II SA/Gd 106/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi oraz D. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 listopada 2009 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania A. G. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. A. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, ma na utrzymaniu jedną córkę. Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia małżonków ze stosunków pracy w łącznej wysokości 3 262 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 7,2 ha. Małżonkowie zamieszkują w mieszkaniu czynszowym, którego koszty utrzymania są, wedle oświadczenia, bardzo wysokie. Poza powyższym, wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności, przedmiotów wartościowych, ani nieruchomości. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącej i członków jej rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 26 marca 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 1 kwietnia 2010 r.), wezwano skarżącą do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich sześciu miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - zaświadczenia od pracodawcy o wysokości dochodów (brutto i netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy, uzyskiwanych przez wnioskodawców, - oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawczyni lub jej mężowi dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawców miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżących pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Wezwanie powyższe wnioskodawczyni odebrała w dniu 1 kwietnia 2010 r. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawczyni nadesłała do sądu kserokopie wyciągów z konta wspólnego małżonków. Z jego treści wynika, że co miesiąc na konto wpływają wynagrodzenia małżonków w kwocie ponad 1 600 zł oraz 1 320,43 zł, w dniu 1 grudnia 2009 r. wpłynęła kwota 1 040,16 zł oraz w dniu 17 grudnia 2009 r. - 2 717,57 zł - z tytułu dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Małżonkowie spłacają również kredyt, którego rata miesięczna wynosi 194,94 zł. W piśmie z 8 kwietnia 2010 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że z przekazanej przez Agencję Restrukturyzacji Rolnictwa kwoty 1040,16 zł należy odjąć 306, 24 zł, gdyż została ona pobrana nienależnie. Jeśli chodzi o koszty utrzymania mieszkania, wskazano, że z tytułu czynszu (wraz z wodą, wywozem nieczystości) małżonkowie płacą 343,46 zł, za ogrzewanie – około 1 000 zł (nie wskazano za jaki okres), za energię – 118 zł za nieruchomość w N.K. (nie wskazano za jaki okres) oraz 434,04 za lokal w G. (również nie wskazano, za jaki okres). Skarżąca posiada samochód osobowy marki [...] z 1984 r., wartości około 500 zł, zaś jej małżonek – [...], rok produkcji 1999, o wartości rynkowej – 9 000 zł. Z treści pism skarżących wynika, że ponoszą koszty dojazdów do pracy w łącznej wysokości miesięcznej – 141,10 zł. Dojeżdżają również do swojej nieruchomości rolnej w N. K., na co wydają około 400 zł miesięcznie. Wskazać należy, iż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z uwagi na okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniu skarżącej oraz w dołączonych dokumentach źródłowych, wskazujące na wysokość dochodów wnioskodawczyni i jej męża, kwoty ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania, w tym kosztów jego ogrzewania oraz spłatę pożyczki w miesięcznych ratach (choć nie wskazano na jaki cel została zaciągnięta), należało uznać, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jej na poniesienie kosztów sądowych, w tym w szczególności kosztu wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zauważyć należy, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, mając na utrzymaniu jedną córkę. Ich łączne dochody osiągane z tytułu umów o pracę wynoszą ponad 3 000 złotych netto miesięcznie (nie licząc dochodu z dopłat unijnych). Nadto skarżąca wraz z mężem prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 7,2 ha, uzyskując pomoc w postaci dopłat unijnych – w wysokości 3 451 złotych rocznie. Małżonkowie posiadają dwa samochody osobowe, których utrzymanie niewątpliwie kosztuje, jednak nie ulega też wątpliwości, że koszty posiadania i utrzymania dwóch samochodów nie są podstawowe i niezbędne do życia. Fakt ponoszenia kosztów dojazdu do nieruchomości rolnej w wysokości 400 zł miesięcznie również nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku w przedmiocie prawa pomocy, bowiem również nie są to koszty niezbędne i podstawowe. Jeśli, w ocenie skarżących, gospodarstwo rolne jest niedochodowe, a koszty jego utrzymania, w tym dojazdów, przekraczają potencjalne korzyści, to należy ocenić racjonalność takiej inwestycji z punktu widzenia dochodów i wydatków budżetu domowego, co jednak nie zmienia charakteru takich wydatków. W ocenie referendarza, taka wysokość dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni, w skład którego wchodzą trzy osoby, nawet przy wskazaniu przez skarżącą miesięcznych kosztów utrzymania na poziomie około 1 200 zł, wliczając w to koszty ogrzewania mieszkania, energii, czynszu oraz miesięczną spłatę raty pożyczki w wysokości 194,94 zł, nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem w swoim oświadczeniu by wszystkie środki finansowe pozostające w jej dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.