II SA/Gd 1022/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2000 r. sprawy ze skargi Włodzimierza Ś. na decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w E. z dnia 22 kwietnia 1998 r. (...) w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w M. z dnia 23 lutego 1998 r. (...). Zaskarżoną decyzja Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w E. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w M. z dnia 23 lutego 1998 r. (...), którą Włodzimierzowi Ś. przyznano zasiłek przedemerytalny w podstawowej wysokości /art. 37j ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm. - dalej ustawa o bezrobociu/. Organ odwoławczy w motywach swej decyzji obok przytoczenia bezspornych w sprawie i udokumentowanych okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku przedemerytalnego /art. 37j ust. 1 pkt 2 bezrobotny legitymował się stażem pracy przekraczającym 30 lat, w tym ponad 25 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach/, jednocześnie stwierdzał, iż brak jest podstaw do przyznania zasiłku w podwyższonej wysokości z przyczyn mieszczących się w ust. 5 tego artykułu. Decydować o tym miał sposób rozwiązania przez ostatniego stosunku pracy przez bezrobotnego. Został on rozwiązany w trybie art. 55 par. 1[1] Kodeksu pracy, a nie w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19 ze zm./. Włodzimierz Ś. skargę do sądu administracyjnego, podobnie jak wcześniejsze odwołanie, oparł na zarzucie naruszenia art. 37j ust. 5 ustawy o bezrobociu. Twierdził bowiem, że okoliczności faktyczne mające towarzyszyć rozwiązaniu przez niego ostatniego stosunku pracy mieściły się w tezie tego przepisu. Ostatnim pracodawcą skarżącego były Zakłady Mięsne T. - Spółka z o.o. w T. Pracodawca wobec trudności ekonomicznych w jakich się znalazł, jesienią 1997 r. zaprzestał wypłacania pracownikom wynagrodzeń. Z tej przyczyny skarżący w trybie art. 55 par. 1[1] Kodeksu pracy rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia z dniem 19 lutego 1998 r. W tym samym miesiącu, tak samo miało rozwiązać umowy o pracę co najmniej 100 innych pracowników. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Uzasadnienie żądania z odpowiedzi sprowadzało się do powtórzenia podstaw zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wykładnia art. 37j ust. 5 ustawy o bezrobociu jaką prezentowały organy obu instancji nie wytrzymuje krytyki przy zastosowaniu każdej reguły interpretacyjnej. Można tylko przypuszczać, iż była ona skutkiem pozostawania w świadomości odmiennych regulacji w tym przedmiocie w uprzednio obowiązującej ustawie z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457 ze zm./. Stosując zatem wykładnię historyczną i zakładając racjonalność działań ustawodawcy, zwrócić należy uwagę na art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 25 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu. Przepisy te stanowiąc o preferencyjnym traktowaniu osób, które stały się bezrobotnymi na skutek tzw. zwolnień grupowych, wyraźnie odwoływały się do ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r, o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy (...). Obecnie obowiązująca ustawa tego nie robi. I przyjąć trzeba, iż obecnie użyte sformułowanie "z przyczyn dotyczących zakładu pracy" było zmianą zamierzoną i celową. Przypadki takie na jakie powołuje się skarżący występują nagminnie. Często bowiem sytuacja ekonomiczna zakładów pracy jest tak zła, że nie mogą one podołać obowiązkom, o których stanowią przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy (...). Wówczas wybierają one zupełną bezczynność łącznie z zaprzestaniem wykonywania wobec pracowników podstawowego obowiązku pracodawcy, a mianowicie wypacania wynagrodzeń. Zagadnienie bezprawności takich zaniechań, choćby poprzez przepis art. 282 Kodeksu pracy jest oczywiste. Dla potrzeb wykładni art. 37j ust. 5 ustawy o bezrobociu jest ono jednak bezprzedmiotowe. Przepis ten bowiem chroni interesy szczególnej grupy bezrobotnych i z jego punktu widzenia- nieistotną rzeczą są okoliczności jakie doprowadziły pracodawcę do niewypłacalności oraz ewentualna odpowiedzialność karna i cywilna osób odpowiedzialnych za ten stan. Nieistotną rzeczą będzie też aktywność pracowników w dochodzeniu roszczeń przeciwko pracodawcy lub w zakresie inicjowania postępowanie upadłościowego. Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić trzeba, że zawyżająca wykładnia jaka legła u podstaw zaskarżonej decyzji sprzeczna jest zarówno z językowym brzmieniem przepisu jak i jego celem. Pojęcie "z przyczyn dotyczących zakładu pracy" z art. 37j ust. 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie jest tożsame z rozwiązaniem stosunku pracy w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (...). W pojęciu tym mieszczą się wszystkie przypadki, w których rozwiązanie stosunku pracy z daną osobą i zmniejszenie zatrudnienia w rozmiarach określonych w tym przepisie, nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracowników i zaistniałych wyłącznie po stronie zakładu pracy. Najbardziej reprezentatywnym przykładem takiego stanu rzeczy będzie niewypłacalność pracodawcy na skutek której zaprzestaje się wypłaty wynagrodzeń, a pracownicy masowo, na zasadzie art. 55 par. 1[1] Kp rozwiązuję umowy o pracę bez wypowiedzenia. Przedstawiona wykładnia, choć wiążąca dla organu, który ponownie będzie reprezentował sprawę /art. 30 ustawy o NSA/, nie daje jeszcze podstaw do wydania decyzji uwzględniającej żądanie skarżącego. Będzie to uzależnione od ustaleń faktycznych, wyjaśnić bowiem trzeba czy w takim samym trybie i z tych samych przyczyn rozwiązaniu umowy o pracę przez skarżącego, towarzyszyły rozwiązania dokonane przez innych pracowników i w wyniku nich nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia w rozmiarach określonych w art. 37j ust. 5 ustawy o bezrobociu. Z powyższych względów zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono jak w sentencji wyroku.