I SO/Gd 1/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku o wymierzenie Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego grzywny z powodu niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 327/11 postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SO/Gd 1/13 UZASADNIENIE M. W. wnioskiem z 21 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rolnikiem, ale nie osiąga dochodów z gospodarstwa rolnego, posiada mieszkanie o powierzchni 30,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Do wniosku dołączyła kopie: (1) dwóch faktur za energię elektryczną za okres od listopada 2012 r. do kwietnia 2013 r. na łączną kwotę 548,50 zł, (2) faktury za wodę i ścieki za okres od 3 września do 5 grudnia 2012 r. na kwotę 210,47 zł, (3) faktury z 16 października 2012 r. za kontrolę w procesie certyfikacji w ekologicznym gospodarstwie rolnym na kwotę 880 zł wraz z wezwaniem do zapłaty z 3 stycznia 2013 r. i ostrzeżeniem ostatecznym z 15 stycznia 2013 r., (4) faktury za gaz za okres od 9 października do 6 grudnia 2012 r. na kwotę 1.741,45 zł wystawionej na rzecz M. W. oraz wezwania do zapłaty z 8 listopada 2012 r. kwoty 792,03 zł skierowanego do M. W., (5) decyzji ustalającej wysokość podatku rolnego na rok 2012 w kwocie 483 zł, (6) pisma KRUS z 3 stycznia 2013 r. o zadłużeniu z tytułu składek na ubezpieczenie w łącznej kwocie 3.507 zł (wraz z odsetkami za zwłokę), (7) tytułu wykonawczego wystawionego przez naczelnika urzędu skarbowego 11 czerwca 2012 r. na kwotę 43.468,50 zł (wraz z odsetkami), (8) zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zajęciu prawa majątkowego z 5 listopada 2012 r. na kwotę 450,43 zł (wraz z odsetkami), (9) zaświadczenia [...] z 31 maja 2012 r. o braku obrotów na rachunku skarżącej w okresie od 23 lutego do 31 maja 2012 r. i zerowym stanie salda, (10) pisma naczelnika urzędu skarbowego z 4 czerwca 2012 r. o nieprowadzeniu przez skarżącą działalności gospodarczej i nieskładaniu zeznań podatkowych za lata 2010-2011. Dodatkowo skarżąca w piśmie załączonym do wniosku wyjaśniła, że 25 stycznia 2013 r. na jej rachunek bankowy wpłynęła kwota 9.541,52 zł z tytułu przyznanych płatności rolnych za rok 2012, którą w całości przeznaczyła na spłatę części zadłużenia, zakup żywności i opłatę rachunków za media. Wskazała, że nie otrzymała jeszcze płatności obszarowej za 2012 r., jednak przyznaną z tego tytułu kwotę w całości przeznaczy na pokrycie swoich zobowiązań, w tym wobec osób prywatnych. Oświadczyła także, że wraz z matką posiada wspólne rachunki bankowe (osobisty i oszczędnościowy) w [...], których salda, w związku z zajęciem egzekucyjnym, są ujemne i wynoszą 450,43 zł i 551,79 zł. Podała, że posiada samochód. Postanowieniem z 23 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca uchyliła się od przedłożenia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby w szczególności na weryfikację danych dotyczących stanu rodzinnego, uzyskiwanych przez nią dochodów, posiadanych przez nią składników majątku, tj. środków pieniężnych na rachunkach bankowych i określenia wartości posiadanego samochodu, kwoty posiadanych zobowiązań wobec osób prywatnych, jak również – wobec stwierdzenia, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką – źródeł i wysokości dochodów i oszczędności, jakimi dysponuje matka skarżącej. Nadesłała jedynie pismo, w którym wskazała, że wnosi o ustanowienie adwokata w osobie Ł. S. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca we wniosku przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma ona możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie (powołała i udokumentowała przy wniosku jedynie te okoliczności, które potwierdzać miały trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje, tj. brak źródeł i środków utrzymania, wysokość ponoszonych wydatków, stan zadłużenia, prowadzoną egzekucję, brak środków na jednym z posiadanych rachunków bankowych w roku ubiegłym), a jednocześnie, pomimo nałożonego na nią zobowiązania, zaniechała udokumentowania wskazanych w nim okoliczności, co skutkowało uznaniem oświadczenia skarżącej za niewiarygodne oraz za budzące uzasadnione wątpliwości. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jej ocenie podniesione we wniosku okoliczności winny zostać rozpoznane na jej korzyść, a ocena dokonana przez referendarza sądowego wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów i jest zupełnie chybiona, w szczególności zaprzecza ustaleniom, że zaniechanie przedstawienia dodatkowych dokumentów było celowe. Podkreśliła, że orzekający błędnie wywiódł, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką, co potwierdzać miała przedstawiona faktura za gaz, która została wystawiona na rzecz jej matki. Wyjaśniła, że zmiana odbiorcy wiąże się z koniecznością osobistego stawiennictwa w gazowni, na co nie ma czasu. Skarżąca zwróciła uwagę, że w wielu innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem przyznane jej zostało prawo pomocy w zakresie całkowitym. Wskazała przy tym, że jej sytuacja finansowa ulega wyłącznie pogorszeniu, otrzymywane płatności rolne przeznacza na spłatę zadłużenia wobec osób prywatnych; środki z tego tytułu wydatkowała wyłącznie na zaspokojenie swoich bieżących potrzeb (opłaty za media, zakup żywności). Skarżąca zaznaczyła, że na skutek prowadzenia wielu sporów z organami administracji samorządowej i KRUS jest w złym stanie psychicznym. Końcowo za niezasadne uznała nałożenie na nią obowiązku przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, gdy bank nie sporządza tego rodzaju dokumentów. Do sprzeciwu nie załączyła żadnych dodatkowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające, a także budziło uzasadnione wątpliwości (skarżąca podała bowiem, że nie uzyskuje dochodów a jednocześnie ponosi wydatki, prowadząc przy tym samodzielnie gospodarstwo domowe) – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej matkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; (2) dokumentu, z którego wynikałaby wysokość i źródło osiąganych przez matkę skarżącej miesięcznych dochodów (w kwotach brutto i netto); (3) oświadczenia w przedmiocie posiadanego przez skarżącą samochodu (podania marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (4) oświadczenia w przedmiocie stanu zadłużenia skarżącej wobec osób prywatnych. Jednocześnie skarżąca została poinformowana o skutkach niezastosowania się do treści wezwania, które będzie skutkować rozpoznaniem wniosku o posiadane dokumenty. Skarżąca nie przedstawiła żadnego z wymaganych dokumentów. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżąca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie przedłożyła ona wszystkich dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego przez nią wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych. Dołączone do wniosku dokumenty w konfrontacji ze złożonymi przez skarżącą oświadczeniami okazały się być bowiem niewystarczające; nie odzwierciedlały one wszystkich istotnych aktualnych danych dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, które należy wziąć pod uwagę dokonując oceny jej kondycji finansowej w świetle przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Nie sposób również zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącej, że wszelkie powstałe wątpliwości, co do jej aktualnej kondycji finansowej należy rozpoznać na jej korzyść, czyli uznać w całości żądanie skarżącej za zasadne. Wyjaśnić należy skarżącej, że w przypadku powzięcia wątpliwości, czy też uznania oświadczenia wnioskodawcy za niewystarczające ustawodawca, w art. 255 P.p.s.a., umożliwił orzekającemu wyjaśnienie wątpliwości i weryfikację przedstawianych przez wnioskodawcę danych poprzez wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia, czy też przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Przepis ten stanowi bowiem, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka też sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przypomnieć należy skarżącej, że w składanych dotychczas wnioskach o przyznanie prawa pomocy, tj. od roku 2007 do końca roku 2012 konsekwentnie podawała ona, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką (I SA/Gd 880/07, I SA/Gd 770/08, I SA/Gd 327/11, I SA/Gd 670/11, I SA/Gd 727/11, II SAB/Gd 30/12, II SA/Gd173/12, II SO/Gd 17-18/12, II SA/Gd 497-498/12, II SAB/Gd 92/12, II SAB/Gd 75-76/12); informacja ta znana jest Sądowi z urzędu. W sytuacji zatem, gdy w roku 2013 skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i jednocześnie nie osiąga dochodów, nie posiada środków finansowych, a przedstawia dowody potwierdzające ponoszenie wydatków, w tym fakturę za gaz, na której jako odbiorcę wskazano jej matkę, jak również składa oświadczenie, że posiada z matką wspólne rachunki bankowe, to tę kwestię należało jednoznacznie wyjaśnić. Istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z zakupem wyżywienia, środków czystości, czy eksploatacją lokalu, w którym się zamieszkuje (w tym uiszczaniem opłat za media). Wprawdzie skarżąca podała, że korzysta z pomocy finansowej osób prywatnych i pożycza od nich środki, które wydatkuje na bieżące utrzymanie, a następnie zadłużenie reguluje ze środków przyznanych płatności rolnych, to jednak żadnego dowodu okoliczność tę potwierdzającego nie przedłożyła; uchyliła się od podania stanu zadłużenia z tego tytułu. Zauważyć należy, że skarżąca uchyliła się także od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie i faktycznie dysponuje. Pomimo nałożonego na nią zobowiązania nie przedstawiła wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Nie można przy tym pominąć, że skarżąca otrzymuje płatności rolne, a te, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, przekazywane są wyłącznie na rachunek bankowy beneficjenta. Historia zapisów operacji dokonanych na rachunkach bankowych skarżącej pozwoliłaby zweryfikować powoływane przez nią okoliczności. Sąd wyjaśnia przy tym skarżącej, że w przypadku posiadania rachunków internetowych (a tego rodzaju rachunki prowadzi dla swoich klientów [...]) wydruk z takiego rachunku zastępuje wyciąg sporządzony przez bank. Nadto, brak jest podstaw do przyjęcia, że bank odmówiłby skarżącej sporządzenia wymaganych wyciągów z kont, gdyby z takim wnioskiem wystąpiła. W konsekwencji powyższe postępowanie skarżącej, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego faktycznej kondycji finansowej, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W tym stanie sprawy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów (w tym oświadczeń) pozwalających ocenić zasadność złożonego wniosku nie można przyjąć, że skarżąca dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie skarżącej nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Raz jeszcze podkreślić trzeba, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów źródłowych, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już wskazano rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Okoliczność przyznania skarżącej prawa pomocy w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem z inicjatywy skarżącej, z przyczyn o których mowa powyżej, pozostaje bez wpływu na ocenę podjętą przez Sąd w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.