II SA/Gd 1002/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: sędzia NSA Zdzisław Kostka, , , po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 26 czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1/ stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia 2/ zasądza od Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na rzecz skarżącej K. W. 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3/ stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, działając jako organ egzekucyjny, wszczął przeciwko skarżącej K. W. egzekucję należności pieniężnej z tytułu opłat za użytkowanie kwatery na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 6 maja 2003 r. wystawionego przez Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (wierzyciela). Skarżąca w piśmie z dnia 18 maja 2003 r. zakwestionowała istnienie egzekwowanej należności. Twierdziła bowiem, że z tytułu opłat za kwaterę ma nadpłatę. Pismo to zostało przez organ egzekucyjny uznane za zarzuty. W związku z tym organ egzekucyjny pismem z dnia 22 maja 2003 r. zwrócił się do wierzyciela (Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej) o przedstawienie stanowiska w trybie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wierzyciel postanowieniem z dnia 27 maja 2003 r. nr [...] uznał zarzuty za bezzasadne. Skarżąca postanowienie wierzyciela otrzymała, jak zostało to zaznaczone na tymże postanowieniu, w dniu 10 czerwca 2003 r. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 11 czerwca 2003 r. nr [...], powołując się na postanowienie wierzyciela z dnia 27 maja 2003 r., uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione i utrzymał w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Jako podstawę prawną postanowienia organ egzekucyjny powołał art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 123 § 1 i art. 105 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu zaś stwierdził m.in., że skarżąca "przyjęła do wiadomości postanowienie wierzyciela, nie wnosząc w terminie prawnym zażalenia". Pouczając o środkach zaskarżenia organ administracji stwierdził, że postanowienie jest ostateczne i służy na nie skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 11 czerwca 2003 r. skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, która została zarejestrowana pod sygnaturą 3II SA/Gd 962/03. Pismem z dnia 15 czerwca 2003 r. skarżąca w dniu 17 czerwca 2003 r. wniosła zażalenie na postanowienie wierzyciela z dnia 27 maja 2003 r. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2003 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, stwierdzając, że działa jako organ egzekucyjny na podstawie art. 19 § 7 i art. 34 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz jako organ odwoławczy na podstawie art. 127 k.p.a. uchylił postanowienie z dnia 11 czerwca 2003 r., uznał zarzuty skarżącej za niezasadne i utrzymał w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Uzasadniając postanowienie organ administracji stwierdził, że postanowienie wierzyciela z dnia 27 maja 2003 r. otrzymał w dniu 30 maja 2003 r. i "w związku z upływem 12 dniowego terminu od otrzymania postanowienia wierzyciela w sprawie i brakiem odwołania ze strony zobowiązanej" wydał postanowienie z dnia 11 czerwca 2003 r. Dalej organ administracji stwierdził, że postanowienie wierzyciela zostało skarżącej doręczone w dniu 10 czerwca 2003 r. i w dniu 17 czerwca 2003 r. wpłynęło jej zażalenie na to postanowienie. Postanowienie z dnia 26 czerwca 2003 r. skarżąca zaskarżyła skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kwestionowała istnienie egzekwowanej należności. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Organ administracji wyjaśnił przy tym, że zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 czerwca 2003 r. "oddalił" zażalenie skarżącej. Z odpowiedzi na skargę wynikało też, że uchylenie zaskarżonym postanowieniem swego postanowienia z dnia 11 czerwca 2003 r. organ administracji uzasadniał "przywróceniem terminu". Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga skarżącej, aczkolwiek nie z powodów w niej podanych, jest zasadna. Podejmując postanowienie z dnia 11 czerwca 2003 r. Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej działał jako organ egzekucyjny pierwszej instancji. Postanowienie to zostało bowiem wydane w sprawie zarzutów skarżącej i w związku z tym jest postanowieniem, o którym mowa w art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.). Na postanowienie w sprawie zarzutów służy zaś, jak wynika z art. 34 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zażalenie do organu wyższej instancji. W niniejszej sprawie organem wyższej instancji był Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2002 r. nr 42, poz. 368 ze zm.) organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów o postępowaniu administracyjnym w stosunku do dyrektorów oddziałów rejonowych Wojskowej Agencji Mieszkaniowej jest Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, zaś w myśl art. 23 § 1 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sprawujący nadzór nad egzekucją administracyjną organ wyższego stopnia jest organem odwoławczym dla postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne. Z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku rozpoznaje organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. W niniejszej sprawie postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela to postanowienie Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 maja 2003 r. Na to postanowienie służyło, zgodnie z art. 34 § 2 i art. 23 § 1 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 13 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, zażalenie do Dyrektora Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Zażalenie takie zostało wniesione w dniu 17 czerwca 2003 r. Podejmując postanowienie z dnia 26 czerwca 2003 r. Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stwierdził, że działa także jako organ odwoławczy. Skoro w sprawie zostało złożone tylko jedno zażalenie (na postanowienie z dnia 11 czerwca 2003 r. zażalenie nie zostało wniesione, zresztą w pouczeniu w tym postanowieniu możliwości wniesienia zażalenia nie przewidziano), to nie powinno ulegać wątpliwości, że działając jako organ odwoławczy Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej rozpoznał postanowieniem z dnia 26 czerwca 2003 r. zażalenie na postanowienie Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 maja 2003 r. (Wskazuje także na to treść odpowiedzi na skargę.) Jednakże treść rozstrzygnięcia postanowienia z dnia 26 czerwca 2003 r. w żaden sposób tego nie wyraża. Wyrazem rozpoznania zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 maja 2003 r. winno być utrzymanie tego postanowienia w mocy albo jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji bądź umorzenie postępowania organu pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Tymczasem treść postanowienia Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 26 czerwca 2003 r. wskazuje, z wyjątkiem punktu pierwszego, który nie ma żadnej podstawy, że postanowienie to jest w istocie postanowieniem w sprawie zarzutów, co zresztą byłoby zgodne ze stwierdzeniem w nim zawartym, że organ administracji działa też jako organ egzekucyjny. Przy takim zaś założeniu postanowieniem tym naruszono art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż w sprawie zarzutów orzeczono bez ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Zasadniczym zatem błędem Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, który doprowadził do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, było połączenie w jednym akcie rozpoznania zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 maja 2003 r. z rozpoznaniem zarzutów. Organ administracji powinien był odrębnym postanowieniem rozpoznać zażalenie na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, co spowodowałoby, że postanowienie to stałoby się ostateczne, i następnie dysponując już ostatecznym postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela, kolejnym postanowieniem powinien był rozpoznać zarzuty skarżącej. Wydanie dwóch odrębnych aktów było tym bardziej zasadne, że jeden z nich był aktem organu drugiej instancji, zaś drugi aktem organu pierwszej instancji. Jak to bowiem zostało już wskazane, na postanowienie w sprawie zarzutów służy w niniejszej sprawie zażalenie do Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego (obecnie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) służyła zaś na postanowienie, którym rozpoznano zażalenie na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela (co zresztą skłoniło Sąd do przyjęcia, że w tej sprawie został wyczerpany środek zaskarżenia). Jak już zaznaczono, na postanowienie Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 11 czerwca 2003 r. nie zostało wniesione zażalenie. W tej sytuacji uchylenie tego postanowienia postanowieniem z dnia 26 czerwca 2003 r. jest pozbawione podstawy prawnej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że postanowienie z dnia 26 czerwca 2003 r. Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej rażąco narusza prawo, a nadto w części jest pozbawione podstawy prawnej. Rażące naruszenie prawa dotyczy art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez pominięcie rozstrzygnięcia przewidzianego w tym przepisie mimo rozpoznania zażalenia oraz art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez rozpoznanie zarzutów mimo braku ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Brak podstawy prawnej dotyczy rozstrzygnięcia o uchyleniu przez organ administracji własnego postanowienia z dnia 11 czerwca 2003 r., gdyż nie zachodzą okoliczności, które wyjątkowo dopuszczają takie rozstrzygnięcie (np. art. 132, art. 151 § 1 pkt 1, art. 154, czy art. 155 p.a.). W tej sytuacji istnieją podstawy do uwzględnienia skargi w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji na mocy powołanego przepisu Sąd stwierdził nieważność postanowienia Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 26 czerwca 2003 r. Jeżeli chodzi o zarzuty skargi, a więc kwestionowanie istnienia egzekwowanego obowiązku, to stwierdzić należy, że kwestia ta nie została w postępowaniu administracyjnym ostatecznie rozstrzygnięta. Jest bowiem ona przedmiotem zarzutów, o których Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej forzekł jako organ pierwszej instancji. Obecnie po stwierdzeniu nieważności postanowienia z dnia 26 czerwca 2003 r., uchylone nim postanowienie z dnia 11 czerwca 2003 r. ponownie będzie obowiązywało i skarżąca może na nie wnieść zażalenie do Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Podkreślić w tym miejscu należy, że zawarte w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2003 r. pouczeniu o skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wadliwe. W związku z tym skarżąca winna w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego uzasadnienia złożyć zażalenie na postanowienie z dnia 11 czerwca 2003 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Wobec tego, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadą nieważności, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wobec uwzględnienia skargi Sąd na mocy art. 200 i art. 210 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził zwrot kosztów od organu administracji na rzecz skarżącej. Nadto wobec uwzględnienia skargi na mocy art. 152 powołanej ustawy stwierdzono, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane.