II SA/Gd 1333/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi T. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 31 października 2024 r., nr 010070/680/1013783/2022 (postępowanie nr 317296691) w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr 010070/680/1013783/2022 (postępowanie nr 317296691) i umarza postępowanie administracyjne w tej sprawie. T. L. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS) z 31 października 2024 r., nr 010070/680/1013783/2022 (postępowanie nr 317296691), utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z 3 kwietnia 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Na skutek automatycznego rozpoznania wniosku skarżącej o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 na dziecko – H. L., informacją z 15 marca 2022 r. przyznano stronie ww. świadczenie na cały okres świadczeniowy w pełnej wysokości, tj. 500 zł. W dniu 28 grudnia 2023 r. M. L., ojciec H. L. i J. L., wniósł o przyznanie mu świadczenia wychowawczego za okres 2023/2024 na każde z dzieci. Do wniosku załączył kopię wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II C 3306/22, na mocy którego władzę rodzicielską nad dziećmi pozostawiono obojgu rodzicom, przy jednoczesnym wskazaniu, że opieka będzie sprawowana naprzemiennie, w wymiarze po 5 dni u każdego z rodziców. Sąd ustalił też, że każde z rodziców będzie ponosić koszty utrzymania dzieci w okresach, kiedy będą one przebywały pod ich opieką. W związku z tym, w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem M. L., organ wezwał skarżącą do ustosunkowania się do wyroku sądu przedłożonego przez byłego męża. W odpowiedzi z 15 lutego 2024 r. skarżąca przesłała ww. wyrok oraz porozumienie rozwodowe zawarte między byłymi małżonkami, w którym ustalili oni, że świadczenie wychowawcze na każde z dzieci będzie przysługiwało T. L. W tym stanie rzeczy, decyzją z 3 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin dokonał zmiany wysokości świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, zaś na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 250 zł miesięcznie. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023r., sygn. akt II C 3306/22 i ustalenie, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Ponadto w decyzji wskazano, że wypłacone świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, które strona jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy ZUS, z którego środki zostały wypłacone. W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej "k.p.a.", poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się w: zaniechaniu przez organ I instancji podjęcia wszystkich działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz poczynienia ustalenia stanu faktycznego z pominięciem kwestii dotyczących przeznaczenia świadczenia na potrzeby wychowania syna strony i w tym zakresie poczynienia dowolnych ustaleń w zakresie oceny materiału dowodowego; 2. art. 10 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w: zaniechaniu przez organ I instancji zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz zaniechanie umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz materiałów; 3. art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576), dalej jako "ustawa", poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane; 4. art. 25 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Na skutek rozpoznania odwołania Prezes ZUS - decyzją z 31 października 2024 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W wyniku weryfikacji prawa do świadczenia w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach, w szczególności na podstawie wyroku rozwodowego ustalono, że dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. W wyroku tym Sąd wprost określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym konkretnie ustalił opiekę naprzemienną, a ZUS jako organ administracyjny zobowiązany jest do uwzględniania prawomocnych orzeczeń sądu przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia wychowawczego. Organ wyjaśnił też, że na podstawie powołanych przepisów na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców, rodzice otrzymają świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 500 zł, jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości 250 zł, co w sumie daje 500 zł na dziecko. W przedmiotowej sprawie drugi rodzic ww. dziecka nie zgłosił wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2022/2023. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyznania mu tego świadczenia. Podkreślono, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia dokumentów - w szczególności prawomocnych orzeczeń sądu, które mogą mieć wpływ na prawo lub wysokość świadczenia wychowawczego. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 4 ustawy, do wniosku należy dołączyć odpowiednio wyrok rozwodowy lub odpis orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach - czego skarżąca nie uczyniła. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzuciła, że organ odwoławczy powielił uchybienia organu I instancji w zakresie niepodjęcia wszelkich działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego, ustalenia stanu faktycznego z pominięciem okoliczności podnoszonych przez skarżącą, jak również w wybiórczym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnieniu jakichkolwiek okoliczności wskazywanych przez skarżącą, a w konsekwencji dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Orzekające organy oparły swoją decyzję wyłącznie o wyrok Sądu Okręgowego i fakt, że w orzeczeniu tym ustalono opiekę naprzemienną obojga rodziców, pomijając przeznaczenie pobieranego świadczenia wychowawczego, co stanowi kluczowe zdarzenie w niniejszej sprawie. Tymczasem świadczenie to przeznaczono na wszelkie opłaty związane z uczęszczaniem syna do przedszkola, co stanowi realizację celu świadczenia. W powyższym zakresie organy nie dokonały żadnych ustaleń, a jednocześnie z decyzji nie wynika, aby organy zakwestionowały fakt wydatkowania przez skarżącą środków zgodnie z celami wskazanymi w ustawie. Wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia był fakt, że skarżącej nie należało się świadczenie w pełnej wysokości. W zakresie naruszenia art. 10 k.p.a. wskazano, że strona o toczącym postępowaniu dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji ZUS. Ponadto strona w żaden sposób nie miała możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, na przykład poprzez złożenie wniosków dowodowych oraz wypowiedzenie się co do zebranego materiału przed wydaniem decyzji przez organy obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu wyjaśniono, że istotnie w sprawie świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 organ nie skierował do strony wezwań, a postępowanie wyjaśniające było prowadzone jedynie w postępowaniu o świadczenie wychowawcze na okres 2023/2024. Niemniej jednak, w dniu 15 lutego 2024 r. (przy postępowaniu na okres 2023/2024) wezwano skarżącą o ustosunkowania się do wyroku rozwodowego. Miała ona zatem możliwość złożenia wyjaśnień w sprawie i przedłożenia dodatkowych środków dowodowych, czego nie uczyniła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają w sposób istotny prawo. Podstawą prawną decyzji były przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421), dalej jako "ustawa", a istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca była uprawniona do uzyskania świadczenia wychowawczego na syna w pełnej wysokości, skoro dziecko – zgodnie z prawomocnym wyrokiem rozwodowym – znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, i czy w tym zakresie organ winien był uwzględnić zawarty w porozumieniu dotyczącym sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej z 7 października 2022 r. zapis określający, że całe świadczenie wychowawcze przysługuje skarżącej. Rozstrzygając tę kwestę należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei stosownie do ust. 2 pkt 1 tego artykułu, świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który stanowi, iż w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Co do zasady, o tym, kto sprawuje władzę rodzicielską w przypadku rozwodu rodziców oraz jak mają wyglądać kontakty dziecka z rodzicem pozbawionym władzy, orzeka sąd powszechny i niewątpliwie te ustalenia organy winny respektować. Jednakże, jedocześnie ustawodawca przewidział możliwość uzgodnienia przez rozwodzących się małżonków spraw związanych ze sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej, które mogą być określone w porozumieniu. Instytucja porozumienia rodzicielskiego została wprowadzona do obrotu prawnego z dniem 13 czerwca 2009 r. ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 220, poz. 1431). Przepis art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu nadanym przez ww. nowelizację i obowiązujący w dacie zawarcia porozumienia stanowił, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Porozumienie rodzicielskie jest zatem usankcjonowaną prawnie formą wspólnego uregulowania przez rodziców sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem i porozumienie to podlega ocenie sądu orzekającego o rozwodzie i władzy rodzicielskiej pod kątem dobra dziecka. Powyższe oznacza, że dokument taki winien być również respektowany przez inne organy państwa, skoro stał się on podstawą wydania prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. Z wydanych decyzji wynika, że w związku z wnioskiem byłego małżonka skarżącej o świadczenie wychowawcze na syna i córkę za okres 2023/2024, do którego załączono wyrok rozwodowy ustalający opiekę naprzemienną nad dziećmi, organ dokonał weryfikacji uprawnienia skarżącej do świadczenia wychowawczego na syna za okres 2022/2023. Opierając się na tym wyroku organy zastosowały art. 27 ust, 1 w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa i zmieniły skarżącej wysokość świadczenia wychowawczego na syna. Zdaniem Sądu działanie takie było nieuprawnione. Należy bowiem zauważyć, że organowi z urzędu było wiadome, że w dniu 7 października 2022 r. rodzice zawarli porozumienie rozwodowe, w którym w § 3 ust. 2 ustalono, że świadczenie 500+ na każde z dzieci będzie przysługiwało w całości skarżącej. Następnie Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II C 3306/22, rozwiązał przez rozwód związek małżeński skarżącej z M. L. (pkt 1), a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi – H. L. i J. L. - pozostawił obojgu rodzicom, ustalając opiekę naprzemienną nad małoletnimi w wymiarze pięć dni na pięć dni sposób sprawowania władzy rodzicielskiej w systemie naprzemiennym po 7 dni u każdego z rodziców (pkt 2), kosztami utrzymania i wychowania małoletnich Sąd obciążył obie strony w ten sposobów, że każda ze stron będzie ponosiła koszty utrzymania i wychowania dzieci w okresach, kiedy dzieci będą przebywały pod opieką każdego z nich (pkt 3). W sprawie nie jest sporne, że skarżąca na mocy wyroku rozwodowego sprawuje opiekę naprzemienną nad synem, zaś kwestie związane ze sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej, w tym prawem do świadczeń związanych z wychowywaniem dziecka, uregulowano w porozumieniu rodzicielskim. Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie, wobec zawarcia przez rodziców małoletniego porozumienia co do sposobu pobierania świadczenia wychowawczego, organy administracji publicznej nie są uprawnione do negowania ustaleń rodziców dziecka w tym zakresie, jak również ustaleń tych nie mogą pomijać. Mając na uwadze cel świadczenia, konstytucyjne prawa rodzicielskie oraz obowiązki procesowe organów administracji (art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a.), porozumienie winno stanowić element materiału dowodowego podlegającego ocenie w postępowaniach administracyjnych. Wyjaśnić przy tym trzeba, że przepis art. 5 ust. 2a ustawy, na który powołały się organy, jest przepisem prawa materialnego, który określa jedynie możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Nie oznacza to jednak, zdaniem Sądu, że rodzice nie mogą dokonać indywidualnych ustaleń co do sposobu wnioskowania i pobierania przedmiotowego świadczenia, stosownie do realiów danej rodziny, tak aby najpełniej realizować cel świadczenia. Jeżeli więc rodzice uzgodnią w dopuszczalnej prawem formie, że tylko jedno z nich będzie występować o pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Jeszcze raz bowiem należy podkreślić, że celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 918/23; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 659/20, dostępne w CBOSA), zaś cel ten może w praktyce każdej rodziny być osiągany w innej formie. Natomiast stanowisko organów zakładające, iż w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego za dany okres (jak na gruncie rozpoznawanej sprawy), świadczenie na dziecko powinno być przyznane tylko rodzicowi imiennie występującemu we wniosku i tylko w połowie wysokości świadczenia, sprzeczne jest z celem powołanej wyżej regulacji. Natomiast zapisy powołanego porozumienia rodzicielskiego niewątpliwie służą realizacji tego celu, jak również nie naruszają interesu społecznego, nie stanowią obejścia prawa. Niezależnie bowiem od sposobu pobierania świadczenia – przez jednego rodzica w pełnej wysokości czy też przez dwoje w równych częściach, istotne jest to, że łączna kwota świadczenia wynosi 500 zł (w stanie prawnym obowiązującym w dniu składania wniosku). Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Pozbawienie pełnego świadczenia rodziców małoletniego, a w istocie samego dziecka, w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy, narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie należało zastosować celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 659/20, dostępny w CBOSA). Podkreślić należy, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem "na dziecko" i charakter oraz cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Brak było zatem podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia, a mianowicie na obiady w szkole syna oraz zajęcia w akademii piłkarskiej, co potwierdziły załączone do odwołania potwierdzenia przelewów z konta skarżącej. Natomiast wskazany sposób rozliczenia spornego świadczenia między rodzicami ułatwia prowadzenie i kontrolę potrzeb finansowych dziecka, zaspokajanych wspólnie przez matkę i ojca, jak również uwzględnia realia danej rodziny. Orzekające w sprawie organy dokonały więc błędnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy. O ile bowiem trzeba zgodzić się, że ustalenia zawarte w porozumieniu rodzicielskim nie mogą zmienić ustawowo przewidzianego podziału kwoty świadczenia wychowawczego w przypadku opieki naprzemiennej, to mogą jednak być oceniane w kontekście działania skarżącej w imieniu obojga rodziców (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 27 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr272/23, dostępny w CBOSA). Dlatego też należało uznać, że porozumienie podpisane przez oboje rodziców stanowi upoważnienie skarżącej przez ojca dziecka do działania skarżącej także w jego imieniu w zakresie przysługującej mu części (połowy) świadczenia wychowawczego. Ojciec dziecka oświadczając w porozumieniu, że świadczenie wychowawcze będzie przysługiwało skarżącej, tym samym wyraził zgodę na wypłatę świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości na rachunek bankowy zgłoszony przez skarżącą we wniosku o świadczenie wychowawcze. W konsekwencji błędnej wykładni ww. przepisu doszło do naruszenia przepisów postępowania poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i nieuwzględnienie istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy. Zarzut ten jest o tyle zasadny, że w aktach niniejszej sprawy organ nie zebrał w istocie żadnych dokumentów, opierając swe ustalenia li tylko na informacje uzyskane z urzędu w innych postępowaniach dotyczących świadczeń na dzieci skarżącej. Natomiast, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu dowodowym, zaś użycie sformułowania "w szczególności" pozwala przyjąć, że wyliczenie to jest jedynie przykładowe. Powyższe oznacza, że ustawodawca nie ograniczył liczby środków dowodowych, za pomocą których organ może dokonać pełnych i zarazem prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów i winien to robić w ramach konkretnego postępowania administracyjnego, a czynności te powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy w postaci oryginałów dokumentów lub odpowiednio poświadczonych kopii. Jeżeli więc organ chciał w niniejszym postępowaniu posłużyć się dowodami złożonymi do innego postępowania, powinien do akt załączyć te dokumenty (ich kopie). Tymczasem w nadesłanych aktach sprawy nr 010070/680/1013783/2022, brak jest jakichkolwiek dowodów, które zostały powołane w wydanych decyzjach. Co więcej, z jednej strony organ prowadzi postępowanie w oparciu o dokumentację zebraną w innym postępowaniu (wyrok rozwodowy, porozumienie rozwodowe), a więc sam w sprawie nie gromadzi materiału dowodowego, co stanowi jego ustawowy obowiązek i jednocześnie zarzuca skarżącej, że do akt niniejszej sprawy nie złożyła dodatkowych wyjaśnień. Skoro jednak sam organ opierał się na dokumentach z innej sprawy, to powinien również uwzględnić przedkładane przez stronę w tym innym postępowaniu wyjaśnienia. Za niedopuszczalne należy bowiem uznać wywodzenie negatywnych dla strony skutków w oparciu o materiały źródłowe pozyskane z innego postępowania. Działanie organu w tym zakresie było nie tylko niedopuszczalne (brak zebrania materiału dowodowego do danej sprawy), ale również niekonsekwentne i wybiórcze. Natomiast w załączniku do pisma ogólnego z 15 lutego 2024 r. w sprawie nr 010070/680/585560/2024, skarżąca powołała się na porozumienie rodzicielskie z 7 października 2022 r. i dokumentem tym organ niewątpliwie dysponował, zaś w świetle dokonanej przez Sąd wykładni art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa dokument ten należało uznać za wystarczający dla ustalenia kwestii uprawnienia strony do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości. Rozpoznając niniejszej sprawę organy skupiły się wyłącznie na sentencji wyroku Sądu Okręgowego z 12 stycznia 2023 r. orzekającego m.in. o sprawowaniu przez skarżącą i jej byłego męża opieki naprzemiennej nad małoletnim synem. Uznano przy tym, że wyłącznie ten wyrok może być przez organy uwzględniony i wiążący z uwagi na treść art. 5 ust. 2a i art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy. Pominięto jednakże, że ocena wyroku rozwodowego nie ogranicza się wyłącznie do jego sentencji, lecz również należy uwzględnić uzasadnienie, albowiem w jego treści sąd wskazuje na istotne okoliczności, które doprowadziły do podjęcia takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Ponadto, w myśl art. 13 ust, 4 pkt 3 lit. d ustawy, do wniosku należy dołączyć też inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Oznacza to, że katalog dowodów, które organ powinien rozpatrzyć przy przyznaniu lub ustalaniu wysokości świadczenia, nie jest zamknięty i organ może posłużyć się wszelkimi środkami, które ujawniać będą okoliczności faktyczne danej sprawy i pozwolą mu podjąć rozstrzygnięcie. Jednym z takich środków dowodowych jest wywiad środowiskowy, który można przeprowadzić w razie powzięcia wątpliwości co do przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia i rozpoczęcia weryfikacji w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 22 ust. 1 i 2 ustawy jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5 lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zwrócić się do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) - do dyrektora centrum usług społecznych o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Nie umknęło także uwadze Sądu, że poddane sądowej kontroli postępowanie administracyjne prowadzone było przez organ z naruszeniem art. 61 § 4 k.p.a., w myśl którego o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Przepis art. 61 § 4 k.p.a., ma z mocy art. 28 ustawy zastosowanie w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego. Przepis art. 61 § 4 k.p.a. stanowi formę realizacji podstawowej, a zarazem fundamentalnej zasady postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a., a mianowicie zasady ogólnej czynnego udziału strony. Brak takiego powiadomienia powoduje, iż strona bez swojej winy nie bierze udziału w postępowaniu. Z kolei, wydanie decyzji ostatecznej w postępowaniu, w którym nie zawiadomiono strony o wszczęciu postępowania, może stanowić podstawę do jego wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. P. M. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 61). Organ administracji publicznej zobligowany jest zasadę tę realizować w toku całego postępowania, a nie jest nią jedynie doręczenie stronie wydanego rozstrzygnięcia. Natomiast uzyskanie przez stronę informacji o wszczęciu postępowania administracyjnego w określonej sprawie umożliwia stronie podjęcie stosownych działań w danej sprawie i pozwala na zadbanie o należytą ochronę własnych interesów prawnych (zob. wyrok NSA z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2601/12, CBOSA). W kontrolowanej sprawie organ I instancji uchybił obowiązkom wynikającym z art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ skarżąca o toczącym się postępowaniu dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 kwietnia 2024 r. Postępowanie organu jest niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa i świadczy o naruszeniu zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasady zaufania wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a., wedle której organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Tylko postępowanie odpowiadające przepisom prawa procesowego i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do władzy publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie są zgodne z oczekiwaniami strony bądź nie uwzględniają ich żądań. Działanie organu jest rażące tym bardziej, że skarżącej zarzucono nieprzedstawienie dowodów, które mają wpływ na prawo lub wysokość świadczenia wychowawczego, choć nie miała ona możliwości podjęcia stosownych działań dowodowych na etapie postępowania I-instancyjnego. Natomiast na etapie postępowania przed organem odwoławczym, choć istotnie skarżąca nie przedłożyła m.in. porozumienia rodzicielskiego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, to jednak powoływała się na ten dokument a organ odwoławczy niewątpliwie był w jego posiadaniu i winien dokonać jego należytej oceny, ewentualnie wezwać stronę do jego przedłożenia do akt tej konkretnej sprawy, czego nie uczynił. Zatem, zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do wydania decyzji zmieniającej wysokość przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r., albowiem wniosek o świadczenie został przez nią złożony zgodnie z porozumieniem rodzicielskim, którego treść była znana organowi ustalającemu prawo do świadczenia, lecz organy, na skutek błędnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy, dowodu tego nie uwzględniły. Nie sposób jednak zaakceptować stosowania wobec obywatela negatywnych konsekwencji prawnomaterialnych będących wynikiem zaniechań procesowych organów administracji. Podsumowując, Sąd stwierdził, że przy wydaniu kontrolowanych decyzji organy obu instancji naruszyły przepis art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organy również na skutek ww. błędnej wykładni przepisów materialnych nie zebrały całego materiału dowodowego, jak również nie podjęły czynności wyjaśniających będących w kompetencjach organów, a w konsekwencji nie dokonały prawidłowej oceny tych dowodów, czym naruszyły przepisy postępowania art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Tak prowadzone postępowanie z całą pewnością nie czyniło również zadość zasadzie budzenia zaufania uczestników do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. Ponadto organ II instancji naruszył art. 15 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Stwierdzone wyżej uchybienia zobligowały Sąd do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji organu I instancji. Ponadto, w ocenie Sądu, tryb weryfikacji i zmiany decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Przepis ten przewiduje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie przywołanego art. 27 ustawy nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), zmianie wysokości świadczenia i ewentualnie nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone w dotychczasowej. niezmienionej wysokości (por. wyroki NSA z 28 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1014/21; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1269/19, dostępne w CBOSA). W sytuacji zaś, kiedy świadczenie wychowawcze zostało już skonsumowane, a więc okres wypłaty świadczenia zakończył się, regulacja art. 27 ust. 1 ustawy nie znajduje już zastosowania. Ewentualne wzruszenie prawa do świadczenia skonsumowanego może zostać dokonane w trybie przepisów k.p.a., w szczególności poprzez zastosowanie trybów nadzwyczajnych. W takim jednak wypadku organ musi wszcząć odpowiednie postępowanie oraz wykazać wystąpienie przesłanek umożliwiających wzruszenie rozstrzygnięcia w danym trybie. Takiego postępowania jednak organ nie przeprowadził. W niniejszej sprawie świadczenie wychowawcze dotyczyło okresu od 1czerwca 2022 roku do 31 maja 2023 r., zaś decyzja organu I instancji została wydana w dniu 3 kwietnia 2024 r., a więc po zakończeniu okresu świadczeniowego. W związku z tym de facto organ zmienił, a faktycznie uchylił skarżącej wstecznie - w części, prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już wcześniej skonsumowane, co nie było możliwe. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Ponadto, w oparciu o art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd - stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umorzył jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił bowiem aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. W rozważanym wypadku natomiast Sąd stwierdził, że brak było podstaw do zmiany informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego (które zostało przeznaczone na pokrycie potrzeb syna) za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 roku.