II SA/Gd 21/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca A. K. zawarła w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem nie jest w stanie ich ponieść. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że ze względu na zły stan zdrowia nie może pracować zarobkowo. Spłata zaciągniętych kredytów powoduje, że osiągane wynagrodzenie przeznacza w znacznej części na bieżące wydatki i utrzymanie dziecka. Wykazała majątek w postaci domu o powierzchni 240 mkw. oraz pawilon usługowo-handlowy oraz że osiąga dochód z najmu w wysokości 23.844,90 zł miesięcznie. Skarżąca, wezwana do przedłożenia dokumentów źródłowych, celem usunięcia wątpliwości, co do określonych we wniosku możliwości płatniczych, nie wykonała wezwania. W sprzeciwie, od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 marca 2013 roku odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, skarżąca podniosła, że wykazała brak dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Kwestię osiąganego dochodu należy skonfrontować z wysokością jej miesięcznych wydatków. Dochód przeznacza na spłatę kredytów, utrzymywanie małoletniego dziecka, leczenie oraz bieżące wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.). Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi kasacyjnej), stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu nie tylko ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, lecz również wysokości uzyskiwanych dochodów. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów winno być podstawą ustaleń Sądu, w szczególności w sytuacji, gdy wnioskodawca składa wyłącznie oświadczenie w tym zakresie, nie przedstawiając, mimo wezwania, jakichkolwiek dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków, z których wynikałoby, że wydatki równe są deklarowanej wysokość dochodów. Tego rodzaju twierdzenia wnioskodawcy budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, co oznacza, że bez wykazania ich prawdziwości odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z twierdzeń złożonych przez wnioskodawczynię wynikało, że nie wykazała ona w sposób wiarygodny wysokości uzyskiwanych dochodów oraz wysokości ponoszonych wydatków. Nie przedstawiła w sposób rzetelny informacji o swojej sytuacji majątkowej uniemożliwiając tym samym prawidłową ocenę rozpoznawanego wniosku. Wezwana do przedstawienia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, unikała udzielenia informacji m.in. o posiadanych rachunkach bankowych i saldzie tych rachunków, udokumentowania wysokości wydatków na utrzymanie domu, wysokości zaciągniętych zobowiązań kredytowych, o których istnieniu twierdziła we wniosku. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wymaga się od wnioskodawcy udokumentowania faktycznej jego sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, wynikająca jedynie z jej oświadczeń zawartych we wniosku, jest tego rodzaju, że bez wykazania przez nią wysokości miesięcznych, nie można w sposób prawidłowy dokonać oceny, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej rodziny. Uzyskiwanie dochodu wedle oświadczenia na poziomie 23.844,90 tys. zł miesięcznie z pewnością jest wystarczająca kwotą do pokrycia kosztów sadowych. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, sytuacja skarżącej, wobec braku udokumentowania wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków, nie zasługuje na wyjątkowe potraktowanie. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.