I SA/Gd 950/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. i A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. E. i A. małżonkowie K. wnioskiem z dnia 4 grudnia 2012 r. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie złożonego przez skarżących oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2012 r. (doręczone w dniu 11 grudnia 2012 r.), ustalono, że każdy z małżonków prowadzi własną działalność gospodarczą, w okresie od stycznia do listopada 2012 r. skarżący z tego tytułu osiągnął dochód w wysokości 16.160,39 zł (deklarując przychód w kwocie 51.996,19 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 35.835,80 zł oraz składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu w kwocie 9.610,39 zł), zaś dochody skarżącej ww. kształtowały się na poziomie 38.353,31 zł (przychód – 83.300,22 zł, koszty jego uzyskania – 44.946,91 zł oraz składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu – 3.369,39 zł), na utrzymaniu małżonków pozostaje czworo studiujących dzieci, z których najstarszy syn wykonuje działalność gospodarczą i z tego tytułu w okresie od września do listopada 2012 r. poniósł stratę w wysokości 2.402,64 zł (deklarując przychód w kwocie 1.033,36 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 3.436 zł), dwóm synom przyznane zostało stypendium w wysokości 337 zł i 361 zł, majątek małżonków stanowi dom o powierzchni 500 m2 oraz mieszkanie powierzchni 98 m2, dodatkowo skarżący jest współwłaścicielem domu z 1928 r. w części 4/36, w prowadzonej przez siebie działalności wykorzystuje samochód osobowy marki [...] z 2004 r. o wartości około 20.000 zł (środek trwały), na dzień 30 listopada 2012 r. saldo końcowe rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby wykonywanej przez skarżącego działalności było ujemne i wynosiło 9.848,68 zł, zaś saldo końcowe konta firmowego skarżącej wynosiło 54,79 zł, jednocześnie na osobistych rachunkach bankowych małżonkowie zgromadzili środki pieniężne w łącznej kwocie 15.248,88 zł, małżonkowie posiadają zadłużenie z tytułu kredytów bankowych zaciągniętych na zakup ww. nieruchomości, którego saldo na dzień 1 stycznia 2013 r. wynosiło 147.900,70 CHF, natomiast zadłużenie skarżącego z tytułu używania przez niego karty kredytowej na dzień 5 grudnia 2012 r. wynosiło 2.552,27 zł, a z tytułu zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego na dzień 1 grudnia 2012 r. – 16.216,12 zł. Średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny, do których zaliczono abonament RTV, opłaty za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną (dwa punkty poboru), wodę oraz zaliczkę na pokrycie kosztów zarządu nieruchomością, a których wysokość przyjęto na podstawie przedłożonych faktur, wynoszą około 1.500 zł. Dodatkowo, skarżący zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu konsumpcyjnego uiszcza kwotę 626,13 zł miesięcznie, zaś – według złożonego przez małżonków oświadczenia – miesięczna rata kredytów mieszkaniowych kształtuje się na poziomie 3.100 zł. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić skarżącym, że przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Skarżący domagają się zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do kwoty 119 zł (tyle bowiem wynosi wymagany wpis sądowy od skargi kasacyjnej) oraz kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący nie wykazali zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedłożonych przez nich dokumentów źródłowych i oświadczeń nie pozwala uznać ich za osoby, które nie mogą ponieść kosztów postępowania w całości, czy też w części, w tym kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Przeciwko przyjęciu, że skarżący nie mają realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów postępowania świadczy stan środków zgromadzonych przez nich na osobistych rachunkach bankowych, z których wyciągi przedstawili. Z zapisów dokonanych na nich operacji wynika, że małżonkowie dysponują środkami pieniężnymi w znacznej wysokości. Przypomnieć należy, że na dzień 30 listopada 2012 r. była to kwota 15.248,88 zł, która znacznie przekracza wysokość kosztów sądowych na tym etapie postępowania; dokonanej oceny nie zmienia okoliczność, że saldo rachunku firmowego skarżącego było ujemne i wynosiło 9.848,68 zł. Istotnym jest także, że małżonkowie zgromadzili znaczne oszczędności, pomimo że średnia miesięczna kwota deklarowanych przez nich dochodów wynosi 4.955,77 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne – 3.868,87 zł) i jest niższa od ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny oraz spłatą zaciągniętych kredytów bankowych, które kształtują się na poziomie 5.226 zł. Warto przy tym zwrócić uwagę, że skarżący spłaty zobowiązań kredytowych, których łączna miesięczna rata wynosi 3.726,13 zł, dokonują terminowo; poza niedopłatą w wysokości 1,10 zł z tytułu kosztów zarządu nieruchomością (mieszkaniem), nie posiadają także zadłużenia z tytułu opłat związanych z kosztami eksploatacji nieruchomości. Wskazać również należy, że w powołanym postanowieniu NSA z dnia 7 lutego 2012 r. podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Zestawiając przychody skarżących z wysokością wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej nie można uznać aby nie byli oni w stanie go uiścić; nie można także przyjąć, że nie są oni w stanie ponieść innych kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru. Wysokość przedstawionych przychodów wskazuje, że skarżący w przedstawionym okresie rozliczeniowym, tj. od stycznia do listopada 2012 r., dysponowali znacznymi środkami pieniężnymi; średni miesięczny przychód małżonków z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej wyniósł bowiem 12.299,67 zł. Oceny takiej nie zmienia ani okoliczność, że w niektórych miesiącach przedstawionego okresu rozliczeniowego skarżąca nie uzyskała przychodu, ani też deklarowanie przez skarżącego straty w prowadzonej działalności. Biorąc zatem pod uwagę ustalone okoliczności stanu faktycznego, a w szczególności wysokość środków pieniężnych, jakimi dysponują małżonkowie, jak również kwotę uzyskiwanych przez nich przychodów, byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty postępowania w niniejszej sprawie za skarżących musieli ponieść inni podatnicy. Z tych wszystkich względów uznano, iż skarżący nie spełniają ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.