II SA/Gd 180/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprawy ze skargi K.J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 grudnia 2023 r., nr 001063/ŻZZEWN/10/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego postanawia odrzucić skargę. Skarga K. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 6 grudnia 2023 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, została wniesiona w następującym stanie sprawy. Decyzją z 6 grudnia 2023 r. Wojewoda ustalił, że w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na dziecko N. J. w łącznej kwocie 6000 zł. Decyzja zawierała przy tym pouczenie, że przysługuje od niej odwołanie do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego. Skarżąca wniosła odwołanie od tak wydanej decyzji, nadając je w placówce pocztowej 19 grudnia 2023 r. Wojewoda, nie znajdując podstaw do zastosowania art. 132 k.p.a., przekazał odwołanie Ministrowi Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej. Następnie w dniu 14 stycznia 2024 r. skarżąca wniosła skargę na tak wydaną decyzję Wojewody z 6 grudnia 2023 r. do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z treścią art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia przewidziany w ustawie, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Jedynie, jak stanowi art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest minister właściwy do spraw zagranicznych w zakresie spraw uregulowanych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 519, 185 i 547) albo konsul. Z treści cytowanych przepisów wynika, że w sprawach, w których obowiązuje postępowanie dwuinstancyjne, przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być wyłącznie akt (decyzja, postanowienie) wydany przez organ orzekający w sprawie w drugiej instancji, a więc orzekający na skutek wniesienia odwołania bądź zażalenia. Przepisy art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. statuują zasadę pierwszeństwa trybu administracyjnej kontroli postępowania organu administracyjnego w stosunku do kontroli sądowej. Sąd administracyjny nie może bowiem zastępować organu odwoławczego, a ponadto jego działanie nie może naruszać zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W konsekwencji przyjęcie przedstawionej zasady powoduje, że niedopuszczalne jest wniesienie skargi na decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 18 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 462/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, dopóki stronie przysługuje prawo wniesienia jakiegokolwiek środka zaskarżenia, dopóty wniesienie skargi na ten akt lub czynność do sądu administracyjnego jako przedwczesne jest niedopuszczalne. Dla wypełnienia warunku wyczerpania środków zaskarżenia bezwzględnie konieczne jest uprzednie rozpoznanie wniesionego środka zaskarżenia przez organ administracji publicznej (zob. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 947/08, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie warunek wyczerpania środków zaskarżenia w ramach administracyjnego toku instancji nie został zaś spełniony. Skarżąca wniosła skargę na decyzję z 6 grudnia 2023 r., którą Wojewoda ustalił, że w okresie od 1 października 2017 do 30 września 2018 r. nienależnie pobrała ona świadczenie wychowawcze na dziecko N. J. w łącznej kwocie 6000 zł. Decyzja zawierała przy tym pouczenie, że przysługuje od niej odwołanie do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego. Rozstrzygnięcie Wojewody zostało oparte na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134). Zgodnie zatem z obowiązującym wówczas art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Przepis ten został uchylony art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz.1981), jednakże zgodnie z art. 20 ust. 3 tej ustawy, sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Przedmiotem zaś postępowania jest świadczenie za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Natomiast zgodnie z art. 28 tej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.). Żaden przepis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nie wskazuje organu wyższego stopnia w stosunku do wojewody, a zatem nie wprowadza odstępstwa od reguły wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organem takim jest właściwy w sprawie minister. Regulacji w tym względzie brak jest również w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. poz. 1428 z późn. zm.). Tym samym jak słusznie pouczono skarżącą w skarżonej decyzji, od decyzji Wojewody z 6 grudnia 2023 r. przysługiwało jej odwołanie do Ministra (art. 127 § 1 k.p.a.), z którego to prawa skarżąca skorzystała, mimo to wnosząc jednocześnie skargę do sądu administracyjnego na decyzję wydaną przez Wojewodę, jako organ pierwszej instancji. W sytuacji zaś, gdy strona nie wyczerpie trybu zaskarżenia, skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., który stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli wniesienie skargi z innych przyczyn jest niedopuszczalne (por. postanowienie NSA z dnia 25 września 2007 r., sygn. akt II GSK 136/07, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucił wniesioną w niniejszej sprawie skargę jako niedopuszczalną.