II SA/Gd 19/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ś. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia obiektu do stanu pierwotnego postanawia: odmówić wnioskodawczyni K. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wnioskiem z 2 października 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do sądu: 14 października 2016 r), wnioskodawczyni K. Ś. zwróciła się, ostatecznie - o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, utrzymując się: z jej renty w wysokości 1700 zł oraz dochodu syna w kwocie 950 zł miesięcznie. Wydatki na utrzymanie rodziny wnioskodawczyni określiła na kwotę 2750 zł miesięcznie. Rodzina, według jej oświadczenia, nie posiada żadnego majątku, ani domu, czy mieszkania lub innej nieruchomości gruntowej. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni i jej syna, zarządzeniem referendarza sądowego z 24 listopada 2016 r. wezwano ją do przedłożenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym zwłaszcza: wyciągów z kont bankowych, kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość świadczenia rentowego wnioskodawczyni oraz dochodów jej syna, kopii dokumentów obrazujących ponoszone wydatki, na kwotę określoną w formularzu jako 2750 zł), których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawczyni, zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy, Niniejsze wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone 5 grudnia 2016 r. 15 grudnia 2016 r. do akt sprawy wpłynęło oświadczenie wnioskodawczyni, stosownie do którego: ani ona, ani jej syn nie posiadają żadnych nieruchomości oraz kont bankowych. Z zarobków syna 3/4 przypada na opłaty związane z zatrudnieniem, a 1/4 - ok. 600-700 zł - na utrzymanie. Miesięczne koszty utrzymania na dwie osoby stanowią kwotę 2740 zł (wyliczono wydatki kwotowo). Wnioskodawczyni nie przedłożyła natomiast kserokopii rachunków, obrazujących wyszczególnione koszty, ani zaświadczenia o zarobkach syna, czy dokumentu potwierdzającego wysokość jej świadczenia rentowego. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, powoływana dalej jako p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak - Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni odpowiedziała jedynie częściowo, prezentując istotne informacje dotyczące sytuacji finansowej swojej rodziny w sposób wybiórczy i nie do końca konsekwentny, mimo pouczenia o skutkach jego niewykonania, bądź nieprawidłowego wykonania. W tej sytuacji, referendarz nie jest w stanie zweryfikować ogólnych i nie do końca jasnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawczyni, w szczególności, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość dochodów swoich i syna, co oznacza że w istocie nie przedstawiła jednej z najistotniejszych informacji, na podstawie których można w sposób prawidłowy zweryfikować, czy spełnia przesłankę przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Natomiast oświadczenie wnioskodawczyni w tym zakresie nie jest wiarygodne. W ocenie referendarza bowiem, jeśli 1/4 zarobków syna (jak oświadczyła wnioskodawczyni w piśmie z 12 grudnia 2016 r.) stanowi kwotę około 600 - 700 zł, to nie sposób przyjąć, że stanowią one kwotę 950 zł miesięcznie (którą wskazała w treści formularza PPF). Wreszcie, wbrew wezwaniu, wnioskodawczyni nie udokumentowała swoich wydatków, poprzestając wyłącznie na ich wyliczeniu, co również nie ułatwia dokonania oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni. Ostatecznie, taka postawa wnioskodawczyni uniemożliwia uwzględnienie jej wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF jej stwierdzenia, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie lub syna. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania (nieprawidłowe wykonanie) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.