I SAB/Gd 18/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J.I. na bezczynność Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w w przedmiocie wyrażenia zgody na wykreślenie hipotek przymusowych postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącemu kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Pismem z dnia 17 czerwca 2022 r. J. I. (dalej: "Skarżący") wniósł skargę na bezczynność Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej: "Naczelnik"), polegającą na niewydaniu decyzji administracyjnej w przedmiocie wniosku z dnia 30 marca 2021 r. dot. wyrażenia zgody na wykreślenie hipotek przymusowych na rzecz Pierwszego Urzędu skarbowego w Gdyni. W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że w dniu 30 marca 2021 r. złożył do Naczelnika pismo, w którym wniósł o: 1) stwierdzenie, że zobowiązania podatkowe Skarżącego wynikające z tytułów wykonawczych [...], [...] oraz [...], wygasły z uwagi na przedawnienie; 2) wyrażenie zgody na wykreślenie hipotek numer 3,4, i 5, widniejących w dziale IV księgi wieczystej o numerze KW [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego oraz przedawnieniem zobowiązania; 3) przesłanie zgody, o której mowa w pkt. 2 powyżej, przesyłką pocztową na adres pełnomocnika Wnioskodawcy. Naczelnik w odpowiedzi na złożony wniosek nie wydał decyzji merytorycznej, czego wprost wymaga art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021r., poz. 1540, dalej: "O.p"), a jedynie w piśmie wystosowanym do Skarżącego zajął stanowisko, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący podkreślił, że przepis art. 139 O.p. określa termin na wydanie decyzji, która wydana być powinna bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Biorąc pod uwagę, że od marca 2021 roku minął ponad rok - w sposób oczywisty powyższe terminy nie zostały zachowane. Organ nie zadośćuczynił również obowiązkowi z art. 140 O.p. i nie zawiadomił strony o niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie. Jednocześnie, brak wydania decyzji w sprawie uniemożliwia stronie odwołanie się od stanowiska Organu, które w oczywisty sposób pozostaje błędne. Samo jedynie przedstawienie swojego stanowiska przez Organ w postaci "zwykłego" pisma, nie może być uznane za załatwienie sprawy w sposób, który przewidują przepisy prawa. Terminy załatwienia sprawy wynikające z ww. przepisów zostały przekroczone w związku z czym zasadne jest stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, o której mowa w przepisach prawa. W odpowiedzi na skargę Naczelnik wniósł o jej oddalenie, wywodząc w obszernym uzasadnieniu, że żaden akt administracyjny w sprawie nie został przez Naczelnika wydany, bo nie ma ku temu podstaw prawnych. Naczelnik podkreślił, że wpis hipoteki przymusowej dokonywany jest na wniosek organu podatkowego przez sąd rejonowy, na podstawie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a sprawy z zakresu hipotek i ksiąg wieczystych należą do właściwości sądów powszechnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi obowiązkiem Sądu jest zbadanie jej dopuszczalności obejmujące m.in. sprawdzenie, czy przedmiot skargi podlega kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej określanej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z przytoczonych przepisów oraz pozostałych regulacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że nie każda działalność organów administracji publicznej podlega kontroli sądu administracyjnego, a skarga na bezczynność jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia, akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Oznacza to również, że nie każda forma działania (zaniechania) organu może być poddana merytorycznej ocenie w ramach wniesionej skargi na bezczynność. Wyjaśnić należy, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują również możliwość kwestionowania bezczynność organu polegającą na braku wydania postanowienia (art. 3 § 2 pkt 3 i 4 p.p.s.a.), w tym również tych, które winny być wydane w toku postępowania jurysdykcyjnego. Nie wszystkie jednak zaniechania organu w wydaniu postanowienia dają podstawę do samoistnego ich zaskarżenia (szerzej: R. Suwaj "Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej", wyd. z 2014 r., s. 175 i nast.). W złożonej skardze na bezczynność Skarżący zarzucił organowi brak wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie jego wniosku z dnia 30 marca 2021 r. dot. wyrażenia zgody na wykreślenie hipotek przymusowych na rzecz Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni. W tym miejscu należy wskazać, że hipoteka przymusowa powstaje przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej (art. 35 § 1 O.p.). Wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej dokonuje właściwy sąd rejonowy na wniosek organu podatkowego (art. 35 § 3 O.p.). Skutkuje to tym, że w sprawie wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej prowadzone jest postępowanie sądowe (przed sądem powszechnym - wieczystoksięgowym), a nie postępowanie podatkowe. Zgodnie z art. 4 i art. 100 ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2016 r. poz. 790 ze zm.; dalej: "K.w.h."), wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą co do zasady wygaśnięcie hipoteki. W razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Wpis potrzebny do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami (art. 31 ust. 2 K.w.h.). Takim dokumentem może być zaświadczenie organu podatkowego (wierzyciela), w którym np. stwierdzi, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasła wskutek zapłaty. Jednak w przypadku gdy, z dostępnych organowi danych wynika, że wierzytelność ta nadal istnieje, a zatem zabezpieczenie wierzytelności nadal trwa, organ nie może zaświadczyć, że wpis taki jest błędny, a hipoteka powinna być wykreślona. Po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 K.w.h.). Wierzyciel hipoteczny, w tym wierzyciel publicznoprawny, w takiej sprawie występuje jako strona postępowania pozbawiona atrybutów władczych (por. wyrok. Sądu Najwyższego z 16 listopada 1998 r., I CKN 885/97 – publ. ONS z 1999, Nr 4, poz. 84). Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażane w orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym, a zatem nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej (m.in. w wyrokach: WSA Lublinie z 9 września 2016 r., I SA/Lu 160/16; WSA w Olsztynie z 17 października 2017 r., I SA/Ol 578/17; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 grudnia 2017 r., I SA/Go 400/17; WSA w Łodzi z 22 maja 2018 r., III SA/Łd 231/18; WSA w Gliwicach z 29 września 2018 r., I SA/Gl 823/18; WSA w Rzeszowie z 17 września 2019 r., I SA/Rz 361/19). Cywilny charakter sprawy o wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza przyjęcie, że wyrażenie zgody lub odmowa wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki wymaga od organu podatkowego wydania decyzji, czy też wydania innego aktu administracyjnego. Wniosek dłużnika w tym zakresie nie wszczyna postępowania administracyjnego, bowiem nie wymaga załatwienia w drodze władczego, jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej. Natomiast podnoszona przez Skarżącego kwestia upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinna być brana pod uwagę w trakcie postępowania podatkowego dotyczącego określenia wysokości zaległości podatkowej, ewentualnie w postępowaniu egzekucyjnym, w którym może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia tego postępowania lub umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.). Powyższe argumenty prowadzą do konkluzji, że złożona skarga była niedopuszczalna, co skutkowało koniecznością jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu wpisu orzeczono stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.