II SA/Gd 134/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. i T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2010 r. sygn. [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia 1. przyznać B. M. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie w połowie od opłat sądowych; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. B. i T. M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2010 r. Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 31 marca 2010 r. nr [...] w sprawie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie drewnianej wiaty nietrwale związanej z gruntem, znajdującej się na działce nr [...] w K. B., gmina. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 4 marca 2011 r. skarżący wezwani zostali do uiszczenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Jednocześnie skarżący zostali pouczeni, że uiszczenie wpisu przez któregokolwiek ze skarżących zwalnia pozostałe osoby z obowiązku jego uiszczenia. W dniu 11 kwietnia 2011 r. B. M. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskująca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem – T. M., jednakże od wielu miesięcy jest jedyną osobą w rodzinie, która otrzymuje wynagrodzenie. Jej średnie miesięczne dochody wynoszą około 1800 zł, natomiast wydatki poniesione w kwietniu 2011 r. wyniosły 1271,15 zł, w związku z tym na życie pozostaje im kwota 528,85 zł. Mąż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z nadesłanych na zarządzenie referendarza sądowego, dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżąca wraz z mężem mieszka w Warszawie w mieszkaniu kwaterunkowym o powierzchni 28,48 m2, ponadto posiada działkę w K. B. o powierzchni 462 m2. Na działce postawiona jest wiata drewniana nietrwale związana z ziemią o powierzchni około 20 m2. Mąż skarżącej oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy i nie podejmuje żadnych prac dorywczych, korzysta przy tym z ubezpieczenia zdrowotnego żony. Wnioskująca oświadczyła, że sporadycznie otrzymuje pomoc od rodziny, czasem jest to wsparcie finansowe, a czasem pożyczka. Skarżąca posiada wraz z mężem samochód osobowy marki Mazda [...], rok produkcji 1999, zakupiony w 2002 r., którego wartość wyceniła na około 8000 zł. Z zeznania podatkowego małżonków wynika zaś, że ich łączny dochód w 2010 r. wyniósł 32 609,65 zł., w tym ze stosunku pracy 31 031,37 zł, a z innych źródeł 1 578,28 zł. Zgodnie z przedłożonymi wyciągami z rachunku bankowego wynika, że po stronie wpływów pojawia się wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni, wpłaty syna w kwocie 551 zł dokonywane w każdym miesiącu, wpłaty prywatne w kwocie 300 zł., 222 zł. i 50 zł. a także wpłata gotówkowa w wysokości 1000 zł dokonana przez wnioskodawczynię w dniu 4 maja 2011 r. W piśmie z dnia 29 czerwca 2011 r. skarżąca wyjaśniła, iż jej syn M. T. M. dokonuje co miesiąc regularnie wpłat na jej konto w wysokości 551 zł, a ona przez internet opłaca mu koszty mieszkaniowe oraz zakupy. Wpłaty gotówkowe to pożyczki rodzinne, którą obecnie spłaca. Skarżąca wyjaśnił również, iż wykazany w zeznaniu podatkowym za 2010 r. dochód z innego źródła stanowiła jednorazowa wpłata z ZUS - emerytura jej ojca, który zmarł 2 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 lipca 2011 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu B. M. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie otrzymywane przez nią wynagrodzenie jest średniej wysokości, ale winno wystarczać na pokrycie kosztów związanych z podstawowym utrzymaniem rodziny. Sąd podniósł przy tym, że analiza przedłożonych rachunków bankowych nie wskazuje, aby skarżąca wypłacała jakiekolwiek środki lub w oparciu o nie dokonywała np. zakupów żywnościowych czy innych rzeczy pierwszej potrzeby, co może świadczyć o posiadaniu przez rodzinę dodatkowego źródła dochodu. Sąd podniósł również, iż pozostawanie przez męża skarżącej osobą bezrobotną i tym samym pozostawanie na wyłącznym utrzymaniu żony, nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Natomiast ponoszenie kosztów utrzymania samochodu osobowego jest wyłączną decyzją skarżącej i jej męża i nie może uzasadniać przerzucenia kosztów niniejszej sprawy sądowej i kosztów pełnomocnika z urzędu na Skarb Państwa, a tym samym innych podatników. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. M. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2011 r. sygn. akt II OZ 904/11 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2011 r. i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. NSA uznał, że analiza sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie została przeprowadzona prawidłowo. Sąd I instancji nie był uprawniony do oceny powodów, czy przesłanek, dla których mąż skarżącej pozostaje bezrobotny. Brak dochodów męża skarżącej oceniany jest wyłącznie w zakresie wpływu na ogólny dochód gospodarstwa domowego. Ponadto sąd I instancji nie uwzględnił i nie zweryfikował okoliczności, że skarżąca w każdym miesiącu dokonuje przelewu znacznej części wynagrodzenia na rachunek karty płatniczej, z którego to rachunku mogą być ponoszone koszty zakupów żywność czy innych produktów bieżącego utrzymania. Jednocześnie NSA podniósł, iż utrzymywanie 12 – letniego samochodu nie należy uznawać za zbędny luksus, który sytuuje skarżących w gronie osób majętnych. NSA wskazał, iż rozpoznając ponownie wniosek skarżącej sąd I instancji zobowiązany będzie wezwać skarżącą do udokumentowania, z jakich środków ponosi ona koszty bieżącego utrzymania a ponowne rozpoznanie wniosku nie powinno być ograniczone wyłącznie do spełnienia przez skarżącą warunków otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym, lecz również w zakresie częściowym. Zgodnie z zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 27 października 2011 r. zobowiązano skarżącą do udokumentowania, z jakich środków ponosi ona koszty bieżącego utrzymania. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, iż nadal jest jedynym członkiem rodziny, który ma comiesięczne dochody. W ostatnim czasie jej dochody nieznacznie wzrosły z uwagi na wprowadzenie w firmie premii uznaniowych. W październiku 2011 r. skarżąca otrzymała premię w wysokości 430 zł. Skarżąca oświadczyła, iż wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest jedynym źródłem, z którego ponosi koszty utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i w myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. może być przyznane, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a. – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z wymienionymi. Wyjaśnić trzeba, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jest to instytucja prawna o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania zawiązanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Tym samym przyznanie prawa pomocy (w odniesieniu do osób fizycznych) może mieć zastosowanie tylko wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki ograniczone do możliwości zaspokajania tylko podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. W niniejszej sprawie skarżąca domagała się przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Badając ponownie okoliczności sprawy Sąd doszedł do przekonania, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepracującym, niezarejestrowanym jako bezrobotny, mężem. Wnioskodawczyni osiąga miesięczne dochody ze stosunku pracy, zwiększone według zaktualizowanego oświadczenia do kwoty netto 1 710 zł (oraz roczna premia przyznana w październiku 2011 r. w kwocie 430 zł). Wnioskodawczyni wykazała ponadto, iż jej średnie miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą 1 271,15 zł., a z przedłożonych oświadczeń wynika również, iż regularnie korzysta z pomocy finansowej udzielanej przez rodzinę, zwrotnej lub bezzwrotnej. Twierdzi także, iż jedynym źródłem, z którego po nosi koszty utrzymania są jej dochody ze stosunku pracy (vide: pismo z dnia 1 grudnia 2011 r.). W przedstawionych okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek skarżącej poparty jej sytuacja majątkową uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie z połowy opłat sądowych. Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, lecz zdaniem Sądu zachowuje zdolność finansową do pokrycia ich w części, na dzień dzisiejszy stanowi to kwotę 250 zł (połowa wpisu sądowego ustalonego w kwocie 500 zł). Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu ustanowienie adwokata powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo jednak, na obecnym etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie zachodzi, z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art.134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Lu 603/05, niepubl.). Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.