I SAB/Gd 4/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 14 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie skargi na przewlekle prowadzone postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacania należnych składek za grudzień 2024 r. 1. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. Pismem z dnia 11 listopada 2024 r. J. B. (dalej: płatnik, Skarżący), jak płatnik składek, złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS lub organ rentowy) wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za grudzień 2024 r. W dniu 13 grudnia 2024 r. ZUS poinformował płatnika składek o prowadzonym postępowaniu. Pismem z dnia 3 lutego 2025 r. płatnik wezwał ZUS do wydania decyzji, mogącej być przedmiotem zaskarżenia do sądu, zarzucając przewlekłość postępowania. W dniu 26 lutego 2025 r. ZUS przedmiotowe pismo wraz z odpowiedzią na skargę przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W odpowiedzi na skargę ZUS wskazał, że pismem z dnia 18 lutego 2025 r. poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania oraz zaspokojeniu roszczenia skarżącego poprzez zwolnienie z opłacania należnych składek za grudzień 2024 r. na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Powołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt II SAB/Ke 6/24 w przedmiocie definicji bezczynności, ZUS wyjaśnił, że w niniejszej sprawie organ rentowy nie dysponował oprogramowaniem systemowym umożliwiającym rozpatrzenie wniosków dla podmiotów prowadzących działalność w sektorze produkcji podstawowej produktów rybołówstwa i akwakultury. W momencie, w którym zostało udostępnione oprogramowanie, możliwe było podjęcie działań, celem zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek, co organ uczynił niezwłocznie. Wobec powyższego, w opinii ZUS, nie ma podstaw do twierdzenia o bezczynności organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z uwagi na rozpoznanie wniosku skarżącego w dniu 18 lutego 2025 r. uznać należy, że przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Stosownie zaś do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1- 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku. Zgodnie z art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4 a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). W rozważanej sprawie Skarżący upatrywał przewlekłości postępowania ZUS w braku rozpoznania jego wniosku z dnia 11 listopada 2024 r. W ocenie Sądu ZUS dopuścił się przewlekłości postępowania, albowiem przedmiotowe postępowanie prowadzone było dłużej niż jest to niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 37 § 1 K.p.a.). Działanie organu było nieefektywne: dopiero po miesiącu tj. w dniu 13 grudnia 2024 r. ZUS jedynie zawiadomił Skarżącego o prowadzonym postępowaniu, nie informując jednocześnie ani o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., stosownie do treści art. 36 K.p.a., ani nie wskazując terminu, w którym sprawa zostanie załatwiona. W okresie do dnia 18 lutego 2025 r., kiedy to faktycznie ZUS rozpoznał wniosek Skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania wskazanych składek za grudzień 2024 r. ZUS nie podjął jakichkolwiek działań. Należy podkreślić, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Organ administracji powinien zatem prowadzić postępowanie w sposób sprawny, bez nieuzasadnionego wstrzymywania i przewlekania czynności procesowych, tak by zakończenie postępowania nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że art. 35 § 1 k.p.a. należy rozumieć jako wskazówkę, by określone w nim terminy załatwienia sprawy traktować jako terminy maksymalne. Należy też mieć na uwadze, że wobec zróżnicowania przez ustawodawcę terminów załatwienia sprawy ze względu na stopień jej skomplikowania, nie każde ich przekroczenie przez organ oznacza, że pozostaje on w bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Konieczne jest bowiem poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i przede wszystkim faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ, a także postawy stron. Przy czym nie ulega wątpliwości, że nawet w sprawach o skomplikowanym charakterze organ winien działać wnikliwie i szybko. (wyrok NSA z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 3021/17, dostępne w CBOSA). Zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu, organ nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy, organ rentowy jak wyżej wskazano, jedynie pismem z dnia 13 grudnia 2024 r. poinformował Skarżącego o prowadzonym postępowaniu i do dnia 18 lutego 2025 r. organ nie podjął żadnych działań aby sprawę zakończyć w rozsądnym terminie. Wobec powyższego na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że ZUS prowadził postępowanie przewlekle. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sytuacja procesowa w tej sprawie ukształtowała się bowiem w ten sposób, że po wniesieniu skargi do Sądu w dniu 3 lutego 2025 r. organ rentowy w dniu 18 lutego 2025 r. poinformował Skarżącego o pozytywnym rozpoznaniu wniosku z dnia 11 listopada 2024 r. w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania wskazanych składek za grudzień 2024 r. W związku z pozytywnym rozpoznaniem wniosku Skarżącego koniecznym było umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, o czym Sąd orzekł w punkcie 2. wyroku. Z tych przyczyn na mocy wskazanych wyżej przepisów, Sąd orzekł jak w wyroku.