II SA/Gd 16/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. w Gdańsku sprzeciwu S. Z. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 16/17 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektów budowlanych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówił skarżącemu S. Z. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy ustalił, że S.Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku na druku PPF wskazał, że niedotrzymanie terminu przez niego było efektem wprowadzenia w błąd przez organ. Oświadczył, że posiada sklep i mieszkanie o pow. 200 m2 i wartości 500 tys. zł, samochody fiat ducato o wartości 15 tys. zł i dwie sztuki carbodies o wartości 12 tys. Zł, a nadto, że ma liczne długi i zobowiązania, a dochód z prowadzonego sklepu wynosi 2 tys. zł. Rozważając wniosek Referendarz przywołał treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazując, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o co się ubiega skarżący, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu postanowienia wyrażono przekonanie, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (tak w post. NSA z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12, z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt II GZ 747/13). Celem instytucji prawa pomocy, która oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Rozpoznając wniosek skarżącego ustalil Referendarz, że skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sądowych w sprawie wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. Stwierdził, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie wykazał wnioskodawca, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania w niniejszej sprawie oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Na podstawie treści wniosku oraz złożonych na wezwanie dokumentów uznał Referendarz, że skarżący nie należy do osób ubogich. Posiada źródło utrzymania w postaci działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży detalicznej i hurtowej części do pojazdów samochodowych i motocykli, działalności usługowej w transporcie lądowym i produkcji mebli, z którego według oświadczenia uzyskuje miesięcznie ok. 2 tys. zł netto. W skład jego majątku wchodzą: budynek mieszkalny i usługowy w C. o wartości 500 tys. zł, dom w C. zakupiony w 2015 r. o wartości z daty zakupu 319.590 zł, działka rolna w C. Nadto posiada 12 pojazdów mechanicznych o łącznej wartości według oświadczenia ponad 30 tys. zł. Skarżący reguluje na bieżąco wydatki związane z opłacaniem rachunków i spłatą rat zaciągniętych kredytów: obrotowego w kwocie 23,72 zł miesięcznie, kredytu na zakup domu w C. miesięcznie w wysokości 1947,10 zł. Nie posiada nikogo na utrzymaniu. Analizując zestawienia rocznego dochodów z działalności gospodarczej za 2017 r. ustalił Referendarz, że w maju 2017 r. wnioskodawca dokonał zakupów na kwotę 218.829 zł, wynagrodzenia według listy płac wyniosły 23.889 zł, a dochód 28.788 zł, w lipcu 2017 r. dochód wyniósł 55.842 zł, w sierpniu 39.450 zł. Na rachunku bankowym [..] saldo jest ujemne i dotyczy jedynie obsługi kredytu obrotowego. Stwierdził Referendarz, że mimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił wyciągu z rachunku osobistego w [..] związanego z obsługą kredytu hipotecznego. Na tej podstawie uznał Referendarz, że posiadany stan majątkowy, stabilne źródło utrzymania przynoszące dochody dużo wyższe niż deklarował skarżący w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz skala prowadzonej działalności i przychodów z tego tytułu wskazuje że skarżącego nie można zaliczyć do osób ubogich. Wykazane przez skarżącego przychody przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych. Samo uzyskanie kredytów bankowych nie potwierdza stanowiska o trudnej sytuacji finansowej, a obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów czy rat zakupu nieruchomości mieszkalnych (skarżący posiada dwa domy mieszkalne o powierzchni 160 m2 i 105 m2) nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przywołując orzecznictwo NSA (postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II GZ 747/13) stwierdził Referendarz, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi. Uznając brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym referendarz orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W sprzeciwie od postanowienia Referendarza skarżący domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuca dowolność analizy dostarczonych dokumentów świadczącą o braku znajomości funkcjonowania podmiotów gospodarczych. Zdaniem skarżącego analizę powinien przeprowadzić biegły z dziedziny rachunkowości, o co wnosi za pośrednictwem sądu. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ogranicza się jedynie do kwestionowania oceny sytuacji majątkowej skarżącego dokonanej przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Obowiązkiem wnioskodawcy jest więc wykazanie na tyle trudnej osobistej sytuacji materialnej, że uzasadnia ona wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach art. 245 i art. 246 p.p.s.a. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, natomiast rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od oceny tego, co zostanie przez stronę przedstawione. W rozpoznawanej sprawie poza złożeniem oświadczenia na druku PPF przedłożono szereg dokumentów obrazujących stan posiadania wnioskodawcy, w tym zobowiązań, które wbrew zarzutowi sformułowanemu w sprzeciwie zostały prawidłowo zanalizowane i ocenione przez Referendarza sadowego. Analizując stan faktyczny niniejszej sprawy, przy braku jakichkolwiek dowodów przeciwnych, których nie przywołano w sprzeciwie, sąd wojewódzki ocenia jako prawidłowe stanowisko Referendarza co do niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ani częściowym. W ocenie sądu w świetle treści oświadczenia co do stanu majątkowego, rodzinnego i osiąganych dochodów złożonego przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, istniała potrzeba uzupełnienia dokumentacji dotyczącej jego aktualnej sytuacji majątkowej, wynikającej również z prowadzonej działalności gospodarczej, w celu rzetelnego i kompleksowego rozważenia przesłanek udzielenia wnioskodawcy najdalej idącej pomocy finansowej Państwa w formie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania radcy prawnego z urzędu. Sąd wojewódzki zaznacza, że żądane dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257 ze zm.), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Mieszczą się przy tym również w katalogu dokumentów określonym w art. 256 pkt 2 p.p.s.a. Sąd wojewódzki natomiast nie przeprowadza dowodów innych, niż dowody z dokumentów (zob. też art. 106 § 3 p.p.s.a.), wobec czego wniosek dotyczący powołania biegłego z zakresu rachunkowości celem analizy dołączonych na wezwanie dokumentów nie znajduje uzasadnienia ani podstawy prawnej. Sąd wojewódzki potwierdza prawidłowość wniosków zawartych w zaskarżonym postanowieniu odnośnie tego, że sytuacja majątkowa skarżącego wykazana złożonymi dokumentami nie uprawnia go do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym ani nawet częściowym. Zestawienie z przychodów ze sprzedaży z działalności gospodarczej za okres styczeń – wrzesień 2017 r. wykazuje wielkość 2 257 698 zł, dochód narastający do sierpnia 2017 r. wynosił 127 631, 31 zł. Skarżący jest, jak prawidłowo ustalił referendarz sądowy, właścicielem szeregu nieruchomości, w tym budynkowych, na jedną z nich w 2015 r. uzyskał kredyt bankowy w Banku [..] w wysokości 319 590 zł. Zdaniem sądu wojewódzkiego świadczy to o zbadanej przez ten bank zdolności kredytowej wnioskodawcy, rozumianej jako zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu, natomiast fakt ten nie uprawnia do oceny, że pierwszeństwo w spłacie przed innymi należnościami wobec Skarbu Państwa, w tym przypadku z tytułu wpisu sądowego i kosztów pełnomocnika z urzędu, mają jakiekolwiek zobowiązania z tytułu należności kredytowych, czy to prywatnych, czy związanych z działalnością gospodarczą. Istotne jest też, że wnioskodawca nie ma innych osób na utrzymaniu, w związku z czym może w sposób racjonalny prowadząc dochodową, jak wynika z dokumentów, działalność gospodarczą, z której się utrzymuje, zaplanować swoje osobiste wydatki związane wyłącznie ze swoim utrzymaniem. Z powyższych przyczyn sąd wojewódzki nie znajduje podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia Referendarza sądowego, gdyż skarżący nie wykazał treścią oświadczenia ani złożonymi dokumentami przesłanek dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ani częściowym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone sprzeciwem postanowienie.