II SA/Gd 204/12

Dnia 2 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 2 lipca m2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. R. i Z. R. na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy. Sygn. akt II SA/Gd 204/12. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2012 roku skarżąca B. R. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. Składając wniosek na urzędowym formularzu w dniu 22 maja 2012 roku podał, że jego uzasadnienie stanowi treść skargi z dnia 8 marca 2012 roku. We wniosku wskazała, iż uzasadnieniem złożonego wniosku są zarzuty podniesione w skardze z dnia 8 marca 2012 r. Wnioskodawczyni podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwoma synami w wieku 20 i 19 lat. Posiada mieszkanie o pow. 74 m2 oraz działkę. Wskazała również, że posiada oszczędności na kwotę około 20.000 zł oraz samochód Volkswagen Passat. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę wnioskodawczyni w wysokości 2300 oraz męża wnioskodawczyni w wysokości 9000 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 maja 2012 roku, sygn. akt II SA/Gd 204/12, odmówiono wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy, od którego wnioskodawczyni, w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. We wniesionym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawczyni ponownie oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż jej syn jest osobą niepełnosprawną, a oszczędności, które posiada są przeznaczone na jego rehabilitację bądź operację. Rozpatrując niniejszy wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku, poz. 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi), stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości osiąganych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania winno być podstawą ustaleń Sądu, w szczególności w sytuacji, gdy wnioskodawca składa wyłącznie oświadczenie w tym zakresie. Bez wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z twierdzeń oraz dokumentów złożonych przez wnioskodawczynię wynikało, że nie wykazała ona w jakikolwiek wiarygodny wysokości ponoszonych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Nie przedstawiła zatem w sposób rzetelny informacji o swojej sytuacji majątkowej uniemożliwiając tym samym prawidłową ocenę rozpoznawanego wniosku. Wnioskodawczyni, wezwana do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, wykazała w nim jedynie informację o wysokości osiąganych dochodów własnych i jej małżonka. Nie przedstawiła natomiast żadnych informacji o kosztach utrzymania siebie i rodziny. Również w złożonym sprzeciwie oświadczyła jedynie, że ponosi koszty rehabilitacji niepełnosprawnego syna, lecz opisanych wydatków w żaden sposób nie udokumentowała. Odnosi się to również do wskazywanych kosztów przeprowadzenia operacji. Opisane wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni i jej rodziny nie pozwalały na uwzględnienie wniosku. Jednocześnie wskazać należało, że z oświadczenia wnioskodawczyni o wysokości osiąganych dochodów własnych oraz jej małżonka wynika, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, z samych bieżących dochodów, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej rodziny. Również posiadane przez wnioskodawczynię oszczędności nie pozwalały na uwzględnienie wniosku. Uszczuplenie posiadanych oszczędności wskutek uiszczenia kosztów sadowych może bowiem zostać uzupełnione ze znacznych dochodów bieżących osiąganych w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.