I SA/Gd 951/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień i maj 2005 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 2 czerwca 2011 r., M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę otrzymuje on emeryturę w wysokości 609,18 zł netto (po uwzględnieniu dokonywanych z niej potrąceń w ramach egzekucji administracyjnej i alimentów na rzecz małżonki), nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie jest właścicielem nieruchomości, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył zestawienie kosztów utrzymania domu, zakupu lekarstw oraz odpisy: dowodów poniesienia opłat za wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz nieczystości, gaz, energię elektryczną, paragonów za leki, dowodów uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie, przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego za maj 2011 r., pisma małżonki do ZUS z dnia 16 sierpnia 2010 r., umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 16 czerwca 2008 r. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W pierwszej kolejności wskazać należy, że powyższy wniosek, złożony przez skarżącego wraz ze skargą kasacyjną od wyroku, który zapadł w sprawie, jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Poprzedni wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego został uwzględniony tylko częściowo, gdyż rozpoznający go Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 573/10 zwolnił skarżącego od obowiązku poniesienia wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 200 zł, uznając, że sytuacja majątkowa skarżącego oraz jego żony nie spełnia przesłanek przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opłaty sądowe mogące powstać na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Kwota ta jest tylko nieznacznie wyższa od uiszczonej przez skarżącego tytułem wpisu od skargi kwoty 200 zł, którą w ocenie sądu drugiej instancji skarżący mógł ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Tym samym, składając ponownie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący winien uprawdopodobnić, że jego obecna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu od czasu orzekania przedmiocie prawa pomocy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2011 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 czerwca 2011 r.) do przedłożenia: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia małżonki w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia małżonki w przedmiocie jej dochodów – wskazania źródeł przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatniego odcinka świadczenia emerytalnego lub rentowego, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań wnioskodawcy i jego małżonki (wobec instytucji finansowych, ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, wyjaśnienia, dlaczego przedłożona przez niego faktura za gaz wystawiona została na A. G. (czy osoba ta zamieszkuje pod wspólnym adresem z wnioskodawcą, a jeżeli tak, w jakiej części partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 4 lipca 2011 r., w którym podał, że posiada z żoną rozdzielność majątkową, nie zna jej konta ani finansów oraz że umowa z gazownią jest na córkę, gdyż dom, w którym wraz z żoną mieszkają i ponoszą całkowity koszt jego utrzymania, jest własnością ich córek. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca załączył odpisy: umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 16 czerwca 2008 r., zeznania podatkowego za 2010 r. (PIT-37), wyciągów z rachunku bankowego, odpisów zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz decyzji o waloryzacji emerytury. Analiza przedłożonych dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby i to niezależnie od więzi rodzinnych czy relacji osobistych łączących go z tą osobą. Powyższe wynika z samej konstrukcji urzędowego formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, w szczególności tych, które mają wskazywać na jego trudną sytuację majątkową, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego obecnej sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.