I SO/Gd 6/17

Dnia 28 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. W. K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 24 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 15 lutego 2017 r. Nr [...], [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 20 marca 2017 r. skarżąca L. W. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej z powodu długotrwałego leczenia za granicą, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wierzytelności, jej majątek stanowią: nieruchomość rolna o obszarze 3,5 ha (zabudowana budynkiem) o wartości 990.000 zł, mieszkanie o powierzchni 68 m2 i wartości 300.000 zł oraz samochód osobowy (rok produkcji 2007) o wartości 6.000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, iż ponosi miesięcznie koszty leczenia w wysokości około 18.000 zł oraz koszty utrzymania w wysokości około 3.000 zł oraz że zaciągnęła pożyczkę w kwocie 120.000 euro na wydatki związane z leczeniem i utrzymaniem. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że wobec nie przedłożenia wymaganych dokumentów, skarżąca uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącej w tym zakresie stanowi, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia, w ustawowym terminie strona wniosła sprzeciw wskazując, że w pierwotnym wniosku wskazała na brak dochodów oraz bardzo duże wydatki na leczenie onkologiczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy przy tym podkreślić, że sam fakt złożenia oświadczenia na urzędowym formularzu PPF nie zawsze może okazać się wystarczający do oceny stanu majątkowego i rodzinnego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje referendarzowi art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 p.p.s.a. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały przez referendarza sądowego z uwagi na to, iż zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie majątkowe skarżącej zostało uznane za niewystarczające do pełnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jej interesie leży bowiem przedstawienie pełnych informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na to wezwanie oznacza, że skarżąca nie wykazała wystąpienia w jej sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od wnioskodawczyni informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była pełna ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie udokumentowała w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, czym pozbawiła referendarza możliwości wnikliwej oceny, a w konsekwencji przyznania jej prawa pomocy. Brak odpowiedzi na wezwanie referendarza oznacza, że nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, Nr 4, poz. 79). Fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15). Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.