanego, z którego mogłaby być prowadzone skuteczna egzekucja. W takich przypadkach ustawodawca przewidział możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Na mocy tego przepisu organ jest zobligowany do umorzenia postępowania egzekucyjnego zawsze wtedy, gdy ustali, że zobowiązany nie posiada majątku gwarantującego efektywne przeprowadzenie egzekucji. Tym samym, ustalenie, że egzekucja należności pieniężnej będzie bezcelowa, tj. koszty egzekucyjne byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności zmierzających do ustalenia źródła dochodu i składników majątku Skarżącego, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Okolicznościami potwierdzającymi wypełnienie znamionek przesłanki określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. są informacje uzyskane przez organ I instancji, z których wynika, że Skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych jako właściciel, współwłaściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel, współwłaściciel pojazdów mechanicznych. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż organ egzekucyjny w celu ujawnienia jakiegokolwiek majątku Skarżącego korzystał również z dostępnych mu aplikacji systemowych takich jak e-ORUS, OGNIVO, WRO System. Z uzyskanych informacji wynika, że Skarżący nie posiada innych czynnych rachunków bankowych, poza tymi z których egzekucja okazała się bezskuteczna, ani nie składa Jednolitego Pliku Kontrolnego oraz nie posiada stałego zatrudnienia. Pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przeprowadzona przez organ egzekucyjny analiza skuteczności stosowanych środków egzekucyjnych dowiodła wyłącznie miernej efektywności egzekucji prowadzonej ze świadczenia emerytalno - rentowego otrzymywanego przez Skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku. Kontynuowanie egzekucji wobec tak znikomej kwoty realizacji świadczenia tj. 575,91 zł i perspektywa prowadzenia egzekucji w okresie kolejnych kilkudziesięciu lat przeczy zasadom ekonomiki postępowania. W ocenie Sądu powyższe jednoznacznie wskazuje, że Skarżący nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Tym samym została wypełniona przesłanka z art. 59 § 2 u.p.e.a. uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym podkreślić, że organy obu instancji działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w sposób budzący zaufanie, dokładając należytej staranności w ustaleniu stanu faktycznego, zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania. Dokonano oceny znaczenia i wartości zebranych dowodów, oceniając je wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy. To, że treść kwestionowanego zażaleniem postanowienia nie odpowiada oczekiwaniom Skarżącego, w żaden sposób nie narusza przepisów prawa. Końcowo Sąd zwraca uwagę, że Skarżący zobligowany jest do przestrzegania norm – zarówno prawnych jak i grzecznościowych – przy formułowaniu swoich zarzutów. Słownictwo zawarte w pismach składanych przez skarżącego tak w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego, używane przez niego w stosunku do pracowników organów obu instancji, jest obraźliwe, niestosowne i tak dalece przekracza granice dozwolonej krytyki, że nie pozwala na pozostawienie tego bez komentarza. Nie negując prawa Skarżącego do emocjonalnego formułowania swoich myśli należy podkreślić, że wolność słowa ma swoje granice, a znieważenie w pewnych okolicznościach może być nawet podstawą do poniesienia odpowiedzialności karnej. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.